कॅटरॅक्ट डॅम, सिडनी (Cataract dam, Sydney) ची सफर

कॅटरॅक्ट डॅम — कुठे आहे

Cataract Dam हे धरण न्यू साउथ वेल्स (NSW),  या ऑस्ट्रेलियाच्या राज्यामध्ये Cataract (पूर्वी Appin) या भागात स्थित आहे. हे धरण सिडनी शहरापासून सुमारे ८४ किमी दक्षिणेला आहे. 

📜 डॅमचा इतिहास

कॅटरॅक्ट (Cataract) हा सिडनीच्या पाणी पुरवठा योजनेतील सर्वांत जुना आणि सौंदर्यदृष्ट्या आकर्षक डॅम आहे. याचे बांधकाम १९०२ मध्ये सुरू झाले आणि १९०७ मध्ये पूर्ण झाले.  सिडनीच्या वाढत्या पाण्याच्या मागण्या पूर्ण करण्यासाठी Upper Nepean Scheme ही योजना सुरु झाली. हा डॅम या योजनेमधील  पहिला डॅम होता.  

या डॅममधून मुख्यतः सिडनी मेट्रो भाग व Macarthur आणि Illawarra या प्रांतांना पाणीपुरवठा होतो. शिवाय पुरवठा व टंचाईच्या  काळात डॅमचा बफर म्हणून उपयोग होतो. 

सिडनी प्रणालीमध्ये Warragamba Dam हा क्षमतेने सर्वांत मोठा असून, Cataract Dam हा Upper Nepean Scheme मधील तुलनेने लहान पण ऐतिहासिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचा घटक आहे.

📏 फिजिकल माहिती:

हा डॅम  कॅटरॅक्ट (Cataract) नदीवर बांधलेला असून कॅटरॅक्ट नदी पुढे नेपिअन (Nepean) नदीमध्ये विलीन होते.

हा डॅम ग्रॅव्हिटी (gravity) प्रकारचा डॅम (सिंचनासाठी) असून याची उंची ५६ मीटर असून लांबी २४७ मीटर आहे. या डॅमची साठा क्षमता ९४,३०० मेगॅलिटर ( सुमारे ९४ अब्ज लिटर) इतकी आहे. धरणातील पाण्याचे पृष्ठभाग क्षेत्र ८५० हेक्टर आहे.

आमची कॅटरॅक्ट डॅमची सफर

तारीख: ३/१/२०२६ (शनिवार)

मी, माझी पत्नी वर्षा, संजय कुलकर्णी, पत्नी वर्षा, संजयचे चिरंजीव वरुण, संजयची मुलगी सुप्रिया, सुप्रियाचे पती नीरज, सुरेश मगर, त्यांच्या पत्नी सुचित्राताई, माझा मावसभाऊ सुशील, त्याची पत्नी व माझी भावजय माधवी,  अशी आम्ही सर्वांनी ही सफर केली.

सकाळी अकरापर्यंत आम्ही सारे आपापल्या ठिकाणांहून गाड्या घेऊन निघालो. तासाभराच्या प्रवासानंतर आम्ही कॅटरॅक्ट डॅमला पोहचलो. गाड्या पार्क केल्यानंतर आम्ही थोडा फराळ केला आणि डॅमला चालत जाण्यास निघालो. परंतु सुरुवातीलाच एक मनुष्य भेटला आणि त्याने सांगितले की वाटेत एक साप निघाला आहे. तेव्हा तुम्ही चालत जाऊ नका. त्यामुळे आम्ही गाड्या घेऊनच डॅमपर्यंत निघालो.

कॅटरॅक्ट डॅमवरील ही भव्य दगडी कमान केवळ सौंदर्यासाठी नसून, डॅमच्या पाणी-नियंत्रण यंत्रणेचा भाग असलेल्या Valve House ची रचना आहे. २० व्या शतकाच्या सुरुवातीच्या काळात बांधलेल्या या इमारतीत कमानीचा वापर भार सुरक्षितपणे पेलण्यासाठी तसेच दीर्घकालीन टिकाऊपणासाठी करण्यात आला. मजबूत दगड, अर्धगोल कमान आणि व्हिक्टोरियन शैलीतील छत यांमुळे ही रचना आजही अभियांत्रिकी आणि वास्तुकलेचा सुंदर संगम दर्शवते.

कॅटरॅक्ट डॅमवरील हे माहिती फलक केवळ मार्गदर्शनासाठी नसून, २० व्या शतकाच्या सुरुवातीच्या  सिडनीच्या पाणीपुरवठा व्यवस्थेचे ऐतिहासिक दस्तऐवज आहेत. एका फलकावर डॅमची तांत्रिक माहिती दिली आहे, तर दुसऱ्या फलकावर संपूर्ण Sydney Water Supply System चा नकाशा दाखवण्यात आला आहे. आजच्या डिजिटल युगातील माहितीफलकांचे हे दगडी पूर्वज मानता येतील.

Cataract dam-whereabouts

(Map created using AI (illustrative purpose only)

पत्ता:

Baden Powell Drive, Appin NSW 2560, Australia 

🚗 ३) कसे जावे

📌 सिडनी ➜ Cataract Dam

सिडनीपासून Hume Highway (M31) ने दक्षिणेला चला. 

त्यानंतर Campbelltown exit घ्या आणि Appin Road वर पुढे चला. 

Appin पर्यंत आल्यानंतर Bulli-Wollongong Road ने डावे वळा आणि तेथून डॅमच्या दिशेने वाट डावीकडे मिळेल (signposted). 

🚗 सुमारे १.५ ते २ तासांचा ड्राईव्ह सिडनीपासून.

©Dr Hemant Junnarkar

All rights reserved