23/5/2026 Beijing-Tiananmen Square and Emperor Palace

Tiananmen Square, 

Emperor Palace

-----------------------------------------------------------

🌆 Beijing

बीजिंग

-----------------------------------------

बीजिंग (Beijing – 北京), ज्याला पूर्वी Peking असेही म्हटले जात असे, ही चीनची राजधानी आणि देशाचे राजकीय, सांस्कृतिक, वैज्ञानिक व आंतरराष्ट्रीय संपर्काचे प्रमुख केंद्र आहे. तीन हजार वर्षांहून अधिक इतिहास असलेले हे शहर आधुनिक महानगर आणि प्राचीन संस्कृतीचा अनोखा संगम आहे.

१. भौगोलिक:

स्थान : बीजिंग चीनच्या उत्तरेकडील भागात, North China Plain च्या उत्तरेकडील टोकाला आहे. त्याच्या पूर्वेला Tianjin आणि इतर तीनही दिशांना Hebei Province आहे. शहराच्या पश्चिम, उत्तर व ईशान्य भागात डोंगर आहेत, तर आग्नेय भाग सपाट मैदानी प्रदेश आहे.

क्षेत्रफळ :  बीजिंगचे क्षेत्सुरफळ मारे 16,410 चौ.कि.मी. आहे. बीजिंगच्या प्रशासकीय क्षेत्राचा आकार केवळ शहरापुरता मर्यादित नसून त्यात डोंगराळ आणि ग्रामीण प्रदेशांचाही समावेश होतो. त्यामुळे 'बीजिंग शहर' आणि 'Beijing Municipality' यामध्ये फरक आहे.

हवामान :

बीजिंगमध्ये समशीतोष्ण, खंडीय मान्सून हवामान आहे.

🌸 वसंत ऋतू: मार्च–मे — आल्हाददायक, परंतु कधी कधी धुळीचे वारे.

☀️ उन्हाळा: जून–ऑगस्ट — उष्ण, दमट आणि पावसाळी.

🍂 शरद ऋतू: सप्टेंबर–ऑक्टोबर — स्वच्छ, कोरडे आणि सर्वात आल्हाददायक.

❄️ हिवाळा: नोव्हेंबर–फेब्रुवारी — अतिशय थंड व कोरडा.

सरासरी वार्षिक तापमान सुमारे 11–14°C असून वर्षातील सुमारे 75% पाऊस उन्हाळ्यात पडतो.

२. इतिहास 

बीजिंगचा इतिहास 3,000 वर्षांहून अधिक जुना आहे. प्राचीन काळात या परिसरात Ji आणि Yan या राज्यांचे महत्त्व होते. पुढे Liao आणि Jin या राजवंशांच्या काळात शहराचे राजकीय महत्त्व वाढले. 

1153 मध्ये Jin Dynasty ने येथे राजधानी स्थापन करून शहराला Zhongdu असे नाव दिले. पुढे मंगोल सम्राट Kublai Khan याने येथे Dadu नावाची राजधानी उभारली. Yuan Dynasty च्या काळात प्रथमच संपूर्ण चीनचे शासन बीजिंगमधून झाले. 

Ming Dynasty मध्ये Yongle Emperor ने राजधानी Nanjing वरून Beijing येथे हलवली. 1406–1420 दरम्यान Forbidden City बांधण्यात आली आणि 1421 मध्ये Beijing ही Ming साम्राज्याची राजधानी झाली. 

त्यानंतर Qing Dynasty नेही Beijingलाच राजधानी ठेवले. 1912 नंतर काही काळ राजधानी Nanjing येथे गेली. 1949 मध्ये People's Republic of China स्थापन झाल्यानंतर Beijing पुन्हा चीनची राजधानी झाली आणि आजपर्यंत तीच आहे. 

एक विशेष गोष्ट म्हणजे Beijingचा Central Axis — Bell and Drum Towers पासून दक्षिणेकडील Yongdingmen पर्यंत जाणारी सुमारे 7.8 किमी लांबीची मध्यरेषा. Forbidden City, Jingshan, Tian'anmen आणि Temple of Heaven यांसारखी अनेक महत्त्वाची स्थळे तिच्याशी जोडलेली आहेत. 2024 मध्ये या Central Axisला UNESCO World Heritage दर्जा मिळाला.

३. आजचे बीजिंग

👥 लोकसंख्या:

2025 च्या अखेरीस Beijing Municipality ची कायमस्वरूपी रहिवासी लोकसंख्या सुमारे 2.18 कोटी (21.8 million) होती. त्यापैकी 88.3% लोक शहरी भागात राहतात. 

🏛️ राजकीय महत्त्व:

Beijing हे चीनचे राजकीय केंद्र आहे. Central Government, Communist Party of China ची प्रमुख कार्यालये, National People's Congress तसेच देशातील प्रमुख सरकारी संस्था येथे आहेत.

💰 आर्थिक महत्त्व:

Beijing हे केवळ राजकीय राजधानी नसून चीनमधील अत्यंत महत्त्वाचे आर्थिक, वित्तीय, तंत्रज्ञान आणि संशोधन केंद्र आहे.

2025 मध्ये Beijingचा GDP सुमारे 5.21 trillion yuan होता आणि अर्थव्यवस्थेची वाढ 5.4% झाली. त्यातील तब्बल 86% हिस्सा सेवा क्षेत्राचा होता. Information technology, software, finance आणि digital economy यांना विशेष महत्त्व आहे. 

म्हणूनच Beijingमध्ये एका बाजूला Forbidden City, Hutongs आणि प्राचीन राजवाडे, तर दुसऱ्या बाजूला आधुनिक कार्यालयीन इमारती, तंत्रज्ञान कंपन्या आणि अत्याधुनिक वाहतूक व्यवस्था दिसते.

४. पर्यटन:

🗓️ जाण्यास योग्य काळ

सप्टेंबर–ऑक्टोबर हा सर्वात चांगला काळ मानता येईल. हवामान सामान्यतः कोरडे, स्वच्छ आणि फिरण्यासाठी सुखद असते.

एप्रिल–मे हाही चांगला काळ आहे.

जून–ऑगस्टमध्ये उष्णता आणि पाऊस असतो, तर हिवाळ्यात तापमान खूप खाली जाते.

Chinese National Day (1–7 October) किंवा Spring Festivalच्या सुट्टीत मात्र प्रचंड गर्दी होऊ शकते.

✈️ बीजिंगला कसे जावे?

परदेशातून येताना Beijing Capital International Airport (PEK) हे प्रमुख विमानतळ आहे. Beijing Daxing International Airport (PKX) हे दुसरे मोठे विमानतळ आहे.

शहरात पोहोचल्यानंतर Beijing Subway हा पर्यटकांसाठी अतिशय सोयीचा आणि स्वस्त पर्याय आहे. अधिकृत पर्यटन मार्गदर्शकही शहरात फिरण्यासाठी subway हा सर्वात जलद आणि सोयीचा पर्याय असल्याचे सांगतो.

⭐ प्रेक्षणीय स्थळे

1. 🏯 Forbidden City / Palace Museum

चीनच्या सम्राटांचे विशाल राजवाडे आणि Ming-Qing राजवंशांचे राजकीय केंद्र. Beijingला भेट देताना हे अजिबात चुकवू नये.

2. 🟥 Tian'anmen Square

जगातील सर्वात प्रसिद्ध सार्वजनिक चौकांपैकी एक. त्याच्या उत्तरेला प्रसिद्ध Tian'anmen Gate आहे.

3. 🧱 Great Wall of China

Beijingला येऊन Great Wall न पाहणे म्हणजे जवळजवळ अपूर्णच प्रवास!

Badaling, Mutianyu आणि Juyongguan हे Beijingजवळील प्रसिद्ध भाग आहेत. अधिकृत Beijing पर्यटन संकेतस्थळावरही हे प्रमुख पर्यटनस्थळ म्हणून दिले आहेत. �

Beijing Government Portal

माझ्या मते: तुमच्या China Tripमध्ये तुम्ही Juyong Pass पाहिला असल्याने ब्लॉगमध्ये त्याचा स्वतंत्र उल्लेख करणे योग्य ठरेल.

4. 🌳 Summer Palace

विशाल Kunming Lake, बागा, राजवाडे आणि डोंगर यांचे सुंदर मिश्रण. हे UNESCO World Heritage Site आहे. �

Beijing Government Portal

5. 🔵 Temple of Heaven

Ming आणि Qing सम्राट येथे स्वर्गाची पूजा करून चांगल्या पिकांसाठी प्रार्थना करत असत. त्याची वास्तुरचना अतिशय वैशिष्ट्यपूर्ण आहे.

5. 🔵 Temple of Heaven

Ming आणि Qing सम्राट येथे स्वर्गाची पूजा करून चांगल्या पिकांसाठी प्रार्थना करत असत. त्याची वास्तुरचना अतिशय वैशिष्ट्यपूर्ण आहे. �

Beijing Government Portal

6. 🏘️ Hutongs

Beijingच्या जुन्या शहरातील अरुंद गल्ल्या आणि पारंपरिक घरे. Nanluoguxiang आणि आसपासचा भाग जुन्या Beijingची झलक देतो.

7. 🏟️ Olympic Park

2008 Olympic Gamesमधील प्रसिद्ध Bird's Nest आणि Water Cube ही आधुनिक Beijingची प्रतीके आहेत.

8. 🌲 Jingshan Park

Forbidden Cityच्या उत्तरेला असलेले हे ठिकाण शहराचे, विशेषतः Forbidden Cityचे, वरून सुंदर दृश्य पाहण्यासाठी उत्तम आहे.

❗ बीजिंगमध्ये चुकवू नये असे

जर वेळ कमी असेल तर माझी Top 6 यादी:

Forbidden City → Tian'anmen Square → Great Wall → Temple of Heaven → Summer Palace → Hutongs

आणि आधुनिक Beijing अनुभवायचे असल्यास Olympic Park जोडावे.

🛍️ खरेदी

Wangfujing Street — Beijingची प्रसिद्ध shopping street. आधुनिक दुकाने, malls, restaurants आणि जुन्या दुकानांचा संगम येथे आहे. 

Silk Street — कपडे, bags, silk, jewellery आणि handicrafts यांसाठी प्रसिद्ध. 

Qianmen आणि Dashilan — जुन्या Beijingचा वातावरणाचा अनुभव घेत shopping करण्यासाठी चांगले.

खरेदीसाठी:

Silk products

Tea

Chinese handicrafts

Calligraphy/painting

Chopsticks व इतर traditional souvenirs

Chinese-style कपडे

स्थानिक snacks

टीप: बाजारात bargaining करावी लागते; पण branded दुकानांमध्ये किंमत साधारण fixed असते.

-----------------------------------------------------------

👁️ 

तियानानमेन स्क्वेअर 

Tiananmen Square

-----------------------------------------------------------

📍 काय आहे आणि कुठे आहे?

तियानानमेन स्क्वेअर हे बीजिंगच्या मध्यभागी असलेले जगातील सर्वात मोठ्या city squares पैकी एक आहे. ते Forbidden Cityच्या अगदी दक्षिणेला, East Chang'an Avenueवर आहे. चौकाच्या उत्तरेला प्रसिद्ध Tian'anmen Gate, पूर्वेला National Museum of China, पश्चिमेला Great Hall of the People आणि दक्षिणेला Chairman Mao Memorial Hall आहे.

📐 विस्तार

लांबी — 880 मीटर

रुंदी — 500 मीटर

क्षेत्रफळ — सुमारे 4,40,000 चौ.मी. (44 हेक्टर)

एकाच वेळी सुमारे 10 लाख लोकांच्या मोठ्या समारंभासाठी येथे जागा होऊ शकते. 

म्हणजेच साधारण 62 फुटबॉल मैदानांइतके क्षेत्रफळ!

📜 थोडक्यात इतिहास

तियानानमेन हे मूळतः Ming आणि Qing राजवंशांच्या काळातील Imperial Cityचे मुख्य प्रवेशद्वार होते. आधुनिक काळात या परिसराचे रूपांतर विशाल सार्वजनिक चौकात झाले. 1 ऑक्टोबर 1949 रोजी माओ झेडोंग यांनी याच Tian'anmen Gate वरून People's Republic of Chinaची स्थापना झाल्याची घोषणा केली. त्यामुळे हा चौक आधुनिक चीनच्या इतिहासातील अत्यंत महत्त्वाचे राजकीय प्रतीक बनला.

तियानानमेन स्क्वेअर हा केवळ एक विशाल चौक नाही; तो चीनच्या प्राचीन साम्राज्यापासून आधुनिक साम्यवादी राष्ट्रापर्यंतच्या प्रवासाचे एक महत्त्वाचे राजकीय आणि ऐतिहासिक प्रतीक आहे.

👀 येथे काय पाहावे?

1. Tian'anmen Gate आणि त्यावरील Mao Zedong यांचे विशाल चित्र

चौकाच्या उत्तरेला असलेली ही भव्य वास्तू म्हणजे तियानानमेन. तिचे नावच साधारण “स्वर्गीय शांततेचे द्वार” असा अर्थ देते.

2. Monument to the People's Heroes

चौकाच्या मध्यभागी उभे असलेले हे स्मारक चीनच्या क्रांतिकारी इतिहासातील वीरांच्या स्मरणार्थ उभारले आहे.

3. National Flag आणि Flag-raising Ceremony 🇨🇳

चौकातील ध्वजस्तंभावर दररोज राष्ट्रीय ध्वज फडकावला जातो आणि सूर्यास्ताच्या वेळी उतरवला जातो. सूर्योदयाच्या वेळी होणारा Flag-raising Ceremony पाहण्यासाठी मोठी गर्दी होते. �

Beijing International Portal

4. Chairman Mao Memorial Hall

चौकाच्या दक्षिण भागात असलेली माओ झेडोंग यांची समाधी.

5. National Museum of China

चौकाच्या पूर्वेला असलेले हे चीनच्या इतिहास व संस्कृतीचा विस्तृत संग्रह असलेले महत्त्वाचे संग्रहालय.

6. Great Hall of the People

पश्चिमेला असलेली चीनच्या राजकीय व्यवस्थेतील महत्त्वाची वास्तू.

🚇 कसे जावे?

सर्वात सोपा मार्ग Beijing Subway Line 1.

Tian'anmen East किंवा Tian'anmen West स्टेशनवर उतरून चौकात जाता येते.

⚠️ पर्यटकांसाठी महत्त्वाची सूचना

चौकात प्रवेश विनामूल्य आहे; मात्र सध्या real-name reservation आणि security check आवश्यक आहे. अधिकृत Beijing सरकारच्या माहितीनुसार भेटीची वेळ आधी आरक्षित करावी लागते. 

Forbidden City ही दोन स्थळे एकत्र मांडणे विशेष योग्य ठरेल, कारण ती एकमेकांना अगदी लागून आहेत.

-----------------------------------------------------------

🏯 

Forbidden City / Imperial Palace

-----------------------------------------------------------

📍 काय आहे आणि कुठे आहे?

Forbidden City म्हणजे चीनच्या सम्राटांचा भव्य राजप्रासाद आणि राजकीय केंद्र. तो तियानानमेन स्क्वेअरच्या अगदी उत्तरेला, बीजिंगच्या मध्यवर्ती भागात आहे.

सुमारे 500 वर्षे, Ming आणि Qing राजवंशांच्या काळात, चीनच्या सम्राटांचे निवासस्थान आणि शासनाचे केंद्र म्हणून त्याचा वापर झाला.

📐 विस्तार

क्षेत्रफळ — सुमारे 72 हेक्टर (720,000 चौ.मी.)

लांबी — सुमारे 961 मीटर

रुंदी — सुमारे 753 मीटर

परिसराभोवती सुमारे 7.9 मीटर उंच भिंत

भिंतीच्या बाहेर सुमारे 52 मीटर रुंद खंदक

जवळपास 980 इमारती आणि सुमारे 8,700 खोल्या असल्याचे अधिकृत नोंदींमध्ये नमूद केले जाते.

त्यामुळे हे जगातील सर्वात मोठ्या प्राचीन राजप्रासाद संकुलांपैकी एक आहे.

📜 थोडक्यात इतिहास

Forbidden Cityचे बांधकाम Ming सम्राट Yongle यांच्या कारकीर्दीत 1406 मध्ये सुरू झाले आणि 1420 मध्ये पूर्ण झाले.

1421 पासून Beijing ही Ming साम्राज्याची राजधानी झाली आणि Forbidden City हे सम्राटांचे मुख्य राजनिवास व प्रशासनाचे केंद्र बनले.

यानंतर Qing राजवंशाच्या काळातही त्याचा हाच उपयोग होत राहिला. एकूण 24 सम्राटांनी येथे वास्तव्य केले—Mingचे 14 आणि Qingचे 10.

1912 मध्ये चीनमधील साम्राज्यशाहीचा अंत झाल्यानंतर शेवटचे सम्राट Puyi यांनी राजसिंहासन सोडले. 1925 मध्ये Forbidden Cityचे रूपांतर Palace Museum मध्ये करण्यात आले.

1987 मध्ये UNESCO World Heritage Site म्हणून त्याचा समावेश करण्यात आला.

👀 येथे काय पाहावे?

1. Meridian Gate (午门)

दक्षिणेकडील मुख्य प्रवेशद्वार. तियानानमेनकडून प्रवेश करताना हे प्रथम मोठे प्रवेशद्वार दिसते.

2. Hall of Supreme Harmony

Forbidden Cityमधील सर्वात भव्य वास्तूंपैकी एक. सम्राटाचे राज्याभिषेक, वाढदिवस आणि महत्त्वाचे राजकीय समारंभ येथे होत.

3. Hall of Central Harmony आणि Hall of Preserving Harmony

ही तीन प्रमुख इमारती मिळून Outer Courtचा मुख्य भाग बनतात.

4. Inner Court

येथे सम्राट आणि राजघराण्याचे दैनंदिन जीवन चालत असे. Palace of Heavenly Purity, Hall of Union आणि Palace of Earthly Tranquillity या प्रमुख वास्तू येथे आहेत.

5. Imperial Garden 🌳

राजघराण्याच्या विश्रांतीसाठी असलेली सुंदर बाग.

6. Palace Museumचे संग्रह

राजघराण्याशी संबंधित चित्रे, मातीची भांडी, jade, दागिने, शस्त्रे, राजेशाही वस्तू आणि इतर हजारो कलावस्तू येथे पाहायला मिळतात.

🚇 कसे जावे?

Forbidden Cityचा मुख्य प्रवेश Meridian Gate (Wumen) येथून आहे. तियानानमेन स्क्वेअरमधून उत्तरेकडे चालतही तेथे जाता येते.

Beijing Subway Line 1 वापरून Tian'anmen East किंवा Tian'anmen West स्टेशनपर्यंत जाता येते; तेथून तियानानमेनमार्गे Forbidden Cityकडे जाता येते.

आमचा प्रवास:

©Dr Hemant Junnarkar

All rights reserved