ની હાઉ બેઇજિંગ, ની હાઉ શાંધાય
(બેઇજિંગ અને શાંઘાય માં કરેલા સફરનો વૃત્તાંત)
“અરે, શું કહે છે? તું ચીન જઈ રહ્યો છે? તારી કિડની વધારે થઈ ગઈ છે શું? કિડની કાઢી લેશે!”
હું ચીન જવાનો છું એવું કહતાં સામાન્ય રીતે આવી જ પ્રતિક્રિયા મળતી.
પણ અમે સોળ જણાના જૂથે TripADeal મારફતે માત્ર A$1586 માં — ફ્લાઇટ, હોટેલ, નાસ્તો અને આંતરિક પ્રવાસ સહિત — ચીન જવાનું નક્કી કર્યું. આ કિંમત સાંભળીને અમને પોતાને પણ વિશ્વાસ આવતો નહોતો.
ચીન ન ગયેલા, પરંતુ વિદેશપ્રવાસનો ઘણો અનુભવ ધરાવતા અમારા મિત્ર અજયભાઈએ તેમના ઘરે પાવભાજીનો મેનૂ રાખીને એક ગેટ-ટુગેધર યોજ્યું અને અમને કેટલીક ઉપયોગી સલાહો આપી — Alipay એપ ડાઉનલોડ કરો, ઇન્ટરનેશનલ રોમિંગ ડેટા લો અને સૌથી મહત્ત્વની વાત એટલે ભારતીય પ્રકારના બેસીને વાપરવાના શૌચાલય (સ્ક્વોટ ટોઇલેટ) નો ફરી અભ્યાસ કરો!
સિડનીમાં રહેતાં રહેતાં એ ટેવ છૂટી ગઈ હતી. અમારી સ્થિતિ એવી થઈ ગઈ હતી કે એકવાર બેસી જઈએ તો ઊભા થવું મુશ્કેલ લાગે! તેથી આ બાબત થોડી કઠિન જ લાગતી હતી.
અમારે બાર દિવસ સતત એક જગ્યાથી બીજી જગ્યાએ ફરવાનું હતું. કપડાં ધોવાની ખાસ તક મળવાની નહોતી. તેથી બાર દિવસ માટે વધારાના કપડાં સાથે રાખ્યાં.
ચીનમાં ક્યાંક ગરોળી, વીંછી કે અન્ય વિચિત્ર વસ્તુઓ ખાવી પડે એવી ભીતિને કારણે શાકાહારી સભ્યોએ પણ પોતાના માટે ઘણા ખાદ્યપદાર્થો પેક કરીને સાથે રાખ્યાં.
આવી તૈયારી કરીને ૨૨ મે ૨૦૨૬ના રોજ અમે સિડનીથી નીકળ્યા અને ચાઇના ઈસ્ટર્ન એરલાઇન્સની ફ્લાઇટથી શાંઘાઈના પુડોંગ ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ પર ઉતરીને બીજી ફ્લાઇટ દ્વારા રાત્રે બેઇજિંગ પહોંચ્યા. બેઇજિંગ એરપોર્ટ પર અમારી બેઇજિંગની ગાઇડ વિકીએ અમારું સ્વાગત કર્યું.
બસ દ્વારા હોટેલ તરફ જતા તેણે અમને બે મહત્વના ચાઇનીઝ શબ્દસમૂહ શીખવ્યા —
‘ની હાઉ’ = કેમ છો?
‘શ્યે શ્યે’ = આભાર.
બીજા દિવસે અમે તિયાન આન મેન ચોરાહે આવ્યા — ચીનના ઇતિહાસનું સૌથી મહત્વનું સ્થળ. અહીં જ પીપલ્સ રિપબ્લિકની જાહેરાત થઈ હતી અને હા, અહીં જ લોકશાહી હકો માટે આંદોલન કરનાર વિદ્યાર્થીઓ પર ટેન્કો ચઢાવવામાં આવ્યા હતા.
વિકીએ પહેલેથી જ કહી દીધું હતું,
“આ ચોરાહે આવ્યા પછી રાજકીય પ્રશ્નો પૂછશો નહીં.”
૪૪૦ હેક્ટર વિસ્તારમાં ફેલાયેલા આ મેદાનમાં ચાલતાં ચાલતાં પગના ટુકડા પડી જશે કે શું એવી સ્થિતિ થઈ ગઈ.
ત્યાંથી અમે એમ્પરર પેલેસમાં ગયા — ચીની સમ્રાટોનું શાહી નિવાસસ્થાન. (પહેલાં અહીં સામાન્ય લોકોને પ્રવેશ નહોતો, તેથી તેને ફોર્બિડન સિટી પણ કહેવામાં આવે છે.) દસ હજાર ઓરડાઓ ધરાવતો આ ભવ્ય રાજમહેલ. રાજમહેલનું પવિત્રત્વ જળવાઈ રહે તે માટે અંદર શૌચાલય નહોતાં. અહીં સમ્રાટનો ત્રણ હજાર સ્ત્રીઓનો હરમ — પરંતુ સમ્રાટની પસંદગીનું ભાગ્ય બહુ ઓછીને મળતું.
બીજા દિવસે અમે વિશ્વના આશ્ચર્યોમાંના એક, જે જોવા નું સ્વપ્ન જીવનભર જોયું હતું, તે સ્થળે ગયા — ચીનની ભીંત. યેલો સીથી ગોબી રણ સુધી પહાડી વિસ્તારમાં મંગોલિયન આક્રમણકારોથી રક્ષણ મેળવવા માટે બનાવવામાં આવેલી ૫,૬૦૦ કિલોમીટર લાંબી દિવાલ. અમને જુયોંગ પાસ (Juyong Pass) ખાતે આ દિવાલ પર લઈ જવામાં આવ્યા હતા. તે દિવસે વાતાવરણ વાદળછાયું હતું, પરંતુ વરસાદ નહોતો. વિકીએ અમને પહેલેથી જ ચેતવણી આપી હતી કે દિવાલ ચઢવા કરતાં તેને ઉતરવું વધુ મુશ્કેલ છે. તેથી ચઢતી વખતે વિચારીને આગળ વધવું.
વાંકા-વળાંકા માર્ગો અને ઊંચી પાયાવાળી સીડીઓ ચડીને ઉપર પહોંચ્યા પછી, ઊંચી પર્વતમાળાઓમાં નાગમોડાં વળાંકો લેતી અને ધુમ્મસની ચાદર ઓઢીને પથરાયેલી દિવાલનું અદભૂત દર્શન થયું. એવું જોરથી કહી ઊઠવાનું મન થતું હતું: “જોઈ લીધી! મેં ચીનની દિવાલ જોઈ લીધી!”
આટલા પ્રાચીન સમયમાં, આટલી ઊંચાઈએ આ દિવાલ કેવી રીતે બાંધવામાં આવી હશે, તેની કલ્પના પણ કરવી મુશ્કેલ છે.
બેઇજિંગનું સ્થળદર્શન પૂર્ણ કર્યા પછી અમે કલાકના ૩૦૦ કિલોમીટર ઝડપે દોડતી બુલેટ ટ્રેનમાં શીઆન પહોંચ્યાં. શીઆન તેના ટેરા કોટા વોરિયર્સ માટે પ્રસિદ્ધ છે. ટેરા કોટા વોરિયર્સ એટલે ચીની સમ્રાટ ચિન શિ હુઆંગ (Qin Shi Huang) ના મૃત્યુ પછી તેમની સુરક્ષા માટે ઉભા રાખવામાં આવેલા માટીના સૈનિકો.
૮,૦૦૦ સૈનિકો, ૫૦૦ ઘોડાઓ અને ૧૦૦ રથોનો આખો લશ્કર પોતાની સુરક્ષા માટે સાથે રાખીને સમ્રાટ પોતાની સમાધિમાં શાંતિથી વિરાજમાન છે, જોકે તેમની વાસ્તવિક સમાધિ બીજા સ્થળે છે. જીવતા માણસને મૃત્યુનો ડર હોય, પરંતુ મૃત્યુ પછી કયા મૃત્યુનો ભય? મૃત્યુ પોતે જ એક આશ્ચર્ય નથી શું?
શીઆનમાં અમારા માર્ગદર્શક બ્રૂસે અમારામાંથી કેટલાક લોકોને જુદા જુદા હોદ્દા આપીને આ સમગ્ર સુરક્ષા વ્યવસ્થા સમજાવી.
ટેરા કોટા વોરિયર્સને વિદાય આપ્યા પછી બીજા દિવસે અમે વિમાન દ્વારા શાંઘાઈ પહોંચ્યાં.
શાંઘાઈ! એક સમયનું શાંત માછીમારોનું ગામ — આજે ચીનનો આધુનિક ચહેરો અને તેની આર્થિક પ્રગતિનું સુપરફાસ્ટ એન્જિન.
શાંઘાઈમાં અમારી માર્ગદર્શિકાનું નામ લિલી હતું. શાંઘાઈના જિન માઓ ટાવરના ૮૮મા માળે લિફ્ટ માત્ર ૪૫ સેકન્ડમાં પહોંચે છે અને ત્યાંથી આખા શાંઘાઈનું મનોહર દૃશ્ય જોવા મળે છે.
સાંજે હુઆંગપૂ નદીમાં ક્રૂઝ સફર દરમિયાન ઝગમગતા શાંઘાઈનું દર્શન આંખોને તૃપ્ત કરી દે તેવું હતું. શાંઘાઈમાં અમે એક એક્રોબેટિક શો પણ જોયો. મૃત્યુગોળમાં એક સાથે એક બાઈકચાલક બાઈક ચલાવતો મેં પહેલાં જોયો હતો, પરંતુ અહીં તો આઠ બાઈકચાલકો — જેમાં એક યુવતી પણ હતી — એકસાથે તેજ ગતિએ બાઈક ચલાવતા હતા. ખરેખર રોમાંચક દૃશ્ય!
ખરીદી કર્યા વગર ચીનની મુલાકાત પૂર્ણ થઈ શકે નહીં. વિવિધ કેન્દ્રોની મુલાકાત લઈને મોતી, જેડ, રેશમ, ગ્રીન ટી અને પુણાની તુલશીબાગની યાદ અપાવતી નાની નાની દુકાનોમાંથી અનેક વસ્તુઓની ખરીદી કરી.
શીઆનમાં આવેલા ચાઈનીઝ હેલ્થ સેન્ટરમાં ઘણાં ઔષધો ખરીદ્યા પછી અજયભાઈએ મજાકમાં કહ્યું: “આ દવાઓથી શરીર ડિટોક્સ થશે કે નહીં તે પછી ખબર પડશે, પણ હાલ તો ખિસ્સો ચોક્કસ ડિટોક્સ થઈ ગયો છે!”
ચીનમાં ભાવતાલ કરવી અત્યંત જરૂરી છે — છપાયેલા ભાવના અડધાથી પણ ઓછા ભાવે સોદો થઈ શકે છે. એક મુશ્કેલી જરૂર છે: અંગ્રેજી લગભગ કોઈને સમજાતી નથી. અમારે દરેક જગ્યાએ Google Translate નો સહારો લેવો પડ્યો.
ચૂકવા ન જોઈએ એવા અન્ય અનુભવોમાં બેઇજિંગ ઝૂમાં પાંડા જોવો, ચક્કા વગરની મેગ્લેવ ટ્રેનમાં ૩૦૦ કિલોમીટર પ્રતિ કલાકની ઝડપે મુસાફરી કરવી, ઓલ્ડ સિટીમાં ગ્રાન્ડ કેનાલ ક્રૂઝ, હુટોંગ વિસ્તારમાં સાઇકલ રિક્ષાની સફર અને પરંપરાગત ચીની ઘરોમાં ચીની ભોજનનો સ્વાદ માણવો — બધું જ અનોખું હતું.
શરૂઆતમાં વિકીએ અમને કહ્યું હતું:
“ચીન આવતાં પહેલાં તમે ચીન વિશે શું બોલતા હતા અને અહીંથી જતા સમયે શું બોલશો તેની સરખામણી કરજો.”
તેણીનું વાક્ય સંપૂર્ણ સાચું નીકળ્યું.
૨જૂને અમે “શિયે શિયે બેઇજિંગ, શિયે શિયે શાંઘાઈ” કહીને સિડની પરત ફર્યા — મનમાં અઢળક યાદો લઈને.
(આ પ્રવાસ પર આધારિત મારું પુસ્તક ટૂંક સમયમાં ‘સ્નેહલ પ્રકાશન, પુણે’ દ્વારા પ્રકાશિત થવાનું છે.)
© Dr Hemant Junnarkar
All rights reserved
