श्री यल्लम्मा देवीची कथा

श्रीयल्लम्मा  देवीची कथा:  

© Dr Hemant Junnarkar, All rights reserved

रेणुका जमदग्नी ऋषींची पत्नी होती. त्यांना परशुराम धरून पाच पुत्र होते. एकदा रेणुका नदीवर पाणी भरण्यास गेली असता तिला एक राजा राण्यांबरोबर जलक्रीडा करताना दिसला आणि आध्यात्मिक साधनेपासून तिचे चित्त    विचलित झाले. ती घरी परत आली असता जमदग्नी ऋषींनी अंतर्ज्ञानाने घडला प्रकार जाणला आणि आपल्या मुलांना तिचा शिरच्छेद करण्याची आज्ञा केली. 

परंतु पहिल्या चार मुलांनी या कामास नकार दिला.  त्यामुळे  जमदग्नी ऋषींनी शाप देऊन त्यांना भस्म केले. परशुराम मात्र आईचा शिरच्छेद करण्यास तयार झाले.  रेणुका   त्यामुळे  पळत सुटली.

या वेळी  मातंगी नावाच्या एक दलित स्त्रीने रेणुकेला वाचवण्याचा प्रयत्न केला. परशुरामांनी मातंगीचाही शिरच्छेद केला आणि नंतर रेणुकेचा शिरच्छेद केला. जमदग्नी ऋषी त्यामुळे परशुरामांवर प्रसन्न झाले आणि वर मागण्यास सांगितले. परशुरामांनी त्यावेळी आपल्या आईला आणि भावांना जिवंत करण्यास सांगितले. जमदग्नी ऋषींनी त्यावेळी परशुरामांना पाणी मंत्रून देऊन आईच्या धडास डोके जोडून पाणी शिंपडण्यास सांगितले. 

परंतु परशुरामांनी चुकून रेणुकेच्या धडावर मातंगीचे डोके तर मातंगीच्या धडावर रेणुकेचे डोके ठेवून पाणी शिंपडले. नंतर त्यांना आपली चूक लक्षात आली. 

जमदग्नी ऋषींचा  रेणुकेवरील राग गेला नव्हता. त्यामुळे मातंगीचे डोके असलेल्या स्त्रीला त्यांनी  आपली  पत्नी म्हणून स्वीकारले आणि रेणुकेचे  शिर असलेल्या स्त्रीला निघून जाण्यास सांगितले. ती रेणुकेचे शिर असलेली स्त्री म्हणजे सौंदत्तीच्या मंदिरातील 'यल्लम्मा.' 

आणखी   एका गोष्टीमध्ये ही रेणुका तपश्चर्येसाठी निघून जाते. ती माहुरगडाची रेणुका. आणखी बरीच रेणुकेची मंदिरे आहेत. त्या सर्वांची बहुतेक अशीच कथा सांगतात. रेणुकेचे शिर असल्यामुळे फक्त शिराची किंवा घागरीवर शिराचा मुखवटा ठेवून पूजा करतात. 

एका कथेप्रमाणे जमदग्नी ऋषी परशुरामांच्या भावांना न मारता त्यांना नपुंसक होण्याचा शाप देतात. रेणुका या मुलांचा स्वीकार करते. त्यामुळे तृतीय पंथीय लोक यल्लम्माला भजतात.  यल्लम्माच्या मंदिरात मातंगीचेही मंदिर आहे. यल्लम्मा संततिवर्धक आणि स्त्रियांची देवता मानतात. हिचे दर्शन घेतले तर पुरुषाची स्त्री होते अशी समजूत आहे.

હસો અને જીવો 😂🤣😂🤣

 હસો અને જીવો

શું આજે તમે હસ્યા?  ના?  પછી તમે એક મોટી ભૂલ કરી છે.  કારણ કે તમે હસવાના ફાયદા નથી જાણતા.

આપણને બધાને હસવું ગમે છે.  પરંતુ હાસ્ય પાછળનું વિજ્ઞાન આપણે જાણતા નથી.  તે જાણવું જરૂરી છે જેથી હસવાની ટેવ પાડીને આપણે જીવનમાં હાસ્યનો લાભ મેળવી શકીએ.  આ પુસ્તક તે જરૂરિયાતને પૂર્ણ કરે છે.  પણ નોંધ લો, આ કોઈ રમૂજી ટુચકાઓ કે ટુચકાઓનું પુસ્તક નથી.  

હવે પુસ્તકમાં શું છે તે જાણીએ.

પુસ્તકની શરૂઆત સંક્ષિપ્ત પરિચયથી થાય છે.  પછી રોસ અગિયાર પ્રકરણોમાં હાસ્ય પાછળના વિજ્ઞાન અને હાસ્યના અભ્યાસ વિશે વિગતવાર જણાવે છે.

૧. હાસ્યનો પણ ઈતિહાસ છે

પ્રકરણ 1 માં, રોસ આપણને હાસ્યનો સંક્ષિપ્ત ઇતિહાસ આપે છે.  રોસના મતે હાસ્યનો ઈતિહાસ ઘણો પ્રાચીન છે.  બાઇબલ જેવા ધાર્મિક ગ્રંથોમાં, ધર્મ જેવા ગંભીર વિષયો સાથે વ્યવહાર કરતી વખતે પણ, પ્રસંગોપાત વ્યંગાત્મક ટિપ્પણીઓ કરવામાં આવે છે.  રોસ કહે છે કે પ્રાચીન ઇજિપ્તના રાજાઓ અને રાણીઓએ મનોરંજન માટે જોકરો રાખ્યા હતા.

૨. તમારા જીવનને ખીલવવા માટે હસો

પ્રકરણ 2 માં, રોસ સમજાવે છે કે હાસ્યનો હેતુ માત્ર જીવનને ટકાવી રાખવાનો નથી, પરંતુ જીવનને આગળ વધારવા, ખીલવા અને પોષણ આપવાનો છે.  આપણે બધા જાણીએ છીએ કે બાળકો વધુ હસે છે અને પુખ્ત વયના લોકો ઓછા સ્મિત કરે છે.  તમારે, પુખ્ત વયના લોકોએ, વિવિધ પરિસ્થિતિઓમાં હસવાની વધુ તકો શોધવી જોઈએ.  રોસના મતે જેમ કોઈ રોગ ચેપી છે તેમ હાસ્ય પણ ચેપી છે.

૩. હાસ્ય, તમામ રોગોની શ્રેષ્ઠ દવા

પ્રકરણ 3 માં રોસ આપણને કહે છે કે હાસ્ય એ તમામ રોગોની શ્રેષ્ઠ દવા છે.  કારણ કે હાસ્ય તમામ પ્રકારના તણાવને દૂર કરવાનું કામ કરે છે.  તેની તમારી રોગપ્રતિકારક શક્તિ પર સારી અસર પડે છે.

૪. યોગ કરો-હાસ્યનો

હાસ્ય વિશે ઘણું શીખ્યા પછી, રોસ અમને 'લાફ્ટર યોગ' નામના નવા ખ્યાલ વિશે કહે છે.  દેખીતી રીતે, આ ખ્યાલનો જન્મ પૂર્વમાં થયો છે.  હાસ્ય યોગમાં સભાનપણે હાસ્ય ઉત્પન્ન કરવાની પ્રેક્ટિસનો સમાવેશ થાય છે.  હાસ્ય સંરચિત સૂત્ર દ્વારા ઉત્તેજિત કરવામાં  આવે છે. આમા તાળી પાડવી અને ઊંડા શ્વાસ લેવા જેવી તકનીકોનો ઉપયોગ કરવામાં  આવે છે.  કૃત્રિમ સ્મિત કુદરતી સ્મિત જેટલું જ ફાયદાકારક હોઈ શકે છે.  આ વિચારને સમર્થન આપે છે કે હાસ્ય, ભલે તે કુદરતી હોય કે કૃત્રિમ, હાસ્ય યોગ શરીર, મન અને આત્મા માટે લાભદાયક છે.  જ્યારે આપણે મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓનો સામનો કરી રહ્યા હોઈએ ત્યારે આ ખાસ કરીને ઉપયોગી છે.  રોસ કહે છે કે વૃદ્ધાવસ્થા દરેક માટે મુશ્કેલ છે, પરંતુ હસવું તેની કઠોરતાને હળવી કરવામાં મદદ કરે છે.

૫. હસવું - આપણો સિક્સ્થ સેન્સ

પ્રકરણ 5 માં, રોસ હાસ્યનો બીજો અભિનવ ખ્યાલ રજૂ કરે છે.  આપણે જાણીએ છીએ કે આપણી પાસે જ્ઞાનના પાંચ ઇન્દ્રિયો છે અને તેની સાથે સંકળાયેલી પાંચ સંવેદનાઓ છે.  પણ રોસ માને છે કે હાસ્ય એ છઠ્ઠી ઇન્દ્રિય અને છઠ્ઠી સંવેદના છે.  હાસ્ય એ એક જટિલ પ્રક્રિયા છે, જેમાં જ્ઞાનાત્મક અને ભાવનાત્મક પ્રતિક્રિયાઓ સામેલ છે.   જ્યારે ઉત્તેજના હાસ્યના સ્વરૂપમાં જોવામાં આવે છે, ત્યારે તે સભાન અથવા બેભાન પ્રતિભાવને ઉત્તેજિત કરે છે.  તે શારીરિક, જ્ઞાનાત્મક અને ભાવનાત્મક પ્રતિક્રિયામાં પરિણમે છે, જેને આપણે હાસ્ય કહીએ છીએ.  આમ હસવાની ક્રિયા સહજ છે અને તેથી આપણે હાસ્યને છઠ્ઠી ઇન્દ્રિય કહી શકીએ. 

૬. આપણે હાસ્ય વધારવું જોઈએ

પ્રકરણ 6 માં, રોસ ચર્ચા કરે છે કે હાસ્ય વધારવા અથવા પેદા કરવા માટે શું કરી શકાય.  આ માટે, રોસ વર્ડ પ્લે અથવા વર્બલ ગેમ્સ, બોર્ડ ગેમ્સ, ઓનલાઈન ગેમ્સ, જોક્સ, ટીખળ, શારીરિક રમતો વગેરેની ભલામણ કરે છે.  રોસ સૂચવે છે કે અમે અમારી કાર્યસ્થળને રમતની જગ્યામાં પરિવર્તિત કરી શકીએ છીએ.  રોસ સમજાવે છે કે હાસ્યની અસર શુષ્ક વિષયોને પણ રસપ્રદ બનાવી શકે છે.

૭. હસો અને દુનિયા તમારી સાથે હસશે

આપણે હંમેશા કહેવત સાંભળી છે કે 'હસો અને દુનિયા તમારી સાથે હસશે'.  રોસ પ્રકરણ 7 માં આ વચનને પુનરાવર્તિત કરે છે.   રોસના મતે, હાસ્ય ફક્ત આપણા અંગત જીવન પૂરતું જ મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે આપણા કામના વાતાવરણમાં પણ ફેલાય છે અને આપણી બોલવાની રીતને પણ પ્રભાવિત કરે છે.  હસમુખા માણસને બધા પસંદ કરે છે, એટલું જ નહીં આવા માણસ વધુ નમ્ર અને વધુ સ્પર્ધાત્મક જોવા મળે છે.

૮. આભાર માનવાનું મહત્વ:

પ્રકરણ 8 માં, રોસ આભાર માનવાનું મહત્વ સમજાવે છે.   તેણી કહે છે કે આભાર માનવો માત્ર ઉપચારાત્મક જ નહીં પણ આનંદદાયક પણ હોવો જોઈએ.      કૃતજ્ઞતાની સકારાત્મક અસર પડે છે અને કાળા વાદળની ચાંદીની જેમ કૃતજ્ઞતા આપણી વિચાર પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે.  અમે આભાર કાર્ડ, આભાર પત્ર અથવા સંદેશ મોકલીને અથવા અન્ય કોઈ રીતે અમારો આભાર વ્યક્ત કરી શકીએ છીએ.

૯. આત્મ-કરુણા

જીવનમાં આત્મ-કરુણા ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.  પ્રકરણ 9 માં, રોસ સમજાવે છે કે સ્મિત સ્વ-કરુણાના ઘણા સ્વાસ્થ્ય લાભો છે.  સકારાત્મકતા, આશાવાદ, ઉચ્ચ સ્તરની ખુશી અને નિમ્ન સ્તરની ચિંતા અને ચિંતા હાંસલ કરવામાં મદદ કરે છે.

૧૦. આનંદકારક જર્નલિંગ

ઘણા લોકોને ડાયરી લખવાની આદત હોય છે.  પ્રકરણ 10 માં, રોસ આ આદતને આનંદકારક જર્નલિંગમાં ફેરવવાની ભલામણ કરે છે.  રોસ માને છે કે જોય જર્નલિંગ માત્ર ડાયરી લખવા કરતાં અલગ છે.  જોય જર્નલિંગ હાસ્યની અસરોને લેખિત શબ્દોમાં કેપ્ચર કરે છે.  હાસ્ય અને હળવાશની તકનીકી રીતોને મજબૂત બનાવવાનું આ બીજું માધ્યમ છે.

૧૧. અંતિમ હાસ્ય

પ્રકરણ 11 માં, રોસ અંતિમ હાસ્ય વિશે વાત કરે છે.  રોસ કહે છે કે હાસ્યની અસર વિશ્વની તમામ અનિષ્ટોને દૂર કરી શકશે નહીં, પરંતુ તે તેને પ્રેમની નજીક લાવશે અને તેને વ્યાપક સમુદાયમાં ફેલાવશે.

પુસ્તકના અંતે, રોસ સ્મિતની અસરને વ્યવહારમાં લાવવા માટે કેટલાક સૂચનો આપે છે.  આમાં કેટલીક પદ્ધતિઓ અને તકનીકોનો સમાવેશ થાય છે.  આમાં આનંદ માણવાની અને સાથે હસવાની કેટલીક તકો બનાવવાનો સમાવેશ થાય છે.    તેમાં સૂવાના સમયની મજાની વાર્તાઓ બનાવવા અને તમારા બાળકોને તેમાં જોડાવા માટે પૂછવાનો સમાવેશ થાય છે.  

સમીક્ષા:

રોસ તેના મુદ્દાઓને સાબિત કરવા માટે સમગ્ર કેસ અભ્યાસનો સમાવેશ કરે છે.   પૃષ્ઠ 91 પર એક ઉદાહરણ આપવામાં આવ્યું છે જેમાં નાઝી એકાગ્રતા શિબિરમાં એક યહૂદી કેદી, ભારે ત્રાસ સહન કરવા છતાં, હસવાનું ચાલુ રાખ્યું, ત્રાસ આપનારાઓને ત્રાસના શૈતાની સંતોષનો ઇનકાર કર્યો, આમ હાસ્ય દ્વારા ત્રાસ આપનારાઓને હરાવ્યો.  આ ઉદાહરણ બતાવે છે કે હાસ્ય દ્વારા પણ જુલમને દૂર કરી શકાય છે.

પરિશિષ્ટો જેમ કે શબ્દાવલિ અને સંસાધનો પુસ્તક લખવામાં રોસે કરેલા પ્રયત્નોનો ખ્યાલ આપે છે.

હાસ્યના વિવિધ પાસાઓ જાણવા અને તમારા જીવનને સુખી બનાવવા માટે આ પુસ્તક વાંચવા અને તમારા સંગ્રહમાં રાખવા યોગ્ય છે.

પુસ્તક વિશે:

પુસ્તક નું નામ: 

The laughter effect-how to build joy, resilience and positivity in your life

આ પુસ્તક રોસ બેન-મોશે દ્વારા લખવામાં આવ્યું છે અને નીરો પબ્લિશિંગ દ્વારા પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યું છે.

લેખિકા-પરિચય:

લેખિકા રોસ આરોગ્ય નિષ્ણાત, શૈક્ષણિક સંશોધક અને હાસ્યની સકારાત્મકતા અને તે જીવનમાં લાવે તેવી સ્થિતિસ્થાપકતાના નિષ્ણાત છે.

લેખિકાને મોટી સર્જરી કરાવવી પડી.  તે સમયે હાસ્યની ફાયદાકારક અસરથી તેણીને સ્વસ્થ થવામાં મદદ મળી.

ડિસક્લેમર:

'ધ લાફ્ટર ઇફેક્ટ - હાઉ ટુ બિલ્ડ જોય, રિઝિલિયન્સ એન્ડ પોઝિટિવિટી ઇન યોર લાઇફ' પુસ્તકની આ ટૂંકી સમીક્ષા છે.  આ પુસ્તક અંગ્રેજી ભાષામાં લખાયેલું છે.  મને ખબર નથી કે આ પુસ્તકનો ગુજરાતી અનુવાદ ઉપલબ્ધ છે કે નહીં.

આ માત્ર એક સમીક્ષા છે.  સમીક્ષક પુસ્તક પર કોઈપણ કોપીરાઈટનો દાવો કરતા નથી.  કોપીરાઈટ લેખક/પ્રકાશક પાસે રહે છે.  આ સમીક્ષામાં પુસ્તકનો ઉલ્લેખ અને પુસ્તકના વિષયોની ચર્ચા માત્ર માહિતી અને મનોરંજનના હેતુ માટે છે. 

Book Review:

-by Dr Hemant Junnarkar 

© Dr Hemant Junnarkar, All rights reserved.

'ધ લાફ્ટર ઇફેક્ટ- હાઊ ટૂ બિલ્ડ જોય, રિઝિલિઅન્સ એન્ડ પોઝિટિવ્હિટી ઇન યુવર લાઇફ'- અંગ્રેજી પુસ્તક પરિચય - ગુજરાતી માં

 

'ધ લાફ્ટર ઇફેક્ટ' - અંગ્રેજી પુસ્તક પરિચય - ગુજરાતી માં 

શું આજે તમે હસ્યા?  ના?  પછી તમે એક મોટી ભૂલ કરી છે.  કારણ કે તમે હસવાના ફાયદા નથી જાણતા.

આપણને બધાને હસવું ગમે છે.  પરંતુ હાસ્ય પાછળનું વિજ્ઞાન આપણે જાણતા નથી.  તે જાણવું જરૂરી છે જેથી હસવાની ટેવ પાડીને આપણે જીવનમાં હાસ્યનો લાભ મેળવી શકીએ.  આ પુસ્તક તે જરૂરિયાતને પૂર્ણ કરે છે.  પણ નોંધ લો, આ કોઈ રમૂજી ટુચકાઓ કે ટુચકાઓનું પુસ્તક નથી.  

હવે પુસ્તકમાં શું છે તે જાણીએ.

પુસ્તકની શરૂઆત સંક્ષિપ્ત પરિચયથી થાય છે.  પછી રોસ અગિયાર પ્રકરણોમાં હાસ્ય પાછળના વિજ્ઞાન અને હાસ્યના અભ્યાસ વિશે વિગતવાર જણાવે છે.

પ્રકરણ 1 માં, રોસ આપણને હાસ્યનો સંક્ષિપ્ત ઇતિહાસ આપે છે.  રોસના મતે હાસ્યનો ઈતિહાસ ઘણો પ્રાચીન છે.  બાઇબલ જેવા ધાર્મિક ગ્રંથોમાં, ધર્મ જેવા ગંભીર વિષયો સાથે વ્યવહાર કરતી વખતે પણ, પ્રસંગોપાત વ્યંગાત્મક ટિપ્પણીઓ કરવામાં આવે છે.  રોસ કહે છે કે પ્રાચીન ઇજિપ્તના રાજાઓ અને રાણીઓએ મનોરંજન માટે જોકરો રાખ્યા હતા.

પ્રકરણ 2 માં, રોસ સમજાવે છે કે હાસ્યનો હેતુ માત્ર જીવનને ટકાવી રાખવાનો નથી, પરંતુ જીવનને આગળ વધારવા, ખીલવા અને પોષણ આપવાનો છે.  આપણે બધા જાણીએ છીએ કે બાળકો વધુ હસે છે અને પુખ્ત વયના લોકો ઓછા સ્મિત કરે છે.  તમારે, પુખ્ત વયના લોકોએ, વિવિધ પરિસ્થિતિઓમાં હસવાની વધુ તકો શોધવી જોઈએ.  રોસના મતે જેમ કોઈ રોગ ચેપી છે તેમ હાસ્ય પણ ચેપી છે.

પ્રકરણ 3 માં રોસ આપણને કહે છે કે હાસ્ય એ તમામ રોગોની શ્રેષ્ઠ દવા છે.  કારણ કે હાસ્ય તમામ પ્રકારના તણાવને દૂર કરવાનું કામ કરે છે.  તેની તમારી રોગપ્રતિકારક શક્તિ પર સારી અસર પડે છે.

હાસ્ય વિશે ઘણું શીખ્યા પછી, રોસ અમને 'લાફ્ટર યોગ' નામના નવા ખ્યાલ વિશે કહે છે.  દેખીતી રીતે, આ ખ્યાલનો જન્મ પૂર્વમાં થયો છે.  હાસ્ય યોગમાં સભાનપણે હાસ્ય ઉત્પન્ન કરવાની પ્રેક્ટિસનો સમાવેશ થાય છે.  હાસ્ય સંરચિત સૂત્ર દ્વારા ઉત્તેજિત કરવામાં  આવે છે. આમા તાળી પાડવી અને ઊંડા શ્વાસ લેવા જેવી તકનીકોનો ઉપયોગ કરવામાં  આવે છે.  કૃત્રિમ સ્મિત કુદરતી સ્મિત જેટલું જ ફાયદાકારક હોઈ શકે છે.  આ વિચારને સમર્થન આપે છે કે હાસ્ય, ભલે તે કુદરતી હોય કે કૃત્રિમ, હાસ્ય યોગ શરીર, મન અને આત્મા માટે લાભદાયક છે.  જ્યારે આપણે મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓનો સામનો કરી રહ્યા હોઈએ ત્યારે આ ખાસ કરીને ઉપયોગી છે.  રોસ કહે છે કે વૃદ્ધાવસ્થા દરેક માટે મુશ્કેલ છે, પરંતુ હસવું તેની કઠોરતાને હળવી કરવામાં મદદ કરે છે.

પ્રકરણ 5 માં, રોસ હાસ્યનો બીજો અભિનવ ખ્યાલ રજૂ કરે છે.  આપણે જાણીએ છીએ કે આપણી પાસે પાંચ ઇન્દ્રિયો છે અને તેની સાથે સંકળાયેલી પાંચ સંવેદનાઓ છે.  પણ રોસ માને છે કે હાસ્ય એ છઠ્ઠી ઇન્દ્રિય અને છઠ્ઠી સંવેદના છે.  હાસ્ય એ એક જટિલ પ્રક્રિયા છે, જેમાં જ્ઞાનાત્મક અને ભાવનાત્મક પ્રતિક્રિયાઓ સામેલ છે.   જ્યારે ઉત્તેજના હાસ્યના સ્વરૂપમાં જોવામાં આવે છે, ત્યારે તે સભાન અથવા બેભાન પ્રતિભાવને ઉત્તેજિત કરે છે.  તે શારીરિક, જ્ઞાનાત્મક અને ભાવનાત્મક પ્રતિક્રિયામાં પરિણમે છે, જેને આપણે હાસ્ય કહીએ છીએ.  આમ હસવાની ક્રિયા સહજ છે અને તેથી આપણે હાસ્યને છઠ્ઠી ઇન્દ્રિય કહી શકીએ. 

પ્રકરણ 6 માં, રોસ ચર્ચા કરે છે કે હાસ્ય વધારવા અથવા પેદા કરવા માટે શું કરી શકાય.  આ માટે, રોસ વર્ડ પ્લે અથવા વર્બલ ગેમ્સ, બોર્ડ ગેમ્સ, ઓનલાઈન ગેમ્સ, જોક્સ, ટીખળ, શારીરિક રમતો વગેરેની ભલામણ કરે છે.  રોસ સૂચવે છે કે અમે અમારી કાર્યસ્થળને રમતની જગ્યામાં પરિવર્તિત કરી શકીએ છીએ.  રોસ સમજાવે છે કે હાસ્યની અસર શુષ્ક વિષયોને પણ રસપ્રદ બનાવી શકે છે.

પ્રકરણ 6 માં, રોસ ચર્ચા કરે છે કે હાસ્ય વધારવા અથવા પેદા કરવા માટે શું કરી શકાય.  આ માટે, રોસ વર્ડ પ્લે અથવા વર્બલ ગેમ્સ, બોર્ડ ગેમ્સ, ઓનલાઈન ગેમ્સ, જોક્સ, ટીખળ, શારીરિક રમતો વગેરેની ભલામણ કરે છે. રોસ સૂચવે છે કે અમે અમારી કાર્યસ્થળને રમતની જગ્યામાં પરિવર્તિત કરી શકીએ છીએ.  રોસ સમજાવે છે કે હાસ્યની અસર શુષ્ક વિષયોને પણ રસપ્રદ બનાવી શકે છે.

આપણે હંમેશા કહેવત સાંભળી છે કે 'સ્મિત કરો અને દુનિયા તમારી સાથે હસશે'.  રોસ પ્રકરણ 7 માં આ વચનને પુનરાવર્તિત કરે છે.   રોસના મતે, હાસ્ય ફક્ત આપણા અંગત જીવન પૂરતું જ મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે આપણા કામના વાતાવરણમાં પણ ફેલાય છે અને આપણી બોલવાની રીતને પણ પ્રભાવિત કરે છે.  હસમુખા માણસને બધા પસંદ કરે છે, એટલું જ નહીં આવા માણસ વધુ નમ્ર અને વધુ સ્પર્ધાત્મક જોવા મળે છે.

પ્રકરણ 8 માં, રોસ આભાર માનવાનું મહત્વ સમજાવે છે.   તેણી કહે છે કે આભાર માનવો માત્ર ઉપચારાત્મક જ નહીં પણ આનંદદાયક પણ હોવો જોઈએ.      કૃતજ્ઞતાની સકારાત્મક અસર પડે છે અને કાળા વાદળની ચાંદીની જેમ કૃતજ્ઞતા આપણી વિચાર પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે.  અમે આભાર કાર્ડ, આભાર પત્ર અથવા સંદેશ મોકલીને અથવા અન્ય કોઈ રીતે અમારો આભાર વ્યક્ત કરી શકીએ છીએ.

જીવનમાં આત્મ-કરુણા ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.  પ્રકરણ 9 માં, રોસ સમજાવે છે કે સ્મિત સ્વ-કરુણાના ઘણા સ્વાસ્થ્ય લાભો છે.  સકારાત્મકતા, આશાવાદ, ઉચ્ચ સ્તરની ખુશી અને નિમ્ન સ્તરની ચિંતા અને ચિંતા હાંસલ કરવામાં મદદ કરે છે.

ઘણા લોકોને ડાયરી લખવાની આદત હોય છે.  પ્રકરણ 10 માં, રોસ આ આદતને આનંદકારક જર્નલિંગમાં ફેરવવાની ભલામણ કરે છે.  રોસ માને છે કે જોય જર્નલિંગ માત્ર ડાયરી લખવા કરતાં અલગ છે.  જોય જર્નલિંગ હાસ્યની અસરોને લેખિત શબ્દોમાં કેપ્ચર કરે છે.  હાસ્ય અને હળવાશની તકનીકી રીતોને મજબૂત બનાવવાનું આ બીજું માધ્યમ છે.

પ્રકરણ 11 માં, રોસ છેલ્લું હસવા વિશે વાત કરે છે.  રોસ કહે છે કે હાસ્યની અસર વિશ્વની તમામ અનિષ્ટોને દૂર કરી શકશે નહીં, પરંતુ તે તેને પ્રેમની નજીક લાવશે અને તેને વ્યાપક સમુદાયમાં ફેલાવશે.

પુસ્તકના અંતે, રોસ સ્મિતની અસરને વ્યવહારમાં લાવવા માટે કેટલાક સૂચનો આપે છે.  આમાં કેટલીક પદ્ધતિઓ અને તકનીકોનો સમાવેશ થાય છે.  આમાં આનંદ માણવાની અને સાથે હસવાની કેટલીક તકો બનાવવાનો સમાવેશ થાય છે.    તેમાં સૂવાના સમયની મજાની વાર્તાઓ બનાવવા અને તમારા બાળકોને તેમાં જોડાવા માટે પૂછવાનો સમાવેશ થાય છે.  

સમીક્ષા:

રોસ તેના મુદ્દાઓને સાબિત કરવા માટે સમગ્ર કેસ અભ્યાસનો સમાવેશ કરે છે.   પૃષ્ઠ 91 પર એક ઉદાહરણ આપવામાં આવ્યું છે જેમાં નાઝી એકાગ્રતા શિબિરમાં એક યહૂદી કેદી, ભારે ત્રાસ સહન કરવા છતાં, હસવાનું ચાલુ રાખ્યું, ત્રાસ આપનારાઓને ત્રાસના શૈતાની સંતોષનો ઇનકાર કર્યો, આમ હાસ્ય દ્વારા ત્રાસ આપનારાઓને હરાવ્યો.  આ ઉદાહરણ બતાવે છે કે હાસ્ય દ્વારા પણ જુલમને દૂર કરી શકાય છે.

પરિશિષ્ટો જેમ કે શબ્દાવલિ અને સંસાધનો પુસ્તક લખવામાં રોસે કરેલા પ્રયત્નોનો ખ્યાલ આપે છે.

હાસ્યના વિવિધ પાસાઓ જાણવા અને તમારા જીવનને સુખી બનાવવા માટે આ પુસ્તક વાંચવા અને તમારા સંગ્રહમાં રાખવા યોગ્ય છે.

લેખક-પરિચય:

લેખક રોસ આરોગ્ય નિષ્ણાત, શૈક્ષણિક સંશોધક અને હાસ્યની સકારાત્મકતા અને તે જીવનમાં લાવે તેવી સ્થિતિસ્થાપકતાના નિષ્ણાત છે.

લેખકને મોટી સર્જરી કરાવવી પડી.  તે સમયે હાસ્યની ફાયદાકારક અસરથી તેણીને સ્વસ્થ થવામાં મદદ મળી.

પુસ્તક વિશે:

આ પુસ્તક રોસ બેન-મોશે દ્વારા લખવામાં આવ્યું છે અને નીરો પબ્લિશિંગ દ્વારા પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યું છે.

ડિસક્લેમર:

'ધ લાફ્ટર ઇફેક્ટ - હાઉ ટુ બિલ્ડ જોય, રિઝિલિયન્સ એન્ડ પોઝિટિવિટી ઇન યોર લાઇફ' પુસ્તકની આ ટૂંકી સમીક્ષા છે.  આ પુસ્તક અંગ્રેજી ભાષામાં લખાયેલું છે.  મને ખબર નથી કે આ પુસ્તકનો ગુજરાતી અનુવાદ ઉપલબ્ધ છે કે નહીં.

આ માત્ર એક સમીક્ષા છે.  સમીક્ષક પુસ્તક પર કોઈપણ કોપીરાઈટનો દાવો કરતા નથી.  કોપીરાઈટ લેખક/પ્રકાશક પાસે રહે છે.  આ સમીક્ષામાં પુસ્તકનો ઉલ્લેખ અને પુસ્તકના વિષયોની ચર્ચા માત્ર માહિતી અને મનોરંજનના હેતુ માટે છે. 

Book Review:

-by Dr Hemant Junnarkar 

© Dr Hemant Junnarkar, All rights reserved.

हसा आणि जगा 😂😂🤣🤣

हसा आणि जगा

आज तुम्ही हसलात का? नाही? ही तुमची फार मोठी चूक आहे. कारण हसण्याचे फायदे तुम्हाला माहीत नाहीत.

आपणा सर्वांना हसणे अतिशय आवडते. परंतु हसण्यापाठीचे विज्ञान आपण जाणत नाही. ते जाणून घेणे अशासाठी आवश्यक आहे की हसण्याची सवय लावून आपण हसण्याचे फायदे  जीवनात मिळवू शकतो. रॉस बेन मोशे यांचे 'द लाफ्टर इफेक्ट' हे  पुस्तक ती गरज पूर्ण करते. परंतु लक्षात घ्या, हे विनोदी किस्से किंवा चुटकुल्यांचे पुस्तक नाही. 

आता पुस्तकात काय आहे ते जाणून घेऊ या.

पुस्तकाची सुरुवात संक्षिप्त परिचयाने होते. यानंतर रॉस यांनी हसण्यामागील  विज्ञान आणि हसण्याबाबत केलेला अभ्यास अकरा प्रकरणांमध्ये विशद केला आहे.

१. हसण्यालासुद्धा इतिहास आहे:

हसू नका. पण हसण्याला सुद्धा इतिहास आहे.  प्रकरण १ मध्ये रॉस आपल्याला हसण्याचा संक्षिप्त इतिहास सांगतात. रॉस यांच्या  मते हसण्याचा इतिहास खूप पुरातन आहे. बायबलसारख्या धार्मिक ग्रंथांमध्ये धर्मासारखा गंभीर विषय असूनसुद्धा अधून मधून खुसखुशीत अभिप्राय आढळतात. प्राचीन इजिप्तचे फॅरो राजे आणि राण्या मनोरंजनासाठी पदरी विदूषक ठेवत असत, असे रॉस सांगतात.

२. हसलात तर जीवन फुलेल:

प्रकरण २ मध्ये रॉस स्पष्ट करतात की हसण्याचा हेतू केवळ जीवनात टिकाव धरणे हा नाही तर जीवन पुढे नेणे, फुलवणे आणि पोषित करणे हा आहे. आपण सारे जाणतो की लहान मुले अधिक हसतात आणि मोठे लोक कमी हसतात. आपणास, वयस्क लोकांना  निरनिराळ्या प्रसंगांमध्ये हसण्यासाठी अधिकाधिक संधी शोधल्या पाहिजेत. रॉसच्या म्हणण्याप्रमाणे एखादा रोग ज्याप्रमाणे संसर्गाने पसरतो, त्याचप्रमाणे हसणेसुद्धा संसर्गजन्य रोगाप्रमाणे पसरते.

३. हसणे-सर्व रोगांवरील औषध:

प्रकरण ३ मध्ये रॉस आपल्याला सांगतात की हसणे हे सर्व रोगांवरील सर्वोत्तम औषध आहे. कारण हसणे सर्व प्रकारचा तणाव दूर करण्याचे काम करते. ते आपल्या रोगप्रतिकारशक्तीवर चांगला परिणाम करते.

४. योग-आणि तोसुद्धा हसण्याचा

हसण्याविषयी एवढी सारी माहिती मिळाल्यानंतर रॉस आपल्याला एका नव्या संकल्पनेविषयी सांगतात, जिचं नाव आहे 'हास्य योग.' उघड आहे की या संकल्पनेचा जन्म पूर्वेकडे झाला आहे. हास्य योगामध्ये जाणून बुजून हास्य उत्पन्न करण्याच्या पद्धती अंमलात आणल्या जातात. एका संरचित  सूत्राच्या माध्यमातून हसणे उत्तेजित केले जाते.     यामध्ये टाळ्या वाजवणे आणि दीर्घ श्वास घेणे यांसारख्या तंत्रांचा वापर केला जातो. कृत्रिम हसणेसुद्धा नैसर्गिक हसण्याएवढे लाभदायक होऊ शकते. यातून या विचारास पुष्टी मिळते की हसणे, नैसर्गिक असो की कृत्रिम, आपल्यावर कल्याणकारी सकारात्मक प्रभाव पाडते.हास्य योग, शरीर, मन आणि आत्मा यांसाठी स्वास्थ्यकारक आहे. आपण जेव्हा कठीण परिस्थितीचा सामना करीत असतो, त्या वेळी याचा विशेष उपयोग होतो. रॉस सांगतात की वृद्धापकाळ सर्वांसाठी कठीण असतो, पण हसणे त्याची कठोरता कमी करण्यास मदत करते. 

६. हसणे-आपला सिक्स्थ सेन्स

प्रकरण ५ मध्ये रॉस हसण्याविषयी आणखी एक अभिनव संकल्पना प्रस्तुत करतात. आपण जाणतो की आपली पाच ज्ञानेंद्रिये आणि त्यांच्याशी संबंधित अशा पाच संवेदना आहेत. परंतु रॉस मानतात की हसणे हे  सहावे ज्ञानेंद्रिय आणि सहावी संवेदना आहे. हसणे हा एक गुंतागुंतीचा व्यवहार आहे, ज्यामध्ये संज्ञानात्मक आणि भावनात्मक प्रतिक्रियांचा समावेश होतो.  जेव्हा एखाद्या उत्तेजनेची हसण्याच्या स्वरूपात जाणीव होते, तेव्हा ती एक सचेतन किंवा अचेतन प्रतिक्रिया सुरू करते. तिचा परिणाम म्हणून शारीरिक, संज्ञानात्मक आणि भावनात्मक प्रतिक्रिया होते, जिला आपण हसणे म्हणतो. अशा प्रकारे हसण्याची क्रिया सहज आहे आणि म्हणून आपण हसण्याला सहावी संवेदना म्हणू शकतो.

६. कसे वाढवावे हसणे

प्रकरण ६ मध्ये हसणे वाढवण्यासाठी किंवा उत्पन्न करण्यासाठी काय करता येईल याविषयी रॉस चर्चा करतात. यासाठी  वर्ड प्ले किंवा शाब्दिक खेळ, बोर्ड गेम्स, ऑनलाइन गेम्स, चुटके, मजेशीर गोष्टी, शारीरिक खेळ इत्यादींची शिफारस रॉस करतात.     रॉस सूचना करतात की आपण आपल्या काम करण्याच्या जागेचे एका खेळाच्या जागेमध्ये रूपांतर करू शकतो. रॉस स्पष्ट करतात की हसण्याच्या प्रभावामुळे शुष्क विषय सुद्धा मनोरंजक करता येतात.

७. हसा आणि तुमच्याबरोबर जग हसेल

आपण हे वचन नेहमी ऐकत आलो आहोत की 'हसा आणि सर्व जग तुमच्याबरोबर हसेल'. प्रकरण ७ मध्ये रॉस या वचनाचा पुनरुच्चार करतात.  रॉसच्या मते हसणे केवळ आपल्या वैयक्तिक जीवनापुरते मर्यादित नाही, तर ते आपल्या कामकाजाच्या वातावरणामध्येही झिरपते आणि आपल्या बोलण्याचालण्यावरही प्रभाव पाडते. एका हसतमुख मनुष्यास सर्वांकडून अधिक पसंती दिली जाते, इतकेच नव्हे तर असा मनुष्य अधिक विनम्र आणि अधिक प्रतिस्पर्धी आढळून येतो.

८.आभार माना

प्रकरण ८ मध्ये रॉस आभार मानण्याचे महत्त्व स्पष्ट करतात.  त्या सांगतात की आभारप्रदर्शन हा केवळ उपचार असू नये तर प्रसन्नतापूर्ण असले पाहिजे.     आभारप्रदर्शनाचा सकारात्मक परिणाम होतो आणि काळ्या ढगास असणाऱ्या रुपेरी कडेप्रमाणे आभारप्रदर्शनामुळे आपल्या विचारप्रक्रियेस मदत मिळते. आभारपत्रिका पाठवून, आभार व्यक्त करणारे पत्र किंवा संदेश पाठवून किंवा इतर प्रकारे आपण आभार व्यक्त करू शकतो.    

९. करुणा करा-स्वत:वर

जीवनात स्वतःबद्दल सहवेदना किंवा आत्मकरुणा असणे फार महत्त्वाचे आहे. प्रकरण ९ मध्ये रॉस सांगतात की स्मितयुक्त  आत्मकरुणेचे आरोग्यासाठी अनेक लाभ आहेत. सकारात्मकता, आशावाद, यांमुळे आनंदाची उच्च  पातळी तर चिंता आणि काळजी यांची निम्न पातळी साधण्यास मदत होते.  

१०. दैनंदिनी लिहा-हसण्याची

बऱ्याच लोकांना दैनंदिनी लिहिण्याची सवय असते. प्रकरण १० मध्ये रॉस शिफारस करतात की ही सवय आनंदपूर्ण जर्नलिंगमध्ये बदलली जावी. रॉस असे मानतात की आनंदपूर्ण जर्नलिंग केवळ दैनंदिनी लिहिण्यापेक्षा वेगळे आहे. आनंदपूर्ण जर्नलिंगमध्ये हसण्याच्या प्रभावास लेखी शब्दांमध्ये ग्रथित केले जाते. यामुळे हसणे आणि हलकेफुलकेपणाच्या तांत्रिक मार्गांस मजबूत करण्याचे हे आणखी एक साधन आहे. 

११. अखेरचे हसणे

११व्या प्रकरणात रॉस अखेरच्या हसण्याबद्दल बोलतात. रॉस सांगतात की हसण्याच्या प्रभावामुळे जगातील सर्व दुष्प्रवृत्तींवर विजय तर मिळवता येणार नाही, पण तो त्यास प्रेमाच्या अधिक जवळ नेईल आणि अधिक व्यापक समुदायामध्ये पसरेल.

पुस्तक पूर्ण झाल्यावर रॉस हसण्याच्या प्रभावास व्यवहारात आणण्यासाठी काही सूचना देतात. यांमध्ये काही पद्धती आणि तंत्रांचा समावेश आहे. यात मौजमस्ती करण्यास आणि एकत्र हसण्यास काही संधी निर्माण करण्याचा समावेश आहे.   झोपते वेळी मजेदार कथा रचणे आणि आपल्या मुलांना त्यात सहभागी होण्यास सांगणे यांचा त्यांमध्ये समावेश आहे.   

समीक्षा:

आपल्या मुद्द्यांच्या पुष्टीकरणासाठी रॉस यांनी ठिकठिकाणी केस स्टडीजचा समावेश केला आहे.  पान ९१ वर एक उदाहरण दिले आहे ज्यामध्ये एका नाझी छळछावणीमध्ये कैद केलेल्या ज्यू कैद्यांनी आत्यंतिक छळ सहन करताना सुद्धा हसत राहून छळकर्त्यांना  छळाचे आसुरी समाधान  मिळू दिले नाही आणि अशा प्रकारे हसण्याच्या माध्यमातून छळकर्त्यांना पराभूत केले. हसण्याच्या माध्यमातून अत्याचारावरही विजय मिळवता येतो, हे या उदाहरणातून दिसून येते.

शब्दसंग्रह आणि संसाधनांसारख्या  परिशिष्टांवरून पुस्तक लिहिण्यासाठी रॉस यांनी घेतलेल्या मेहनतीची कल्पना येते.

हसण्याचे विभिन्न पैलू जाणून घेण्यासाठी आणि आपले जीवन अधिक आनंदपूर्ण करण्यासाठी हे पुस्तक वाचण्यायोग्य आणि आपल्या संग्रहात ठेवण्यासारखे आहे.

पुस्तकाविषयी:

पुस्तकाचे नाव: The laughter effect-how to build joy, resilience and positivity in your life

हे पुस्तक रॉस बेन-मोशे यांनी लिहिले असून नीरो प्रकाशनाने प्रकाशित केले आहे.

लेखिका-परिचय

लेखिका रॉस या स्वास्थ्य विशेषज्ञ आहेत.त्या अकादमीय शोधकर्त्या असून हसण्यामागील सकारात्मकता आणि त्यातून जीवनास येणारी लवचिकता ह्यातील त्या विशेषज्ञ आहेत.

लेखिकेला एका मोठ्या शस्त्रक्रियेतून जावे लागले होते. त्या वेळी हसण्याच्या हितकारी  परिणामामुळे तिला ठीक होण्यास मदत झाली. 

डिस्क्लेमर:

'द लाफ्टर इफेक्ट - हाउ टू बिल्ड जॉय, रेझिलिअन्स ॲन्ड पॉझिटिव्हिटी इन युवर लाइफ' या  पुस्तकाची ही संक्षिप्त समीक्षा आहे . हे पुस्तक इंग्रजी भाषेमध्ये लिहिले आहे. या पुस्तकाचे मराठी भाषांतर उपलब्ध आहे किंवा नाही याविषयी मला  माहिती नाही.

ही केवळ समीक्षा आहे. समीक्षक पुस्तकावर कुठल्याही प्रकारच्या कॉपीराइटचा दावा करीत नाही. कॉपीराइट लेखक/प्रकाशक यांच्याकडे आहेत. या समीक्षेतील  पुस्तकाचे उल्लेख आणि पुस्तकातील विषयांची चर्चा, केवळ  ज्ञान आणि मनोरंजन यांसाठी आहे.

Review by Dr Hemant Junnarkar

Dr Hemant Junnarkar © All rights reserved

  

हंसो और जियो 😂🤣😂 🤣

 हंसो और जियो

क्या आज आप हंसे? नहीं हंसे? ऐसा इसलिए क्योंकि आप हंसी का महत्व नहीं जानते |

हम सभी को हसना बहुत पसंद हैं . लेकिन हसने के पीछे का विज्ञान बहुत कम लोग जानते हैं . यह पुस्तक वह ज़रुरत पूरी करती हैं . लेकिन ध्यान में लीजिये, यह कोई चुटकुलों की किताब नहीं हैं . 

पुस्तक एक संक्षिप्त परिचय के साथ शुरू होती है.  फिर रोस ने  हँसी के पीछे के पूरे दर्शन और अभ्यास का ग्यारह अध्यायों में  विवरण किया है.

१. हंसने के पीछे भी इतिहास आहे

हंसो मत. लेकिन हंसने का महत्त्व  इतिहास में भी दर्ज़ हुआ हैं.  अध्याय 1 में रॉस हमें हसी का संक्षिप्त इतिहास बताती हैं . रॉस के अनुसार  हंसी का इतिहास बहुत पुराना है. बाइबल जैसे धार्मिक ग्रंथों में धर्म जैसे गंभीर विषयों के बावजूद चटपटे अभिप्राय मिलते हैं . प्राचीन मिस्र में, फिरौन और रानियों के मनोरंजन के लिये विदूषक नियुक्त  किये जाते थे, यह हमें रॉस बताती हैं .

२. हंसो और जीवन फुलाओ

अध्याय 2 में रॉस खुलासा करती  हैं कि हसने का मकसद सिर्फ  जीवन को ज़ारी रखना नहीं बल्कि  जीवन बढ़ाना, फूलाना, फलाना  हैं . हम सब जानते हैं कि बच्चे अधिक हसते हैं, बड़े लोग कम हसते हैं. हमें, वयस्कों के रूप में, अलग-अलग स्थितियों में हसी खोजने के  अधिक से अधिक अवसर खोजने चाहिये .  रॉस का मानना यह हैं कि  कोई बीमारी जिस तरह संक्रमण से फैलती हैं, बिलकुल उसी तरह से  हसी भी संक्रमण की तरह फैलती हैं .

३. हंसी, सब बीमारीयों की दवा

अध्याय 3 में रॉस हमें बताती हैं कि हसी सब बीमारीयों की सर्वोत्तम दवा हैं, क्यों कि हसी तनाव को दूर करने का काम करती है. यह हमारी प्रतिरक्षा प्रणाली पर अच्छा प्रभाव डालता है. यह दर्द से राहत दिलाने, फिट रहने, कैलोरी कम करने आदि में भी मदद करती है.  जब हम थके हुए होते हैं तो हसी हमें तरोताजा कर देती है.

४. योग करो-हंसने का

हसी के बारे में इतना सब जानने के बाद अध्याय 4 में रॉस हमें एक नई संकल्पना  के बारे में बताती हैं जिस का नाम हैं 'हास्य योग' .  ज़ाहिर हैं इस संकल्पना का जन्म पूर्व में हुआ हैं . हास्य योग में  जानबूझकर हसी उत्पन्न करनेके तरीक़े अपनाये जाते हैं. एक संरचित सूत्र के माध्यम से हंसी को उत्तेजित किया जाता हैं .   इसमें ताली बजाने और गहरी सांस लेने जैसी तकनीकों का उपयोग किया जाता है. हास्य योग शरीर, मन और आत्मा के लिए स्वास्थ्य पैदा करता है, जो विशेष रूप से तब उपयोगी होता है जब आप कठोर परिस्थितियों का सामना करते हैं. रोस बताते हैं कि बूढ़ापे का समय सभी के लिए कठिन होता हैं, लेकिन हसी उसकी कठोरता को कम करने में मदद करती हैं.

लेखिका प्राकृतिक हसी के महत्व को रेखांकित करती है, जबकि यह भी दर्शाती है कि कृत्रिम हसी भी हमे प्राकृतिक हंसी जैसी  लाभकारी हो सकती है. यह इस विचार का समर्थन करती है कि हसी, चाहे वह स्वाभाविक हो या प्रेरित, हमारे कल्याण पर सकारात्मक प्रभाव डालती है.

५. हंसना-हमारा सिक्स्थ सेन्स

अध्याय 5 में रॉस हसी के बारे में और एक अभिनव संकल्पना प्रस्तुत करती हैं . हम जानते है कि हमारे पाच  ज्ञानेंद्रिय और उन के चलते पाच  संवेदनाऍं होती है . परंतु रोस मानते हैं कि हसी  एक सिक्स्थ सेन्स याने छठी संवेदना  है . हसी एक जटिल व्यवहार हैं जिसमें संज्ञानात्मक और भावनात्मक प्रतिक्रियाएं शामिल हैं. एक बार जब कोई उत्तेजना हास्य के रूप में समझी जाती है, तो यह एक सचेतन या अचेतन प्रतिक्रिया शुरू कर देती हैं जिसके परिणामस्वरूप एक शारीरिक , संज्ञानात्मक  या भावनात्मक  प्रतिक्रिया होती है। इस वजह से हम हसी को छठी संवेदना कह सकते है.

६. यह कंबख्त हंसी कैसे बढा़ये?

अध्याय 6 में हसी बढाने के लिये या उत्पन्न करने के लिये हम क्या कर सकते हैं इसपर रॉस विमर्ष करती हैं . इस के लिये  शाब्दिक खेल याने वर्ड प्ले, बोर्ड गेम्स, ऑनलाइन गेम्स, चुटकुले, मजाकिया मज़ाक, शारीरिक खेल इत्यादि की सिफारिश रॉस करती हैं . रॉस सुझाव देती हैं कि हम हमारे ऑफीस को  एक खेल की जगह में बदल दे। रोस यह स्पष्ट करती हैं कि हसी का प्रभाव सबसे शुष्क विषयों को भी दिलचस्प बना सकता है.

७. जो तुम हंसोगे तो दुनिया हंसेगी

आप ने अक्सर यह वचन सुना होगा कि 'मुस्कुराओ और पूरी दुनिया तुम्हारे साथ मुस्कुराएगी' . अध्याय ७ में रॉस इसी वचन को दोहराती हैं . रोस के अनुसार, मुस्कुराहट केवल हमारे निजी जीवन तक ही सीमित नहीं है; वे हमारे कामकाजी माहौल को भी छानती हैं और हमारी बातचीत की प्रकृति को भी प्रभावित करती हैं. एक मुस्कुराता हुआ व्यक्ति न केवल अधिक पसंद किया जाता है, बल्कि अधिक विनम्र और अधिक प्रतिस्पर्धी भी पाया जाता है.

८. शुकरिया कहो

अध्याय ८ में रोस आभार के महत्व को स्पष्ट करती हैं .  वह कहती हैं कि आभारप्रदर्शन केवल उपचार न हो परंतु प्रसन्नतापूर्ण हो . आभार व्यक्त करने से सकारात्मक प्रभाव पैदा होता है और अंधेरे बादल के चांदी के अस्तर की तरह उस से  हमें सोचने में मदद मिलती है. आभार को आभार पत्रिका, आभार पत्र लिखकर, आभार की भाषा का उपयोग करके और अन्य तरीकों से  व्यक्त किया जा सकता है.

९.रहम करो, अपने उपर

स्वयं प्रति सहवेदना या आत्मकरुणा का बड़ा महत्त्व हैं . रोस अध्याय ९ में बताते हैं कि मुस्कुराहट के साथ आत्म-करुणा कई तरह के स्वास्थ्य लाभों से जुड़ी है, जिसमें सकारात्मकता, आशावाद, खुशी का उच्च स्तर और चिंता और अवसाद का निम्न स्तर शामिल है. यह आंतरिक निर्णय को आंतरिक आनंद, आंतरिक घृणा को आंतरिक प्रेम और आंतरिक दुःख को आंतरिक कृतज्ञता से बदलने का एक शक्तिशाली अवसर प्रदान करता है.

१०. डायरी लिखो-हंसने की

कई  लोगों को डायरी लिखने की आदत होती हैं . अध्याय १० में रॉस सिफारिश करती हैं कि इसी आदत को जर्नलिंग में बदल दिया जाये जो आनंदपूर्ण हो . रोस का मानना ​​है कि आनंदपूर्ण जर्नलिंग सिर्फ़ डायरी लिखने से अलग है. यह लिखित शब्द में हसी के प्रभाव को एकीकृत करता है, जो हास्य, हसी और हल्केपन की ओर तंत्रिका मार्गों को मजबूत करने का एक और साधन प्रदान करता है.

११. आखरी हंसी कैसी हो

अब रॉस ११वे अध्याय में अंतिम हसी के बारे में बात करती हैं . रोस निष्कर्ष निकालते हैं कि हसी के प्रभाव से दुनिया की बुराइयों पर विजय तो नहीं पा सकता, लेकिन यह इसे प्यार के करीब ले जाएगा, और व्यापक समुदाय में फैल जाएगा.

पुस्तक समाप्त होने के बाद, रोस हसी के प्रभाव को व्यवहार में लाने के लिए कुछ सुझाव देते हैं .इसमें कई गतिविधियाँ और तकनीकें शामिल हैं. इसमें मौजमस्ती करने और साथ में हसने के अवसर पैदा करना शामिल है. सोते  वक्त मज़ेदार  कहानिया बनाना और अपने बच्चे को योगदान देने के लिए आमंत्रित करना शामिल है.

रोस ने अपनी बातों को साबित करने के लिए कई केस स्टडी भी शामिल किए हैं. पृष्ठ 91 पर एक उल्लेखनीय उदाहरण में यह बताया गया है कि कैसे नाजी यातना शिविरों में कैद यहूदियों ने अपने उत्पीड़कों को हसी के माध्यम से पराजित किया, जिससे अत्याचार पर हसी की विजय का उदाहरण प्रस्तुत होता है.

समीक्षा:

शब्दावली और संसाधनों जैसे परिशिष्ट  रोस द्वारा पुस्तक लिखने के लिए की गई मेहनत को ये  दर्शाते हैं.

हसी के विभिन्न पहलुओं जानने और अपना जीवन अधिक आनंदपूर्ण करने के लिये यह पुस्तक बेशक पढ़ने लायक और अपने संग्रह में शामिल करने योग्य  है.

पुस्तक के बारे में:

The Laughter Effect

(How to build joy, resilience and positivity in your life)

-by Ros Ben-Moshe

यह पुस्तक रोस बेन-मोशे द्वारा लिखी और नीरो प्रकाशन द्वारा प्रकाशित की गई है.

लेखक-परिचय:

इस पुस्तक की लेखिका रोस बेन-मोशे एक स्वास्थ्य विशेषज्ञ हैं. लेखिका एक अकादमिक शोधकर्ता हैं और हँसी की सकारात्मकता और लचीलेपन में विशेषज्ञ हैं.

लेखिका एक बड़ी सर्जरी से गुज़री थी, जब हसने के हितकारी परिणाम से उन्हें ठीक होने में सहायता हुई. आइये अब जानते हैं कि क्या हैं इस पुस्तक में .

डिस्क्लेमर:

'द लाफ्टर इफ़ेक्ट-हाउ टू बिल्ड जॉय, रेजिलिएंस एंड पॉज़िटिविटी इन योर लाइफ़' इस पुस्तक की यह  संक्षिप्त समीक्षा है. यह पुस्तक अंग्रेजी भाषा में लिखा गया हैं . इस पुस्तक का हिंदी अनुवाद उपलब्ध हैं या नहीं इस बारे में मुझे कोई जानकारी नहीं हैं .

यह केवल समीक्षा है. समीक्षक पुस्तक पर किसी प्रकार के कॉपीराइट का दावा नहीं करता है. कॉपीराइट लेखक/प्रकाशक के पास है. इस समीक्षा में किये हुए पुस्तक के उल्लेख  और पुस्तक में  दिये हुए विषयों की चर्चा का हेतु केवल शिक्षा या मनोरंजन  हैं .

Book Review:

-by Dr Hemant Junnarkar 

© Dr Hemant Junnarkar, All rights reserved.

The wedding function- attended or not attended?

The wedding function-attended or not attended?

© Dr Hemant Junnarkar, All rights reserved

That time I was in India and lived in the suburb by name  Mira Road in Mumbai,  in the state of Maharashtra in India. I used to commute to  my office by office bus.

I used to meet a girl by name Joyce in the bus who also worked in my Company but not in my department (I worked in Finance). Joyce once told me her marriage was fixed. She said she would send me the wedding invitation soon. Joyce then went on wedding leave.

After a few days, I received wedding invitation from Joyce on my office e-mail. The wedding venue was given Ambadi, there were no other details. In Mumbai, two three stations ahead of Mira Road is another suburb  called Vasai, where Christian people live in substantial majority,  as earlier Vasai was ruled by Portuguese (Portuguese called the place Bassein).

I guessed, Ambadi was in Vasai from my past memory. The wedding was on Sunday. Before that, I happened to meet my brother-in-law who was Christian. He was a very knowledgeable person. I asked him if Ambadi was in Vasai and he casually confirmed it was in Vasai.

At 4.00 pm on Sunday afternoon I got ready, took an envelope with some cash as my wedding gift and took a Mumbai suburban local train going to Vasai. Before that, I do not remember to have ever visited Vasai. I got off at Vasai station, took an auto rickshaw and told the driver to take me to Ambadi. He took me to a place and told me that was my destination. It was evening time and I saw the place totally desolate. 

I asked a passer-by, if the place was Ambadi. He said it was Ambadi Road. I though since it was Ambadi Road, it had to go to a place by name Ambadi. I asked him if there was any church there. He showed me the way to go to a nearby Church. 

When I went to that Church, I did not find any wedding celebration, but a sermon was going on. To find about wedding Church, I sat in the sermon and asked a neighboring lady about the wedding Church. She told me that the Christians living in that areaa did not have wedding church and had approached the local government to set up a wedding church. She told me  there were  priests' residential quarters at a little distance, where I can check about wedding Church which I was looking for. 

Then I walked out of the sermon and found the priests' residential quarters , but I did not find anybody in the quarters . Probably they had gone for some event.

It was getting dark and I lost any hopes of finding any wedding church there. I decided to go back and took an auto rickshaw. The people who have lived in Mumbai  know how difficult it is in Mumbai to  get an auto rickshaw going to your destination. 

I talked to the  autorickshaw driver about wedding church with the last hope and he told me that there was a church near Vasai station. That place definitely was not Ambadi. Yet I decided to take a chance. The autorickshaw driver took me to the church. I entered the church but found a different couple getting married. I was tired and it was 10.00 o'clock at night. I took a return train and came back to Mira Road. 

The next day I went to office. Joyce was still on wedding leave. I happened to meet one person in payroll. He said to me that Joyce was a very funny girl not to have given a chance to anyone to attend her wedding. I asked him what he meant by that. He said that her wedding was in Karnataka. Then  my silly but innocent efforts  flashed in my mind to find the wedding church in Vasai in the state of Maharashtra, when the wedding function was actually taking place  750 kms away in Ambadi in the state of Karnataka.  

Joyce returned from her wedding leave and I asked her why she did not give the complete address in her wedding invitation and told her about my futile struggle to  find out the wedding church.

Joyce felt very sorry. She showed me pictures of her wedding function and also the bridegroom, then her life partner. Her husband was a preacher , not earning anything. I found Joyce a daring lady to marry a person who was not earning anything as it was a common practice for ladies to look for financial stability in their life partners.

Joyce told me that I had made sincere efforts to attend the wedding, which the God will recognize, because the God recognizes not success or failure, but sincere efforts.

It still remained a mystery why Joyce did not give complete address in the invitation for the most important event in life. If she had given complete address, I would not have moved out of house. Since there was no complete address in the invitation, I moved out of my house to attend a wedding which was happening 700 kms away.  Did I move out of house to attend a stranger couple's wedding at Vasai station. I remember the bride and bridegrooms' eyes fixed at me for a moment to guess if they had known.  I know marriages are made in heaven , but are guests also decided in heaven?

मोनाचा डॉगी

सिडनीमध्ये महाराष्ट्र मंडळातर्फे दर वर्षी कालिदास जयंती चा कार्यक्रम साजरा केला जातो. या वर्षीचा  कार्यक्रम २०/७/२०२४ ला साजरा झाला. कार्यक्रमामध्ये मी माझी 'मोनाचा डॉगी' ही कथा सादर केली. मला ही कथा सादर करण्याची संधी दिल्याबद्दल मी महाराष्ट्र मंडळ, सिडनी, यांचा खूप आभारी आहे.

कै. चिं.वि. जोशी यांची अजरामर व्यक्तिरेखा चिमणराव जोग आणि त्यांचे कुटुंब सिडनीमध्ये आहेत, अशी कल्पना करून ही कथा लिहिली आहे. चिमणराव आणि त्यांचे कुटुंब सिडनीमध्ये आहेत ही कल्पनाच भन्नाट असल्याचे, तसेच कथा आवडल्याचे सर्वांनी सांगितले . सदर कथा येथे   दिली  आहे. 

मोनाचा डॉगी

-डॉ. हेमंत जुन्नरकर 

©Dr Hemant Junnarkar, All rights reserved

(मराठीतील अजरामर विनोदी लेखक कै. चिं.वि. जोशी  यांचे कथानायक चिमणराव जोग आणि त्यांचे कुटुंब सिडनीमध्ये आहेत अशी कल्पना करून ही कथा लिहिली आहे. कै. चिं.वि. जोशी यांच्या स्मृतीस विनम्र अभिवादन करून कथा सांगत आहे. कथेचं नाव आहे  'मोनाचा डॉगी')

मी नुकताच ऑफीसमधून घरी येऊन सोफ्यावर आराम करीत होतो. काऊचा स्वयंपाक तयार झाला होता आणि ती मोबाइलवर मेसेजेस चेक करीत होती.

'अहो, ऐकलंत का?' काऊ म्हणाली,' महाराष्ट्रात म्हणे  'लाडकी बहीण, लाडका भाऊ' योजना सुरू केल्या आहेत. इथे का नाही अशी काही योजना करीत?'

मी काही उत्तर देणार एवढ्यात मोरू दुसऱ्या खोलीतून येऊन सोफ्यावर चढून माझ्या गळ्यात हात टाकून म्हणाला,

'लाडका डॉग अशी योजना का नाही?'

'का रे बाबा?' मी विचारलं.

'आपण डॉगी पाळू या का? मी एक डॉगी पाहून ठेवला आहे,' मोरू म्हणाला.

मोरूची लाडीगोडी माझ्या लक्षात आली. मोरूचा हात गळ्यातून काढून मी  उत्तर दिलं, 'हे पहा, कुत्रं वगैरे काही पाळायचं नाही.'

ते ऐकताच मोबाइल बाजूला ठेवून काऊ म्हणाली, 'अहो, इतरांच्या घरी पाहून मुलांनाही वाटतं, आपल्याकडे सुद्धा डॉगी असावा. आणि हे पहा, कुत्रं वगैरे असे गावठी शब्द वापरू नका, डॉगी म्हणा. इथे कुत्र्याबद्दल  आदराने बोलतात.'

'हे पहा,   डॉगी खूप महाग आहेत. पुन्हा त्यांचं खाणंपिणं, ट्रेनिंग, आजारपण या सर्वांवर अफाट खर्च होतो. आणि त्या डॉगीचं शी शू, अंघोळ-पांघोळ, त्याला फिरवून आणणं, हे सारं कोण करणार?'

'अप्पा तुम्ही,' मोरू आणि मैना  एका सुरात म्हणाले.

'मैना, ऑफीसमधल्या कामामुळे मला रोज घरी यायला उशीर होतो. मी डॉगचं  काही करू शकणार  नाही,' मी स्पष्ट सांगितलं.

'तुमची म्हणजे  प्रत्येक बाबतीत रडकथा.  बाला पहा, जानकीने सांगितलं,  डॉगी हवा  तर लगेच  आणला. डी आय वाय कोर्स करून डॉग ट्रेनिंग स्वतःच केलं. आता बालांचा डॉग त्यांच्याबरोबर योगासुद्धा करतो,' काऊ म्हणाली.

'हे पहा, बालांचा डॉगी योगा करो नाहीतर भरत नाट्यम करो, आपल्याकडे डॉगी नको,' मी कधी नव्हे ते ठामपणे सांगितले. कुणी काही बोललं नाही. काऊनं पानं मांडली. सारेजण चुपचाप जेवण करून झोपी गेलो.

दुस-या दिवशी कामावर गेलो तो आमच्या ऑफीसमधील  रिसेप्शनिस्ट मोनाने माझ्याजवळ येऊन सांगितलं की तिला ताबडतोब लंडनला जावं लागणार आहे, कारण तिच्या आईला हॉस्पिटलमध्ये ॲडमिट केलं होतं. मोना एकटी राहत होती. तिने पोगो नावाचा कुत्रा पाळला होता. मोनाने ती परत येईपर्यंत पोगोला घरी घेऊन जाण्याची मला विनंती केली.  

लंच टाइममध्ये   रुस्तमजी  नावाचे पारशी कलीग बरोबर होते.  मी त्यांना म्हणालो ,

'रुस्तमजी, कालच मला घरच्यांनी कुत्रा आणण्याबद्दल विचारलं आणि मी सरळ नाही सांगितलं. आज मी कुत्रा घरी घेऊन आलो आणि तोही एका मुलीचा, तर माझी बायको मला सोलून काढील,' मी म्हणालो.

रुस्तमजी म्हणाले, 'अरे चिमण, तमने तो बहुज सरस चान्स मळ्यो छे.'

'सरस चान्स? तो कसा काय रुस्तमजी?' मी विचारलं.

'हे बघ, माझी बैरी- आमी गुजराती लोग वाइफला बैरी म्हणते बरं का- तर माझी बैरी एकसारखी  माझ्या पाठी भुणभुण करायची - कूतरा पाहिजे, कूतरा पाहिजे. मी आणला कूतरा. कूतराला वॉक करताना  एक दिवस मला माझी कॉलेजमधली गर्ल फ्रेंड भेटली. मग काय, दिला बैरीला डायव्होर्स. मी सांगते, तुला बी असाच कुणी भेटेल. मग हे खडूस बैरीला देऊन टाक डायव्होर्स. दे टाळी.'

मी रुस्तमजींना निमूटपणे टाळी दिली.

संध्याकाळी ऑफीस सुटल्यावर मी मोनाबरोबर तिच्या घरी गेलो. मोनाने पोगोला  बरोबर घेतलं. महिनाभर ती परत येईपर्यंत माझ्याकडे शहाण्यासारखं राहायला पोगोला सांगितलं. पोगोने सुद्धा जणू काही सर्व समजल्यासारखं दाखवून माझ्याकडे पाहिलं. मोनाने मला घरी सोडलं. माझ्या गालाला गाल लावून मला निरोप दिला आणि  निघून गेली.

मी माझ्या गालाला हात लावून पाहत, सर्वांना तोंड कसं दाखवावं या विचारात दरवाज्यावरील बेल वाजवली.  माझ्याबरोबर पोगोला पाहताच सारी मुले आनंदाने पिटीत म्हणाली,' आई आई, अप्पांनी डॉगी आणला.'

ते ऐकून काऊ बाहेर आली आणि गरजली ,' अगं बाई, कुत्रं आणलं? कुणाचं हे कुत्रं?'

'कुत्रा ना? तो - तो आपल्या गुंड्याचा,' मी चाचरत म्हटलं.

'गुंड्याभाऊजींचा? गुंड्याभाऊजी कधीपासून कुत्रा पाळायला लागले?' काऊ संशयाने माझ्याकडे पाहत म्हणाली.

'हो, पण मला घरात तर येऊ देशील की नाही? ' मी घरात येऊन सोफ्यावर बसलो‌. पोगो माझ्या पाठी येऊन माझ्या पायाशी बसला.

'अगं त्याचं असं झालं, गुंड्या आला खरा आपल्याबरोबर सिडनीला, पण गेला आहे कंटाळून. बरं हा ब्रह्मचारी. इथे पाहिलं, सिंगल लोक सोबतीसाठी कुत्रा पाळतात, म्हणून आला कुत्रा घेऊन. पण कुत्र्याची सारी व्यवस्था तर करायला पाहिजे ना? म्हणाला, घेऊन जा तुझ्याकडे महिनाभर, मुलंसुद्धा खूष होतील,' मी एवढी थाप मारू शकतो यावर माझाच विश्वास बसेना.

एवढ्यात दारावरची बेल वाजली‌. काऊने जाऊन दार उघडलं, तर गुंड्याचाच आवाज,' काय वहिनी, आला आहे का चिमण घरी?'

अरे बाप रे, माझ्या छातीत धडकीच भरली. हा आताच कसा तडमडला?

'हो आले आहेत नं. कुत्रा छान आहे हं तुमचा,' काऊ म्हणाली.

'कुत्रा? आणि माझा?' बोलत बोलत गुंड्या आत आला आणि पोगोकडे पाहत म्हणाला,' अरे चिमण, तुझ्या ऑफीसमध्ये कुणी मोना आहे  म्हणत होतास, तिचा तर आणला नाहीस ना कुत्रा?'

झालं. या गुंड्याच्या एक थोतरीत मारावी असा मला राग आला.  मी थाप मारली, त्याचा गुंड्याने पुरेपूर वचपा काढला.

'वहिनी, मी आलो होतो, चहा घ्यायला, पण आता  येईन पुन्हा कधीतरी. हे कुत्रे दु:शासनाप्रमाणे माझ्या धोतराच्या पाठी लागतात,' असं म्हणून गुंड्या धोतरावरील पकड ठेवूनच निघून गेला.

गुंड्या गेल्यानंतर काऊ दरवाजा बंद करून आली आणि तावातावात म्हणाली,' आता खरं सांगा पाहू, कोण ही मोना?'

'आई, मला माहीत आहे, मोना कोण आहे. 'यादों की बारात' मध्ये अजित नाही का म्हणतो, 'मोना डार्लिंग,' मोरू म्हणाला.

'आता मोना डार्लिंगचा कुत्रा सांभाळायला वेळच वेळ असेल,'काऊ खोचकपणे म्हणाली.

'आई, मी सांभाळेन मोनाचा कुत्रा. किती छान आहे !' राघू म्हणाला.

'राघू, आपल्याला आजीने काय शिकवल़ंय, मोठ्या माणसांना नावाने हाक मारू नये. मोना आंटी म्हणावं,' मैनानं राघूला उपदेश केला.

'मैना, खबरदार त्या सटवीला आंटी म्हणशील तर,'  काऊने बजावलं .

'आई, पण असं पहा, अप्पांनी मोना आंटीला जर आमची सेकंड मदर म्हणून घरी आणली तर आम्हाला तिला रिस्पेक्ट द्यावा लागेल नं. माझी मैत्रीण ज्युली तिच्या सेकंड मदरला खूप रिस्पेक्ट देते,' मैना म्हणाली.

'अगं मैना, काय ही बाष्कळ बडबड चालवली आहे?' मी म्हणालो. 

आमचं बोलणं चालू असताना पोगो घरातील सर्वांकडे आळीपाळीने पाहत सर्वांना जज करीत होता.

'बाष्कळ  नाही, मैना बरोबर बोलते आहे. मीताच्या घरी तिच्या नव-याच्या ऑफीसमधील रिसेप्शनिस्ट कुत्रा घेऊन यायची. होता होता एक दिवस नव-यानं मीताला डायव्होर्स की दिला आणि रिसेप्शनिस्ट बरोबर लग्न केलं,' काऊ म्हणाली.

'तू काय सुतावरून स्वर्ग गाठते आहेस? मी  डायव्होर्स वगैरे काही  देणार नाही,' मी म्हणालो.

'नाही ना? मग जा आणि आताच्या आता त्या भवानीचा कुत्रा परत देऊन या,' काऊ म्हणाली.

'आता कसा परत करणार? ती बिचारी पॅकिंगच्या गडबडीत असेल,' मी म्हणालो.

'बिचारी? वा ! इतकी वर्षं  राबराबून बायकोच्या नशिबाला नाही कधी हा शब्द आला?' काऊ म्हणाली.

'ऑफीसमध्ये काम खूप असतं म्हणे. हेच काम असतं वाटतं, मोनाची कुत्री सांभाळण्याचं?' काऊचा तोंडाचा पट्टा चालूच होता.

'ऑफीसमध्ये मोना कशी आणेल कुत्रा? तुला कळतंय का काही?' मी म्हणालो.

'हो बाई, मला बापडीला काय कळतंय? मी आपली घर सांभाळते, नवरा कुणा मोनाची कुत्री सांभाळतो,' काऊ म्हणाली.

आमचं हे सारं बोलणं चालू असताना पोगोला बहुतेक कळत होतं की आपल्यामुळे आपल्या मालकावर ही आफत ओढवली आहे. तरीसुद्धा आपला मालक काही मार्ग काढेल या  विश्वासानं तो माझ्याकडे पाहत माझ्या पायाशी बसून होता.

इतक्यात पुन्हा दारावरची बेल वाजली. मैनानं दरवाजा उघडला तर चक्क मोना आत आली आणि म्हणाली,

'हाय चिम, माय प्लॅन इज कॅन्सल्ड. माय ब्रदर टोल्ड मी मॉम इज ओके अँड देअर इज नो नीड टू रश. आय ॲम टेकिंग पोगो विद मी. थँक्यू सो मच. सून वी विल कॅच अप गाइज. बाय,' मोना म्हणाली.

मोनानं हात करताच पोगो शेपूट हलवीत आणि माझ्याकडे कृतज्ञपणे पाहत मोनाकडे गेला. मोना पोगोला घेऊन निघून गेली.

मी 'हुश्श' म्हणून सुस्कारा सोडला आणि मोरूला म्हणालो,' मोरू, तू जो डॉगी पाहिला आहेस तो घेऊन ये.'

सर्वजण माझ्याकडे आश्चर्याने पाहू लागले. 

'आणि डॉगीचं सारं करणार कोण?' काऊनं विचारलं.

'मी करीन,' मी म्हणालो.

'का? एकदम असा निर्णयात बदल?' काऊनं विचारलं.

'माझ्यावर कुणी विश्वास ठेवला नाही तर डॉगी निश्चित विश्वास ठेवील,' मी म्हणालो.

काऊ माझ्याकडे पाहतच राहिली.

******

Whats app वर आलेल्या प्रतिक्रिया:

गोष्ट खुप छान आहे.-देवेंद्र पाटील २२/७/२०२४

मस्त कथा वाचताना मजा आली. 👌-अविनाश ताम्हाणे २२/७/२०२४

Khupch sunder Jijaji, mast maja Ali - वैशाली चित्रे २४/७/२०२४

Fantastic write up!! Comfort read. -अपर्णा रामटेके २३/७/२०२४

😃😃😀   great  I enjoyed it. The memories of C V J sir were fresh.-सतीश चित्रे - २२/७/२०२४

गोष्ट छान आहे. 👍👍👌👌😃😃😃😃-उमा गुप्ते २२/७/२०२४

Aprateem Kalpana ahe. 

चि वि जोशी सिडनी हि सिरीज फार पुढे जाईल. त्यांच्या प्राचीन आणि प्रगतशील विविधतेचा गंध नसलेल्या चिमणरावांच्या नजरेतून सिडनी बघायला आवडेल.

वरील कथा अजून वाचली नाही पण तुमच्या आवाजात असेल तर ऐकायला आवडेल. 

असेच लिहीत, सादर करीत राहा. लोकरंजन आणि अंजन दोन्ही फार गरजेचे आहे.

तुमची कल्पकता तुमच्या शांत स्वभावाला आणि अचूक निरीक्षणात आहे .

संगीता रॉड्रिग्ज २२/७/२०२४

छानच - सचिन चिटणीस २२/७/२०२४

Wow this is great👌🏻👏🏻👏🏻👏🏻 गौरी भिवंडकर २१/७/२०२४

फ़ारच छान -शेखर केतकर २१/७/२०२४

Ohh. Wow congratulations Sir.. Nuntan Vahini vachala..khup chan ahe.. उल्का गावकर २१/७/२०२४

A re masta 👏👏 -रेखा पेडलीकर २१/७/२०२४

कथा खूप छान 👌👌👏👏-कौस्तुभच्या आई

👌🙂 Abhinandan Hemant khup chan Katha Kathan..👏🏻 -राजेश