Sunday, September 6, 2026

24/5/26 Beijing-China Great Wall, Summer Palace

२४/५/२०२६ (रविवार)
आम्ही आज भेट दिलेली ठिकाणे
१. जेड फॅक्टरी
२. चायना वॉल
३. बैजिंग झू
४. समर पॅलेस


-----------------------------------------------------------
👁️ Run bo Jade Gallery
-----------------------------------------------------------

“Run-Bo Jade Gallery हे Beijing च्या Changping Districtमधील जेड प्रक्रिया, कलाकुसर, प्रदर्शन आणि विक्री यांचे मोठे केंद्र आहे. कच्च्या जेडवर होणारी प्रक्रिया, अप्रतिम कोरीवकाम, विशाल जेड कलाकृती आणि विशेषतः जेडचे जहाज हे येथील आकर्षण आहे;

Run bo Jade Gallery「润博玉坊」    हे ठिकाण Run-ze Jade Garden किंवा Beijing Jade Article Factory Sale Hall या नावांनीही नोंदलेले आढळते.

🤔 कुठे आहे:
हे Beijing च्या Changping District मध्ये, XiGuan Roundaboutच्या ईशान्येला आहे. नकाशा-नोंदीनुसार ते Nanshahe Bridgeजवळ आहे. 

🤔 कसे जावे:
पर्यटकांसाठी हे ठिकाण स्वतंत्र पर्यटनस्थळापेक्षा Great Wall किंवा Beijing sightseeing tour च्या बसने जाणे अधिक सोयीचे आहे. जवळचे Gonghua Cheng हे Beijing Subway च्या Changping Lineवरील स्टेशन आहे; मात्र Gallery पासून ते सुमारे 2 किमी अंतरावर आहे.

🤔 येथे काय पाहता येते?
कच्च्या जेड दगडावर कापणे, आकार देणे, घासणे व polishing करण्याची प्रक्रिया प्रत्यक्ष पाहता येते. त्यानंतर तयार केलेल्या जेडच्या दागिन्यांपासून मोठ्या मूर्ती, बुद्धमूर्ती, प्राणी, पात्रे आणि इतर कलाकृती प्रदर्शनात असतात. येथे  एक मोठे जेडचे जहाज ठेवले आहे. ते तयार करण्यास सुमारे पाच वर्षे लागल्याचे सांगितले जाते.

📚 इतिहास / परंपरा:
चीनमध्ये जेडला हजारो वर्षांची सांस्कृतिक परंपरा आहे. विशेषतः nephrite jade ला प्राचीन चीनमध्ये मोठे धार्मिक, राजकीय आणि कलात्मक महत्त्व होते. Run-Bo येथे जेडच्या पारंपरिक हातकामाची माहिती व प्रात्यक्षिके पर्यटकांना दिली जातात. एका जुन्या प्रवासी वर्णनानुसार ही कारागिरीची कौशल्ये पिढ्यान्‌पिढ्या पुढे दिली जात असल्याचे सांगितले जाते. 

👍 वैशिष्ट्ये
-जेड कच्च्या दगडापासून कलाकृतीपर्यंत कसा तयार होतो हे पाहता येते.
-अतिशय सूक्ष्म carving आणि polishing केलेल्या कलाकृती.
-मोठ्या आकाराच्या जेड मूर्ती आणि कलाकृती.
जेडचे जहाज हे विशेष आकर्षण.
-बुद्धमूर्ती आणि पारंपरिक चिनी प्रतीकांच्या कलाकृती.
-जेडच्या दागिन्यांचे मोठे प्रदर्शन व विक्री.
जेडची गुणवत्ता ओळखण्याबाबत पर्यटकांना माहिती दिली जाते. 

👉 जेडविषयी थोडेसे:
जेड (Jade) हे एक मौल्यवान रत्न मानले जाते. प्रत्यक्षात जेड हा एकच खनिज नसून Jadeite आणि Nephrite या दोन खनिजांच्या उत्कृष्ट प्रकारांना दिलेले नाव आहे. जेडची किंमत त्याचा रंग, पारदर्शकता, पोत, एकसंधपणा, भेगा नसणे, आकार आणि कोरीव काम यावर ठरते. विशेषतः पारदर्शक, तेजस्वी हिरव्या रंगाचा नैसर्गिक Jadeite, ज्याला ‘Imperial Jade’ म्हणतात, अत्यंत दुर्मिळ असल्याने त्याची किंमत फार मोठी असू शकते. याशिवाय चीनमध्ये जेडला हजारो वर्षांची सांस्कृतिक व कलात्मक परंपरा लाभल्यामुळे उत्कृष्ट जेडच्या मूर्ती व कलाकृतींना दगडाच्या किमतीपेक्षा अधिक ऐतिहासिक आणि कलात्मक मूल्य मिळते. त्यामुळे प्रत्येक जेड वस्तू महाग नसते; तिची गुणवत्ता आणि नैसर्गिकता महत्त्वाची असते.

 🐾 आमची जेड गॅलरीला भेट 






-----------------------------------------
👁️ The Great Wall of China
चीनची भिंत
-----------------------------------------

चीनची महान भिंत ही जगातील सर्वात लांब संरक्षणभिंत असून तिची एकूण लांबी २१,१९६ किमी आहे . ही भिंत पूर्वेकडील Liaodong पासून पश्चिमेकडील Lop Lake पर्यंत पसरलेली असून उत्तरेतील मंगोलियन स्टेप्पच्या काठावर वळण घेत जाते . आज दिसणारी भिंत मुख्यतः १५ प्रांत/प्रदेशांमधून जाते—ज्यात Beijing, Hebei, Shanxi, Shaanxi, Gansu, Ningxia, Inner Mongolia, Liaoning इत्यादींचा समावेश आहे . 

भिंतीचे पहिले भाग इ.स.पू. ७व्या शतकात बांधले गेले, तर विविध राज्यांनी बांधलेल्या भिंती Qin Shi Huang या पहिल्या सम्राटाने इ.स.पू. २२१ मध्ये एकत्र जोडल्या . पुढील दोन हजार वर्षांत अनेक राजवंशांनी तिचा विस्तार आणि पुनर्बांधणी केली, विशेषतः Ming Dynasty (1368–1644) ने मोठ्या प्रमाणात दगडी‑विटांची भिंत उभारली . इतिहासात भिंतीवर अनेक वेळा मोठे दुरुस्ती‑पुनर्बांधणी प्रकल्प झाले—विशेषतः Ming काळात सर्वात मोठे काम झाले. आज ही भिंत जगातील सर्वात लोकप्रिय पर्यटनस्थळांपैकी एक असून दरवर्षी कोट्यवधी पर्यटक येथे भेट देतात. Badaling विभाग एकटाच लाखो पर्यटकांना आकर्षित करतो.

चीनची महान भिंत मंगोलियन आक्रमकांना रोखण्यासाठी बांधली गेली, पण तिचा उद्देश फक्त अंशतः सफल झाला. लहान‑मोठ्या हल्ल्यांना अडथळा निर्माण झाला, परंतु मोठ्या साम्राज्यांनी दर्रे आणि गेट्स वापरून चीनमध्ये प्रवेश केला. भिंत इतक्या उंच पर्वतांवर बांधण्यासाठी स्थानिक दगड, मानवी साखळी, दोरखंड, बांबूच्या टोपल्या आणि ‘rammed earth’ तंत्राचा वापर केला गेला. हजारो कामगारांनी पर्वताच्या नैसर्गिक आकाराचा आधार घेत भिंत उभी केली, म्हणूनच ती आजही पर्वतरांगांवरून सर्पासारखी वळण घेत जाते.”

Juoyong Pass येथील चीनची भिंत:
चीनच्या भिंतीच्या ज्या भागाला आम्ही भेट दिली तो भाग Juoyong Pass येथे आहे.

Juyong Pass – चीनच्या भिंतीचा सर्वात महत्त्वाचा आणि सुंदर दर्राJuyong Pass हा बीजिंगच्या उत्तरेला सुमारे ५०–६० किमी अंतरावर, Changping District मधील डोंगररांगांमध्ये वसलेला एक ऐतिहासिक दर्रा आहे. हा भाग Great Wall of China चा सर्वात प्राचीन, सामरिकदृष्ट्या महत्त्वाचा आणि दृश्यरम्य विभाग मानला जातो.

📚 इतिहास:
तीन महान दर्र्यांपैकी एकJuyong Pass ला चीनच्या भिंतीवरील तीन सर्वात महत्त्वाच्या दर्र्यांमध्ये स्थान आहे (इतर दोन: Jiayuguan आणि Shanhaiguan).याचा उल्लेख Qin Dynasty पासून आढळतो, जेव्हा पहिला सम्राट Qin Shi Huang यांनी भिंत बांधण्याचे आदेश दिले.Ming Dynasty (1368–1644) मध्ये हा दर्रा मोठ्या प्रमाणात पुनर्बांधणी करून बीजिंगचे उत्तरेकडून संरक्षण मजबूत करण्यात आले. 

Cloud Platform – Juyong Pass चे हृदयदरीच्या मध्यभागी Cloud Platform नावाचे पांढऱ्या संगमरवरीचे भव्य व्यासपीठ आहे.हे इ.स. 1342 (Yuan Dynasty) मध्ये बांधले गेले.यावर बौद्ध देवतांच्या मूर्ती, प्राचीन शिल्पकाम आणि सहा भाषांतील शिलालेख कोरलेले आहेत.पूर्वी येथे तीन पॅगोडा होते, परंतु ते नष्ट झाले.

Juyong Pass वर चढण्याचा अनुभव:  आम्ही ज्या ठिकाणी चढलो, तो भाग Juyongguan Great Wall चा सर्वात लोकप्रिय आणि सुंदर विभाग मानला जातो. येथे पायऱ्या खूप उंच आणि असमान आहेत. काही ठिकाणी चढाई खूपच तीव्र वाटते.वर चढत गेल्यावर संपूर्ण दरी, भिंतीचे वळण, वॉचटॉवर्स आणि हिरवीगार पर्वतरांगांचे अप्रतिम दृश्य दिसते.

हा विभाग Badaling पेक्षा कमी गर्दीचा असल्याने फोटो काढायला आणि शांतपणे अनुभव घ्यायला उत्तम आहे. 

🛡️ सामरिक महत्त्व: प्राचीन काळी हा दर्रा बीजिंगमध्ये प्रवेश करण्याचा मुख्य मार्ग होता.“One man could hold the pass against ten thousand enemies” असे याचे वर्णन केले गेले आहे—इतका मजबूत आणि नैसर्गिकरित्या सुरक्षित.


👣'द ग्रेट वॉल ऑफ चायना' ला आमची  भेट
जेड फॅक्टरीची भेट उरकल्यानंतर आम्ही बसने चायना वॉलला भेट देण्यास निघालो. व्हिस्की आम्हाला चायना वॉल चढण्याविषयी मार्गदर्शन करीत होती. तिने सांगितले की  आपण जाणार आहोत तो भाग त्यातल्या त्यात कमी गर्दीचा आहे. आपली बस अगदी वरपर्यंत जाणार आहे. त्यामुळे डोंगर चढण्याचा प्रश्न नाही. तुम्हाला फक्त वॉल चढायची आहे. पण वॉल चढताना एक गोष्ट लक्षात ठेवा, तुम्ही जितके वर चढून जाल, तितकेच तुम्हाला उतरायचे आहे आणि सर्व पर्यटकांचा अनुभव असा आहे की चढण्यापेक्षा उतरताना जास्त दमछाक होते.

अखेर बस चायना वॉल जवळ आली. बस थांबली तेथे सपाट जागा होती आणि तेथे काही खाद्यपदार्थांचे स्टॉल्स , खेळण्यांची दुकाने वगैरे होती. पण इंडियामध्ये एखाद्या पर्वतावरील तीर्थक्षेत्री जातो, तेथे पायथ्यापाशी जसे वातावरण असते, तसेच वाटत होते.

आम्ही चीनच्या भिंतीवर चढलो तो भाग म्हणजे Juyong Pass—बीजिंगच्या उत्तरेला पर्वतरांगांमध्ये वसलेला एक भव्य आणि ऐतिहासिक दर्रा. हा भाग प्राचीन काळापासून बीजिंगचे संरक्षण करणारा सर्वात महत्त्वाचा किल्ला मानला जातो. उंच डोंगरकड्यांवरून वळण घेत जाणारी भिंत, दरीत पसरलेली हिरवाई आणि मधोमध असलेले संगमरवरी Cloud Platform यामुळे हा परिसर अप्रतिम दिसतो. पायऱ्या खूप उंच आणि तीव्र असल्या तरी वर चढत गेल्यावर दिसणारे दृश्य अविस्मरणीय आहे. Badaling पेक्षा कमी गर्दी असल्यामुळे आम्हाला शांतपणे फोटो काढता आले आणि चीनच्या भिंतीची खरी भव्यता अनुभवता आली.







-----------------------------------------------------------
🐼 Beijing Zoo
बीजिंग झू
http://www.bjzoo.com/
-----------------------------------------------------------
बीजिंग झू (Beijing Zoo) हा चीनमधील सर्वात जुना आणि प्रसिद्ध प्राणीसंग्रहालयांपैकी एक आहे. तो Xicheng District मध्ये, Xizhimen Outer Street येथे आहे. 1906 मध्ये त्याची सुरुवात झाली आणि 1955 मध्ये त्याला अधिकृतपणे Beijing Zoo हे नाव मिळाले.

🤔 कुठे आहे व कसे जावे?
पत्ता: No. 137, Xizhimenwai Street, Xicheng District, Beijing
Metro Line 4 – Beijing Zoo Station उतरल्यावर दक्षिण प्रवेशद्वार जवळ आहे.
National Library Station येथे Lines 4, 9 आणि 16 मिळतात; तेथून उत्तरेकडील प्रवेशद्वाराकडे जाता येते.

🤔 विस्तार व स्वरूप
क्षेत्रफळ सुमारे 80.05 हेक्टर — म्हणजे जवळपास 200 एकर.
येथे सुमारे 400 प्रजातींचे 5,000 पेक्षा अधिक प्राणी आहेत.

बीजिंग झू  केवळ प्राणीसंग्रहालय नसून हिरवळ, तलाव, बागा, जुन्या इमारती आणि प्राण्यांची विविध निवासस्थाने यांचे मोठे उद्यान आहे.
चीनमधील आधुनिक प्राणिसंग्रहालय, वनस्पती उद्यान आणि संग्रहालयांच्या विकासाच्या इतिहासात या ठिकाणाला विशेष महत्त्व आहे.

🤔 काय पाहावे?
१. Panda House — 
बीजिंग झूची सर्वात मोठी ओळख म्हणजे Giant Panda. Panda House मध्ये चिनी राष्ट्रीय प्राण्यांना जवळून पाहण्याची संधी मिळते. 
  
🧳 आमचा प्रवास:
बीजिंग झूला भेट देऊन पांडा पाहणे हा आमच्या प्रवास कार्यक्रमातील एक प्रमुख भाग होता. आम्ही दुपारी बीजिंग झूला भेट दिली आणि पांडा पाहण्यास गेलो. 
येथे पांडाच्या दोन सेल्स होत्या. पांडा प्राणी फार आळशी असतो म्हणे आणि सतत झोपत असतो. जेवायची वेळ झाली की बाहेर येईल म्हणून सांगितले. दुपारी साडेतीन वाजता पांडाची जेवायची वेळ झाली आणि  एक पांडा बाहेर आला.  पांडा ऐटीत बसून‌ बांबू खाऊ लागला. पांडाच्या सेलभोवती पर्यटकांची झुंबड उडाली. कुणी फोटो काढत होते, कुणी व्हिडिओ काढत होते.

येथे पांडा या प्राण्याविषयी थोडक्यात माहिती दिली आहे.

🐼 पांडाविषयी थोडेसे
पांडा  हा चीनचा मूळ रहिवासी असलेला वैशिष्ट्यपूर्ण सस्तन प्राणी आहे; तो चीनमध्ये बाहेरून आलेला नाही, तर लाखो वर्षांपासून मध्य चीनच्या डोंगराळ बांबूच्या जंगलांत आढळतो. आज त्याचा नैसर्गिक अधिवास मुख्यतः सिचुआन, शान्शी आणि गान्सू या प्रांतांपुरता मर्यादित आहे. पांडा दिवसातील सुमारे १० ते १६ तास बांबू शोधण्यात व खाण्यात घालवतो आणि उरलेल्या वेळेत विश्रांती व झोप घेतो.        .

पांडा हा अस्वलांच्या कुटुंबातील प्राणी असून, त्याच्या आहारातील जवळजवळ ९९ टक्के भाग बांबूचा असतो. चीनने पांडाच्या संवर्धनासाठी मोठे प्रयत्न केले असून त्याची संख्या वाढविण्यात यश आले आहे. पांडा हा चीनचा अधिकृत राष्ट्रीय प्राणी घोषित केलेला नाही, परंतु तो चीनचे अत्यंत लोकप्रिय राष्ट्रीय प्रतीक आणि वन्यजीव संवर्धनाचे प्रतीक मानला जातो. 

चीनबाहेरही अनेक प्राणिसंग्रहालयांत पांडा पाहायला मिळतात; मात्र जंगली अवस्थेतील Giant Panda केवळ चीनमध्येच आढळतो. परदेशातील प्राणिसंग्रहालयांतील पांडा चीनकडून कराराने दिले जातात आणि त्यांच्याकडून जन्मलेली पिल्लेसुद्धा करारातील अटींनुसार चीनला परत पाठवली जातात. त्यामुळे जगभरातील पांडा हे चीन आणि इतर देशांमधील वन्यजीव-संवर्धन सहकार्याचे एक प्रकारचे ‘पांडा राजदूत’ मानले जातात. बीजिंग झूमध्ये पांडा हे पर्यटकांचे विशेष आकर्षण असून, चीनमध्ये त्याला केवळ एक गोंडस प्राणी म्हणून नव्हे तर देशाच्या नैसर्गिक वारशाचे आणि वन्यजीव संरक्षणाचे प्रतीक म्हणून विशेष स्थान आहे.

२. Lion & Tiger Mountain 🦁🐯
1956 मध्ये बांधलेले हे वैशिष्ट्यपूर्ण प्राणिस्थान आहे. येथे African Lion, White Lion, Bengal Tiger आणि Siberian Tiger पाहता येतात. 
  
३. Golden Monkey 🐒
चीनमधील वैशिष्ट्यपूर्ण आणि दुर्मिळ प्राण्यांपैकी एक. त्यांचे दर्शन विशेष आकर्षण आहे.

४. Elephant, Giraffe, Rhino & Hippopotamus
हत्ती, जिराफ, गेंडा आणि पाणघोडा यांच्यासाठी स्वतंत्र विभाग आहेत.

५. पक्षी विभाग 🦜
Flamingo, Parrot, Hornbill, Waterfowl इत्यादींचे विविध विभाग आहेत.

⭐ वैशिष्ट्ये:
बीजिंग झूचे विशेष महत्त्व केवळ प्राण्यांच्या संख्येत नाही. 1906 पासूनचा इतिहास, पारंपरिक चिनी बागेचे स्वरूप आणि Giant Panda यांचे एकत्रित आकर्षण हे त्याचे वैशिष्ट्य आहे. हे चीनमधील सर्वात जुने सार्वजनिक प्राणीसंग्रहालय मानले जाते.

❗ चुकवू नये असं काही:
जर वेळ कमी असेल तर माझ्या मते हा क्रम ठेवा:
🐼 Panda House → 🦁 Lion & Tiger Mountain → 🐒 Golden Monkey → 🐘 Elephant → 🦒 Giraffe → 🦏 Rhino/Hippo → 🦜 Bird section
अधिकृत मार्गदर्शिकेनुसार हा मुख्य प्राणी-दर्शनाचा मार्ग सुमारे 2.1 किमी असून साधारण 4 तास लागू शकतात. �
-----------------------------------------
👁️ Summer Palace
-----------------------------------------------------------
🤔 काय आहे
Summer Palace हे बीजिंगच्या Haidian जिल्ह्यातील २.९ चौ.किमी क्षेत्रफळाचे एक विशाल राजकीय उद्यान आहे. यातील तीन-चतुर्थांश भाग पाण्याने व्यापलेला आहे—विशेषतः Kunming Lake, जो पूर्णपणे मानवनिर्मित आहे. तलाव खोदताना काढलेली माती वापरून Longevity Hill तयार करण्यात आली.

Summer Palace हा चीनच्या सम्राटांचे उन्हाळ्यातील निवासस्थान आणि विश्रांतीचे ठिकाण होते. विशेषतः Qing राजवंशातील सम्राट येथे उन्हाळ्यात राहत असत.

🤔 कुठे आहे
बीजिंगच्या मध्यवर्ती भागाच्या वायव्येस, Haidian District मध्ये, शहराच्या केंद्रापासून सुमारे 15 किमी अंतरावर.

🤔 कसे जावे
Beijing Subway Line 4 ने Beigongmen किंवा Xiyuan स्टेशनवर उतरून पुढे चालत जाता येते. टॅक्सी/DiDi हाही सोयीचा पर्याय आहे.

🤔 विस्तार व स्वरूप 
सुमारे 2.9 चौ.किमी क्षेत्रफळाचा हा विस्तीर्ण राजवाडा-उद्यान परिसर आहे. त्यातील सुमारे तीन-चतुर्थांश भाग Kunming Lake या कृत्रिम सरोवराने व्यापलेला आहे. टेकडी, सरोवर, पूल, बागा, राजवाडे आणि मंडप यांचे सुंदर मिश्रण हे त्याचे वैशिष्ट्य.

समर पॅलेसमध्ये दिसणाऱ्या असंख्य इमारतींबाबत एक महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे तो एकच राजवाडा नसून राजेशाही बाग, निवासस्थाने, प्रशासकीय इमारती, मंदिरे, मंडप, दालने आणि पूल यांचा विशाल संकुल आहे.

संपूर्ण परिसरात ३,००० पेक्षा अधिक प्राचीन इमारती व वास्तू आहेत. त्यात राजवाडे, सभागृहे, मंडप, मंदिरे, दालने आणि पूल यांचा समावेश होतो. समर पॅलेस हे UNESCO World Heritage Centre आहे.

📚 इतिहास:
मूळ Qing सम्राट Qianlong याने 1750 मध्ये येथे Garden of Clear Ripples (清漪园) नावाची राजेशाही बाग उभारण्यास सुरुवात केली. Longevity Hill आणि Kunming Lake हे तिचे मुख्य आधार होते. 

1860 मध्ये दुसऱ्या Opium Warमध्ये हा परिसर मोठ्या प्रमाणावर उद्ध्वस्त झाला. नंतर Emperor Guangxu यांच्या कारकीर्दीत 1886 पासून त्याची पुनर्बांधणी करण्यात आली आणि त्याला सध्याचे Summer Palace (Yiheyuan) नाव मिळाले. 

Qing राजघराण्यातील सम्राट आणि राजपरिवार येथे उन्हाळ्यातील निवास, विश्रांती आणि मनोरंजनासाठी येत. नंतर Empress Dowager Cixi हिचा येथे विशेष वावर होता. तिच्या काळात हा परिसर पुन्हा मोठ्या प्रमाणावर सजवला गेला. 

समर पॅलेस  संकुल फक्त राहण्यासाठी नव्हते. काही इमारतींमध्ये राज्यकारभार चालत असे. उदाहरणार्थ, Hall of Benevolence and Longevity येथे Emperor Guangxu आणि Empress Dowager Cixi राज्यकारभार पाहत असत. तर काही भाग निवासासाठी आणि काही धार्मिक/मनोरंजनासाठी होते. 

🤔 येथे काय आहे? 
Longevity Hill, Kunming Lake, Long Corridor (दीर्घ चित्रित दालन), राजवाडे, मंडप, पूल, बागा आणि प्राचीन राजेशाही वास्तू पाहता येतात. Long Corridorच्या छतावर हजारो रंगीत चित्रे आहेत.

👉 चुकवू नये असे काही: 
Long Corridor, Kunming Lakeवरील Seventeen-Arch Bridge, Longevity Hillवरील Buddhist Fragrance Pavilion आणि सरोवरातून दिसणारे राजवाडे व टेकडीचे दृश्य अवश्य पाहावे. शक्य असल्यास सरोवरातील बोटीची सफरही करावी.
विशेष: समर पॅलेस हा केवळ राजवाडा नसून निसर्ग, जलरचना, बागकाम आणि पारंपरिक चिनी वास्तुकलेचा एकत्रित नमुना आहे. त्यामुळे बीजिंगमधील Forbidden Cityपेक्षा त्याचा अनुभव अधिक खुल्या, निसर्गरम्य वातावरणाचा वाटतो.

🧳 आमची समर पॅलेसची भेट:



-----------------------------------------
Itinerary as per Trip a deal
24/5/2026 Sunday

Jade Museum
After  breakfast, you'll head to a Jade museum to learn the history of Jade. In Chinese, Jade is pronounced as 'Yu' and has a history of at least 4,000 years in China. Observe skilled artisans at work as they create their intricate designs.

Great Wall of China
You'll then take a scenic drive through the countryside and mountains to reach China's most renowned monument, the Great Wall. You will visit the less-touristy and more original Juyong Pass, avoiding other sections which are the most accessible and consequently crowded. The Great Wall meanders through China's northern mountain ranges from the Yellow Sea to the Gobi Desert at a distance of more than 5,600 kilometres.

As per itinerary the following were scheduled on 23/5/2026 as optional tour
Panda House:
Then head to the Panda House, the crown jewel of Beijing Zoo. Since the successful creative breeding of the first giant panda in 1963, and the world's first successful artificial insemination in 1978, the zoo has been at the forefront of panda conservation.

Summer Palace:

Take a trip to the majestic Summar Palace, a beautiful UNESCO World Heritage site and a masterpiece of Chinese landscape garden design. The natural landscape of hills and open water is combined with artificial features such as pavilions, halls, palaces , temples and bridges to form a harmonious ensemble of outstanding value.

-----------------------------------------------------------

Tom and Gerry
😊 
चिनी लोकांना इंग्लिश येत नाही यावर गाइड व्हिकीने एक विनोद सांगितला. एक चिनी मनुष्य एका ठिकाणी राहायला गेला होता. त्याच्या लॉज रुममध्ये उंदीर आला. त्याला रिसेप्शन मध्ये फोन करून मांजर पाठवण्याविषयी सांगायचे होते. पण त्याला उंदीर आणि मांजर , दोन्हींसाठी इंग्लिश शब्द माहीत नव्हते. अखेर त्याने रिसेप्शनला फोन करून सांगितले, 'Hallo reception, there is Tom in my room. Pl send Gerry immediately.'

© Dr Hemant Junnarkar
All rights reserved










25/5/2026 Monday Beijing

25/5/2026 Monday Beijing

Visited:
Herbal Medicine Centre























Cycle ride
Traditional House visits and lunch
Shopping in small shops
Visit to Summer Palace
Bullet train- To Xian
After breakfast, make a stop at a traditional Chinese health centre where you'll learn about acupuncture, herbal medicine and other wellness practices integral to Traditional Chinese Medicine. 

You'll then travel by high-speed train (or domestic flight) to Xi'an. 

Metro Park Xi'an Huan Yu Hotel
Accommodation: Metro Park Xi'an Huan Yu Hotel Address: Yuanshuo road and Jianyuan road cross, Weiyang District, Xi'an Shaanxi , China
This was actually planned on 23/5/26
This evening, don't miss the exciting optional Hutong pedicab tour and local dinner.
Tour Beijing's 700-year-old Hutong (narrow lanes) area by old-fashioned pedicab. You will then visit a local family living in a courtyard style home to experience the local customs, including a delicious home-cooked dinner. You'll also visit Shichahai, a historic area consisting of three lakes that surround places of historic interest and scenic beauty.



Saturday, September 5, 2026

23/5/2026 Beijing-Tiananmen Square and Emperor Palace

२३/५/२०२६ (शनिवार)
आज आम्ही भेट दिलेली ठिकाणे
१.तियानानमेन कॉंप्लेक्स
२. एंपरर पॅलेस/फर्बिडन सिटी
-----------------------------------------------------------
🌆 Beijing
बीजिंग
-----------------------------------------
बीजिंग (Beijing – 北京), ज्याला पूर्वी Peking असेही म्हटले जात असे, ही चीनची राजधानी आणि देशाचे राजकीय, सांस्कृतिक, वैज्ञानिक व आंतरराष्ट्रीय संपर्काचे प्रमुख केंद्र आहे. तीन हजार वर्षांहून अधिक इतिहास असलेले हे शहर आधुनिक महानगर आणि प्राचीन संस्कृतीचा अनोखा संगम आहे.

१. भौगोलिक:

स्थान : बीजिंग चीनच्या उत्तरेकडील भागात, North China Plain च्या उत्तरेकडील टोकाला आहे. त्याच्या पूर्वेला Tianjin आणि इतर तीनही दिशांना Hebei Province आहे. शहराच्या पश्चिम, उत्तर व ईशान्य भागात डोंगर आहेत, तर आग्नेय भाग सपाट मैदानी प्रदेश आहे.

क्षेत्रफळ :  बीजिंगचे  क्षेत्रफळ सुमारे 16,410 चौ.कि.मी. आहे. बीजिंगच्या प्रशासकीय क्षेत्राचा आकार केवळ शहरापुरता मर्यादित नसून त्यात डोंगराळ आणि ग्रामीण प्रदेशांचाही समावेश होतो. त्यामुळे 'बीजिंग शहर' आणि 'Beijing Municipality' यामध्ये फरक आहे.

हवामान :
बीजिंगमध्ये समशीतोष्ण, खंडीय मान्सून हवामान आहे.
🌸 वसंत ऋतू: मार्च–मे — आल्हाददायक, परंतु कधी कधी धुळीचे वारे.
☀️ उन्हाळा: जून–ऑगस्ट — उष्ण, दमट आणि पावसाळी.
🍂 शरद ऋतू: सप्टेंबर–ऑक्टोबर — स्वच्छ, कोरडे आणि सर्वात आल्हाददायक.
❄️ हिवाळा: नोव्हेंबर–फेब्रुवारी — अतिशय थंड व कोरडा.
सरासरी वार्षिक तापमान सुमारे 11–14°C असून वर्षातील सुमारे 75% पाऊस उन्हाळ्यात पडतो.

२. इतिहास 

बीजिंगचा इतिहास 3,000 वर्षांहून अधिक जुना आहे. प्राचीन काळात या परिसरात Ji आणि Yan या राज्यांचे महत्त्व होते. पुढे Liao आणि Jin या राजवंशांच्या काळात शहराचे राजकीय महत्त्व वाढले. 
1153 मध्ये Jin Dynasty ने येथे राजधानी स्थापन करून शहराला Zhongdu असे नाव दिले. पुढे मंगोल सम्राट Kublai Khan याने येथे Dadu नावाची राजधानी उभारली. Yuan Dynasty च्या काळात प्रथमच संपूर्ण चीनचे शासन बीजिंगमधून झाले. 

Ming Dynasty मध्ये Yongle Emperor ने राजधानी Nanjing वरून Beijing येथे हलवली. 1406–1420 दरम्यान Forbidden City बांधण्यात आली आणि 1421 मध्ये Beijing ही Ming साम्राज्याची राजधानी झाली. 

त्यानंतर Qing Dynasty नेही Beijingलाच राजधानी ठेवले. 1912 नंतर काही काळ राजधानी Nanjing येथे गेली. 1949 मध्ये People's Republic of China स्थापन झाल्यानंतर Beijing पुन्हा चीनची राजधानी झाली आणि आजपर्यंत तीच आहे. 

एक विशेष गोष्ट म्हणजे Beijingचा Central Axis — Bell and Drum Towers पासून दक्षिणेकडील Yongdingmen पर्यंत जाणारी सुमारे 7.8 किमी लांबीची मध्यरेषा. 

Forbidden City, Jingshan, Tian'anmen आणि Temple of Heaven यांसारखी अनेक महत्त्वाची स्थळे तिच्याशी जोडलेली आहेत. 2024 मध्ये या Central Axisला UNESCO World Heritage दर्जा मिळाला.

३. आजचे बीजिंग

👥 लोकसंख्या:
2025 च्या अखेरीस Beijing Municipality ची कायमस्वरूपी रहिवासी लोकसंख्या सुमारे 2.18 कोटी (21.8 million) होती. त्यापैकी 88.3% लोक शहरी भागात राहतात. 

🏛️ राजकीय महत्त्व:
Beijing हे चीनचे राजकीय केंद्र आहे. Central Government, Communist Party of China ची प्रमुख कार्यालये, National People's Congress तसेच देशातील प्रमुख सरकारी संस्था येथे आहेत.

💰 आर्थिक महत्त्व:
Beijing हे केवळ राजकीय राजधानी नसून चीनमधील अत्यंत महत्त्वाचे आर्थिक, वित्तीय, तंत्रज्ञान आणि संशोधन केंद्र आहे.
2025 मध्ये Beijingचा GDP सुमारे 5.21 trillion yuan होता आणि अर्थव्यवस्थेची वाढ 5.4% झाली. त्यातील तब्बल 86% हिस्सा सेवा क्षेत्राचा होता. Information technology, software, finance आणि digital economy यांना विशेष महत्त्व आहे. 

म्हणूनच Beijingमध्ये एका बाजूला Forbidden City, Hutongs आणि प्राचीन राजवाडे, तर दुसऱ्या बाजूला आधुनिक कार्यालयीन इमारती, तंत्रज्ञान कंपन्या आणि अत्याधुनिक वाहतूक व्यवस्था दिसते.

४. पर्यटन:
🗓️ जाण्यास योग्य काळ
सप्टेंबर–ऑक्टोबर हा सर्वात चांगला काळ मानता येईल. हवामान सामान्यतः कोरडे, स्वच्छ आणि फिरण्यासाठी सुखद असते.
एप्रिल–मे हाही चांगला काळ आहे.
जून–ऑगस्टमध्ये उष्णता आणि पाऊस असतो, तर हिवाळ्यात तापमान खूप खाली जाते.
Chinese National Day (1–7 October) किंवा Spring Festivalच्या सुट्टीत मात्र प्रचंड गर्दी होऊ शकते.

✈️ बीजिंगला कसे जावे?
परदेशातून येताना Beijing Capital International Airport (PEK) हा प्रमुख विमानतळ आहे. Beijing Daxing International Airport (PKX) हा दुसरा मोठा विमानतळ आहे.
शहरात पोहोचल्यानंतर Beijing Subway हा पर्यटकांसाठी अतिशय सोयीचा आणि स्वस्त पर्याय आहे. अधिकृत पर्यटन मार्गदर्शकही शहरात फिरण्यासाठी subway हा सर्वात जलद आणि सोयीचा पर्याय असल्याचे सांगतो.

⭐ प्रेक्षणीय स्थळे
1. 🏯 Forbidden City / Palace Museum
चीनच्या सम्राटांचे विशाल राजवाडे आणि Ming-Qing राजवंशांचे राजकीय केंद्र. Beijingला भेट देताना हे अजिबात चुकवू नये.
2. 🟥 Tian'anmen Square
जगातील सर्वात प्रसिद्ध सार्वजनिक चौकांपैकी एक. त्याच्या उत्तरेला प्रसिद्ध Tian'anmen Gate आहे.
3. 🧱 Great Wall of China
Beijingला येऊन Great Wall न पाहणे म्हणजे जवळजवळ अपूर्णच प्रवास!

Badaling, Mutianyu आणि Juyongguan हे Beijingजवळील प्रसिद्ध भाग आहेत. 

4. 🌳 Summer Palace
विशाल Kunming Lake, बागा, राजवाडे आणि डोंगर यांचे सुंदर मिश्रण. हे UNESCO World Heritage Site आहे. 
Beijing Government Portal

5. 🔵 Temple of Heaven
Ming आणि Qing सम्राट येथे स्वर्गाची पूजा करून चांगल्या पिकांसाठी प्रार्थना करत असत. त्याची वास्तुरचना अतिशय वैशिष्ट्यपूर्ण आहे. 

6. 🏘️ Hutongs
Beijingच्या जुन्या शहरातील अरुंद गल्ल्या आणि पारंपरिक घरे. Nanluoguxiang आणि आसपासचा भाग जुन्या Beijingची झलक देतो.

7. 🏟️ Olympic Park
2008 Olympic Gamesमधील प्रसिद्ध Bird's Nest आणि Water Cube ही आधुनिक Beijingची प्रतीके आहेत.

8. 🌲 Jingshan Park
Forbidden Cityच्या उत्तरेला असलेले हे ठिकाण शहराचे, विशेषतः Forbidden Cityचे, वरून सुंदर दृश्य पाहण्यासाठी उत्तम आहे.

❗ बीजिंगमध्ये चुकवू नये असे
जर वेळ कमी असेल तर Top 6 यादी:
Forbidden City → Tian'anmen Square → Great Wall → Temple of Heaven → Summer Palace → Hutongs
आणि आधुनिक Beijing अनुभवायचे असल्यास Olympic Park जोडावे.

🛍️ खरेदी

Wangfujing Street — Beijingची प्रसिद्ध shopping street. आधुनिक दुकाने, malls, restaurants आणि जुन्या दुकानांचा संगम येथे आहे. 

Silk Street — कपडे, bags, silk, jewellery आणि handicrafts यांसाठी प्रसिद्ध. 

Qianmen आणि Dashilan — जुन्या Beijingच्या वातावरणाचा अनुभव घेत shopping करण्यासाठी चांगले.

खरेदीसाठी:
Silk products
Tea
Chinese handicrafts
Calligraphy/painting
Chopsticks व इतर traditional souvenirs
Chinese-style कपडे
स्थानिक snacks
टीप: बाजारात घासाघीस करावी लागते; पण branded दुकानांमध्ये किंमत साधारण fixed असते.

-----------------------------------------------------------
👁️ 
तियानानमेन कॉंप्लेक्स
Tiananmen Complex
-----------------------------------------------------------(पुस्तकांमध्ये आणि इंटरनेटवर तियानानमेन स्क्वेअर (Tiananmen Square) आणि तियानानमेन गेट (Tiananmen Gate) अशी स्वतंत्र नावे वापरली जातात. या दोन्ही वेगवेगळ्या वास्तू व स्थळे असल्यामुळे त्यांच्यातील गोंधळ टाळण्यासाठी, या लेखात संपूर्ण परिसराचा उल्लेख करण्यासाठी मी ‘तियानानमेन कॉम्प्लेक्स’ ही संज्ञा वापरली आहे. ही लेखाच्या सोयीसाठी केलेली नामयोजना आहे.

तियानानमेन स्क्वेअर हा मोकळा चौक आहे, तर तियानानमेन गेट ही माओ झेडोंग यांचे चित्र असलेली ऐतिहासिक वास्तू आहे. या दोन्ही आणि इतर वास्तू तियानानमेन कॉंप्लेक्स मध्ये आहेत)

📍 काय आहे आणि कुठे आहे?
तियानानमेन स्क्वेअर हे बीजिंगच्या मध्यभागी असलेले जगातील सर्वात मोठ्या city squares पैकी एक आहे. ते Forbidden Cityच्या अगदी दक्षिणेला, East Chang'an Avenueवर आहे. चौकाच्या उत्तरेला प्रसिद्ध Tian'anmen Gate, पूर्वेला National Museum of China, पश्चिमेला Great Hall of the People आणि दक्षिणेला Chairman Mao Memorial Hall आहे.

📐 विस्तार
लांबी — 880 मीटर
रुंदी — 500 मीटर
क्षेत्रफळ — सुमारे 4,40,000 चौ.मी. (44 हेक्टर)
एकाच वेळी सुमारे 10 लाख लोकांच्या मोठ्या समारंभासाठी येथे जागा होऊ शकते. 
म्हणजेच साधारण 62 फुटबॉल मैदानांइतके क्षेत्रफळ!

📜 थोडक्यात इतिहास
तियानानमेन हे मूळतः Ming आणि Qing राजवंशांच्या काळातील Imperial Cityचे मुख्य प्रवेशद्वार होते. आधुनिक काळात या परिसराचे रूपांतर विशाल सार्वजनिक चौकात झाले. 1 ऑक्टोबर 1949 रोजी माओ झेडोंग यांनी याच Tian'anmen Gate वरून People's Republic of Chinaची स्थापना झाल्याची घोषणा केली. त्यामुळे हा चौक आधुनिक चीनच्या इतिहासातील अत्यंत महत्त्वाचे राजकीय प्रतीक बनला.

तियानानमेन स्क्वेअर हा केवळ एक विशाल चौक नाही; तो चीनच्या प्राचीन साम्राज्यापासून आधुनिक साम्यवादी राष्ट्रापर्यंतच्या प्रवासाचे एक महत्त्वाचे राजकीय आणि ऐतिहासिक प्रतीक आहे.

👀 येथे काय पाहावे?
1. Tian'anmen Gate आणि त्यावरील Mao Zedong यांचे विशाल चित्र
चौकाच्या उत्तरेला असलेली ही भव्य वास्तू म्हणजे तियानानमेन.  तियानानमेनचा अर्थ     “स्वर्गीय शांततेचे द्वार” असा आहे
2. Monument to the People's Heroes
चौकाच्या मध्यभागी उभे असलेले हे स्मारक चीनच्या क्रांतिकारी इतिहासातील वीरांच्या स्मरणार्थ उभारले आहे.
हे जननायकांचे स्मारक तियानानमेन स्क्वेअरच्या मध्यवर्ती भागात उभे असलेले भव्य दगडी स्मारक आहे. त्याच्या पायथ्याशी चीनच्या क्रांतिकारी इतिहासातील घटना दर्शवणारे मोठे कोरीव शिल्पपट आहेत.
नाव: Monument to the People’s Heroes
चिनी नाव: 人民英雄纪念碑
उभारणी: १९५२ मध्ये बांधकाम सुरू झाले; १९५८ मध्ये स्मारक पूर्ण झाले.
महत्त्व: चीनच्या आधुनिक इतिहासातील क्रांतिकारी संघर्षांत मृत्यू पावलेल्या वीरांच्या स्मरणार्थ ते उभारले गेले.

3. National Flag आणि Flag-raising Ceremony 🇨🇳
चौकातील ध्वजस्तंभावर दररोज राष्ट्रीय ध्वज फडकावला जातो आणि सूर्यास्ताच्या वेळी उतरवला जातो. सूर्योदयाच्या वेळी होणारा Flag-raising Ceremony पाहण्यासाठी मोठी गर्दी होते. 

4. Chairman Mao Memorial Hall
चौकाच्या दक्षिण भागात असलेली माओ झेडोंग यांची समाधी.

5. National Museum of China
चौकाच्या पूर्वेला असलेले हे चीनच्या इतिहास व संस्कृतीचा विस्तृत संग्रह असलेले महत्त्वाचे संग्रहालय.

6. Great Hall of the People
पश्चिमेला असलेली चीनच्या राजकीय व्यवस्थेतील महत्त्वाची वास्तू.

७. तियानानमेन चौकातील मध्यवर्ती पुष्पसजावट:

बीजिंगमधील तियानानमेन स्क्वेअरच्या मध्यभागी तुम्हाला दिसलेला फुलांनी सजवलेला मोठा भाग हा चीनच्या राष्ट्रीय समारंभांमध्ये आणि सार्वजनिक उत्सवांमध्ये विशेष महत्त्व असलेला परिसर आहे. तिथे फुलांची सजावट, मोठ्या आकाराच्या कलाकृती आणि ऋतूनुसार बदलणारी आकर्षक मांडणी केली जाते.
या सजावटीचे एक वैशिष्ट्य म्हणजे ती केवळ सौंदर्यनिर्मितीसाठी नसते; तिच्यात चीनची राष्ट्रीय प्रतीके, देशाची प्रगती आणि महत्त्वाच्या ऐतिहासिक घटनांचे संदर्भही असू शकतात.

फुलांच्या टोपलीत विविध फुले आणि फळांच्या प्रतिकृती वापरल्या जातात. त्यातून समृद्धी, आनंद आणि देशाच्या प्रगतीचा संदेश दिला जातो. ही सजावट विशेषतः १ ऑक्टोबरच्या चीनच्या राष्ट्रीय दिनासाठी केली जाते. ही कायमस्वरूपी रचना नाही. दरवर्षी तिचे स्वरूप बदलते. त्यामुळे तुम्ही चीनला भेट दिली त्या वेळी दिसलेली सजावट आणि आजच्या छायाचित्रांतील सजावट वेगळी असू शकते.

Monument to the People’s Heroes
हे जननायकांचे स्मारक तियानानमेन स्क्वेअरच्या मध्यवर्ती भागात उभे असलेले भव्य दगडी स्मारक आहे. त्याच्या पायथ्याशी चीनच्या क्रांतिकारी इतिहासातील घटना दर्शवणारे मोठे कोरीव शिल्पपट आहेत.

उभारणी: १९५२ मध्ये बांधकाम सुरू झाले; १९५८ मध्ये स्मारक पूर्ण झाले.

महत्त्व: चीनच्या आधुनिक इतिहासातील क्रांतिकारी संघर्षांत मृत्यू पावलेल्या वीरांच्या स्मरणार्थ ते उभारले गेले.

🚇 तियानानमेन  स्क्वेअरला कसे जावे?
सर्वात सोपा मार्ग Beijing Subway Line 1.
Tian'anmen East किंवा Tian'anmen West स्टेशनवर उतरून चौकात जाता येते.

⚠️ पर्यटकांसाठी महत्त्वाची सूचना
चौकात प्रवेश विनामूल्य आहे; मात्र सध्या real-name reservation आणि security check आवश्यक आहे. अधिकृत Beijing सरकारच्या माहितीनुसार भेटीची वेळ आधी आरक्षित करावी लागते. 

तियानानमेन स्क्वेअर आणि Forbidden City या दोन स्थळांना एकत्र भेट देणे विशेष योग्य ठरेल. कारण ती एकमेकांना अगदी लागून आहेत.

आमची तियानानमेन स्क्वेअरची भेट:

हॉटेलमध्ये नाश्ता उरकून सकाळी आम्ही तियानानमेन स्क्वेअरला बसने जाण्यास निघालो.

बसमधून 

 आमची गाइड व्हिकीने आम्हाला आधीच सांगितले होते की येथे पर्यटकांची कायम खूप गर्दी असते. खूप वेळ लागू शकतो. स्क्वेअरला गेल्यानंतर तेथे राजकीय स्वरूपाचे प्रश्न विचारू नका, असेही व्हिकीने सांगून ठेवले.

आम्ही येण्याच्या काही दिवस अगोदर अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप येथे येऊन गेले होते. त्यावेळी येथील सारे रस्ते बंद करण्यात आले होते असे आम्हाला सांगितले.

आम्ही तियानानमेन स्क्वेअरला पोहचलो तेव्हा सकाळचे दहा वाजले होते. ऊन चढू लागले होते निरनिराळ्या प्रवासी एजन्सीज आपापल्या पर्यटकांना घेऊन रांगेत उभे होते. आपल्या पर्यटाकांना समजण्यास सोपे जावे म्हणून प्रत्येक गाईडने आपल्या एजन्सीचा फ्लॅग हातात धरला होता. व्हिकीनेही ट्रिप अ डीलचा फ्लॅग धरला होता. 

व्हिकी म्हणाली आज गर्दी कमी आहे. सिक्युरिटी चेक केल्यानंतर पर्यटक आत शिरत होते. मी बायनॉक्युलर घेतली होती. त्यामुळे मला थांबवले. मग चेकिंग करणाऱ्या मुलीने दूर उभ्या असणाऱ्या आणखी एकाला विचारले आणि मला बायनॉक्युलर नेण्याची परवानगी दिली. फक्त बायनॉक्युलर वापरू नका , असे सांगितले.

व्हिकीने आम्हाला तिचे बोलणे ऐकू यावे म्हणून वायरलेस इअरफोन दिले होते. हे हुकसारखे इअरफोन कानावर लटकावून बटन ऑन करायचे. तियानानमेन सारख्या विस्तीर्ण ठिकाणी ही व्यवस्था आवश्यक आहे. कारण येथे गाइडला आपल्या बॅचच्या संपर्कात राहणे कठीण आहे. व्हिकी आम्हाला जी माहिती देत होती ती या इअरफोनमधून ऐकायला येत होती.

आमच्याबरोबर  ऑस्ट्रेलियातूनच आलेले काही    मूकबधिर लोकही होते. त्यांच्यासाठी एक इंटरप्रीटर बाईही होती. तिचा प्रवासखर्च या मूकबधिर पर्यटकांनी केला होता असे कळले. ही इंटरप्रीटर या मूकबधिर पर्यटकांना गाइडचे बोलणे खाणाखुणांच्या भाषेत. समजावून सांगत होती. एखादा  कठीण शब्द गाइड बोलली की त्यासाठी या मूकबधिरांच्या भाषेत कसे सांगतात ते पाहायला गंमत वाटत होती. उदाहरणार्थ responsibility हा शब्द आला तेव्हा या इंटरप्रीटरने बाळाला खांद्यावर घेतात तसा आविर्भाव केला.

व्हिकीबरोबर असणारा पीटर एकेका कपलला उभं करून निरनिराळ्या पोझेस घ्यायला सांगून फोटो काढत होता. नंतर तो हेच फोटो आम्हाला विकणार होता.

तियानानमेन स्क्वेअरमध्ये समोर असणाऱ्या इमारतीवर,  जिला तियानानमेन गेट म्हणतात, यांचे चित्र आहे. स्क्वेअरच्या मध्यभागी सुंदर रंगीबेरंगी फुलांनी बहरलेला चौक आहे. तेथे पर्यटक फोटो काढून घेत होते. तसेच Monument to the people's heroes या स्मारकाजवळही फोटो काढून घेतले. 

ऊन वाढत होते. या विस्तीर्ण स्क्वेअरमध्ये चालणे म्हणजे मोठे आव्हान आहे. किती चालत राहा, रस्ता संपतच नाही आणि चालत राहण्याशिवाय दुसरे काही नाही. येथे डोक्याची टोपी आणि पिण्याच्या पाण्याची बाटली आवश्यक आहे. हीना भाभींना पायाचा त्रास आहे. त्यांना उन्हात एवढे चालवेना. त्यामुळे राकेशभाईंनी पैसे भरून व्हील चेअर घेतली. 

अशा प्रकारे स्क्वेअर क्रॉस करून आम्ही पलिकडील बाजूस आलो. तेथे झाडे आणि बसण्यासाठी चौथरे होते. दमलेले असल्यामुळे आम्ही तेथे बसलो. दुपारी एकची वेळ झाली होती आणि आता सर्वांना भूकही लागली होती. त्यामुळे बरोबर घेतलेले ठेपले काढले. समोरच एक फूड स्टॉल होता. तेथून कुणी चायनीज प्रकारचे आइस्क्रीम व शीतपेये घेतली. प्रवासास निघण्यापूर्वी आम्ही डाऊनलोड केलेले अलिपे ॲप चांगले उपयोगी पडत होते. २०० युवानच्या पुढे ३% सरचार्ज लागतो. हे ॲप चायनीज भाषेमध्ये आहे आणि इंग्लिशचा पर्याय आहे.

थोडा विसावा घेऊन झाल्यानंतर व्हिकी म्हणाली आता आपल्याला  फर्बिडन सिटी म्हणजेच इंपीरिअल पॅलेसमध्ये जायचे आहे. पण आता तेथपर्यंत चालण्याची शक्ती तुमच्यामध्ये नसेल. तेव्हा मी एक पर्याय सुचवते. आपण सिटी बसने इंपीरिअल पॅलेसला जाऊ या. सिटी बसचे दोन तीनच स्टॉप्स आहेत. शिवाय तुम्हाला येथील सिटी बसचाही अनुभव घेता येईल.

मग आम्ही व्हिकीबरोबर  तियानानमेन स्क्वेअरमधून बाहेर पडलो आणि रस्त्यावरील बस स्टॉपला उभे राहिलो. इंडियासारखाच बस स्टॉप होता. बस स्टॉपवर आल्यानंतर आम्ही बसमध्ये चढलो. बसमध्ये मुंबई-पुण्यातील बसप्रमाणेच गर्दी होती. आम्हाला दाटीवाटीमध्ये बसमध्ये उभे राहावे लागले. थोड्या वेळाने आम्ही बसमधून उतरलो आणि इंपीरिअल पॅलेसला आलो.

-----------------------------------------------------------
🏯 
Forbidden City / Imperial Palace
-----------------------------------------------------------
📍 काय आहे आणि कुठे आहे?
Forbidden City म्हणजे चीनच्या सम्राटांचा भव्य राजप्रासाद आणि राजकीय केंद्र. तो तियानानमेन स्क्वेअरच्या अगदी उत्तरेला, बीजिंगच्या मध्यवर्ती भागात आहे.
सुमारे 500 वर्षे, Ming आणि Qing राजवंशांच्या काळात, चीनच्या सम्राटांचे निवासस्थान आणि शासनाचे केंद्र म्हणून त्याचा वापर झाला.

📐 विस्तार
क्षेत्रफळ — सुमारे 72 हेक्टर (720,000 चौ.मी.)
लांबी — सुमारे 961 मीटर
रुंदी — सुमारे 753 मीटर
परिसराभोवती सुमारे 7.9 मीटर उंच भिंत
भिंतीच्या बाहेर सुमारे 52 मीटर रुंद खंदक
जवळपास 980 इमारती आणि सुमारे 8,700 खोल्या असल्याचे अधिकृत नोंदींमध्ये नमूद केले जाते.
त्यामुळे हे जगातील सर्वात मोठ्या प्राचीन राजप्रासाद संकुलांपैकी एक आहे.

📜 थोडक्यात इतिहास
Forbidden Cityचे बांधकाम Ming सम्राट Yongle यांच्या कारकीर्दीत 1406 मध्ये सुरू झाले आणि 1420 मध्ये पूर्ण झाले.
1421 पासून Beijing ही Ming साम्राज्याची राजधानी झाली आणि Forbidden City हे सम्राटांचे मुख्य राजनिवास व प्रशासनाचे केंद्र बनले.
यानंतर Qing राजवंशाच्या काळातही त्याचा हाच उपयोग होत राहिला. 
मिंग राजवंशातील १४ आणि चिंग राजवंशातील १० अशा एकूण २४ सम्राटांनी येथे वास्तव्य केले.

1912 मध्ये चीनमधील साम्राज्यशाहीचा अंत झाल्यानंतर शेवटचे सम्राट Puyi यांनी राजसिंहासन सोडले. 1925 मध्ये Forbidden Cityचे रूपांतर Palace Museum मध्ये करण्यात आले.
1987 मध्ये UNESCO World Heritage Site म्हणून त्याचा समावेश करण्यात आला.
इंपीरिअल पॅलेस कैक वेळा लुटण्यात आला आणि त्याची जाळपोळ करण्यात आली. परंतु त्याची पुन्हा पुन्हा पुनर्बांधणी करण्यात आली. आज दिसते ते बांधकाम सुमारे इ.स. १७०० आणि त्यापुढील आहे.

सम्राज्ञी सिसी: चिनी इतिहासातील क्रेझी लेडी व सत्ताधीश
  • ​जन्म: २९ नोव्हेंबर १८३५ (बीजिंग, चीन)
  • ​मृत्यू: १५ नोव्हेंबर १९०८ (वय ७२ वर्षे)
  • ​राज्यकारभाराचा काळ: १८६१ ते १९०८ (सुमारे ४७ वर्षे)
  • ​राजवंश: किंग राजवंश (Qing Dynasty)

​अल्प चरित्र व सत्तेकडे प्रवास

​एक सामान्य मानचू कुटुंबात जन्मलेल्या सिसी यांनी १८५२ मध्ये सम्राज्ञी बनण्याच्या प्रवासाला सुरुवात केली. तेथील क्षियानफेंग (Xianfeng) सम्राटाची एक उप-उपपत्नी (Concubine) म्हणून त्या 'फॉरबिडन सिटी' (Forbidden City) मध्ये दाखल झाल्या. सम्राटाला एकमेव मुलगा (टॉंगझी) जन्माला घालून त्यांनी राजवाड्यात स्वतःचे स्थान बळकट केले. १८६१ मध्ये सम्राटाच्या मृत्यूनंतर त्यांनी अत्यंत चलाखीने आणि राजकीय डावपेचांनी (Coup) सत्तेच्या चाव्या स्वतःच्या हाती घेतल्या. त्यानंतर पुढील चार दशकांहून अधिक काळ त्यांनी पडद्यामागून चीनवर प्रत्यक्ष-अप्रत्यक्षपणे एकहाती राजवट चालवली.

फॉरबिडन सिटी (Forbidden City) मधील योगदान व छाप

​सिसी यांच्या आयुष्याचा बहुतांश काळ बीजिंगमधील 'फॉरबिडन सिटी'मध्येच व्यतीत झाला. राजवाड्याच्या इतिहासात त्यांची छाप पुढील गोष्टींमुळे राह्यली:

  • ​अंतर्गत वास्तुकला व नूतनीकरण: फॉरबिडन सिटीमधील अनेक पॅलेस, विशेषतः 'पॅलेस ऑफ गॅदरिंग एलिगन्स' (Palace of Gathering Elegance), सिसी यांच्या सांगण्यावरून पुन्हा सजवण्यात आणि आलिशान बनवण्यात आले.
  • ​आलिशान जीवनशैलीचा केंद्रबिंदू: फॉरबिडन सिटीमध्ये त्यांच्यासाठी दररोज शेकडो प्रकारची पक्वान्ने तयार केली जात असत. त्यांच्या पोशाखांपासून ते दागिन्यांपर्यंतच्या अतोनात खर्चाचे फॉरबिडन सिटी साक्षीदार होते.
  • ​राजकीय सत्ताकेंद्र: पडद्यामागून निर्णय घेण्याची पद्धत (Ruling from behind the curtain) त्यांनी याच राजवाड्यातून राबवली. राजाच्या सिंहासनामागे पडदा लावून त्या बसत आणि मागील बाजूने देशाचे निर्णय घेत असत.
  • चीनच्या इतिहासातील स्थान व मूल्यमापन
  • ​चिनी इतिहासामध्ये सम्राज्ञी सिसी यांचे स्थान अत्यंत वादग्रस्त आणि गुंतागुंतीचे मानले जाते:

    १. हुकूमशाह व चैनी सम्राज्ञी: बऱ्याच इतिहासकारांच्या मते, त्या अत्यंत क्रूर, सत्तांध आणि ऐशोआरामात जगणाऱ्या सम्राज्ञी होत्या. चीनवर परकीय आक्रमणे होत असताना आणि जनता गरिबीत असताना त्यांनी नौदलाचा (Navy) पैसा स्वतःच्या चैनीसाठी व समर पॅलेस (Summer Palace) बांधण्यासाठी खर्च केला, ज्यामुळे चीनचे मोठे नुकसान झाले.

    २. सुधारणावादी व मुत्सद्दी: दुसऱ्या बाजूने पाहिल्यास, त्यांनी चीनमध्ये आधुनिक शिक्षण, टेलिग्राफ, रेल्वे, आणि पाश्चात्य तंत्रज्ञानाची ओळख करून देण्यास काही प्रमाणात पाठिंबा दिला. महिलांवरील 'पाय बांधण्याच्या' (Foot binding) जाचक प्रथेवर बंदी घालण्यातही त्यांची भूमिका होती. (Foot binding या प्रथेप्रमाणे  मुलगी लहान असताना तिच्या पायांची बोटे क्रूरपणे दुमडून तोडली जात)

    ​एक शक्तिशाली स्त्री म्हणून चीनच्या २५०० वर्षांच्या राजेशाही इतिहासात एवढा दीर्घकाळ सत्ता गाजवणारी सिसी ही एकमेव सम्राज्ञी ठरली. त्यांच्या याच अतरंगी, धाडसी आणि अनपेक्षित निर्णयामुळे पर्यटनाच्या विश्वात त्यांना 'क्रेझी लेडी ऑफ चायना' म्हणून ओळखले जाते.

  • सम्राज्ञी सिसीला     क्रेझी लेडी म्हणण्याचे कारण:  

नौदलाचा निधी उधळून समर पॅलेस बांधणे: चीनवर परकीय आक्रमणांचा धोका असताना आणि देशाला पैशांची तीव्र गरज असताना, सिसी यांनी देशाच्या नौदलासाठी (Navy) जमा केलेला सर्व निधी बळकावला. हा प्रचंड पैसा बीजिंगमधील प्रसिद्ध 'समर पॅलेस' (Summer Palace) आणि तेथील संगमरवरी बोट (Marble Boat) बांधण्यासाठी खर्च केला.

अतिशय अलिशान जीवनशैली: त्यांच्या जेवणात रोज शेकडो प्रकारची पक्वान्ने  बनवली जात, पण त्या फक्त एकदा चव घेऊन सर्व अन्न फेकून देत असत. त्यांच्या देखभालीसाठी आणि दिमाखासाठी शेकडो नोकर आणि यंत्रणा कार्यरत होती.

तांत्रिक बदलांबद्दलचे गैरसमज: चीनमध्ये जेव्हा पहिल्यांदा रेल्वे रुळावर आणली जात होती, तेव्हा त्यांनी सुरुवातीला विरोध केला होता; कारण त्यांचा असा समज होता की रेल्वेचा प्रचंड आवाज आणि वाफेमुळे राजघराण्यातील पूर्वजांचे आत्मे दुखावले जातील. मात्र, नंतर जेव्हा त्यांना राजेशाही गाडीतून फिरण्याची सवय झाली, तेव्हा त्यांनी रेल्वेचा स्वीकार केला.

सत्तेसाठी टोकाची क्रूरता: राजकीय वर्चस्व टिकवून ठेवण्यासाठी त्यांनी अनेक राजपुत्र आणि मंत्र्यांना राजकारणातून पद्धतशीरपणे बाहेर केले किंवा संपवले. असे मानले जाते की, त्यांच्या मृत्यूपूर्वी काही काळ त्यांनी गुआंग्शु सम्राटाला (Guangxu Emperor) विष देऊन मारले होते.

​चिनी राजेशाहीच्या इतिहासात, विशेषतः 'मिंग' (Ming) आणि 'किंग' (Qing) राजवंशाच्या काळात, तृतीयपंथी किंवा नपुंसक (Eunuchs) हे फॉरबिडन सिटीचा एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि अविभाज्य भाग होते. राजवाड्याच्या आलिशान आणि खडतर जगात राजाच्या खालोखाल खरी ताकद कोणाकडे असेल, तर ती या तृतीयपंथीयांकडे होती.

क्रेझी लेडी'चा विचित्र सौंदर्यप्रयोग: स्त्री-दुधाचे सेवन

सम्राज्ञी सिसी यांच्या सौंदर्याच्या आग्रहापोटी फॉरबिडन सिटीने अनेक अमानुष प्रथा पाहिल्या. वाढते वय लपवण्यासाठी आणि त्वचा तरुण ठेवण्यासाठी सिसी दररोज मानवी दुधाचे (अंगावरचे दूध) सेवन करत असत. यासाठी फॉरबिडन सिटीमध्ये नुकत्याच आई झालेल्या शेकडो तरुण स्त्रियांना ठेवण्यात आले होते. या स्त्रियांच्या स्वतःच्या बाळांना बाजूला सारून सिसी यांच्यासाठी ताजे दूध गोळा केले जाई. इतिहासात या प्रथेला सिसी यांच्या सनकी आणि हुकूमशाही प्रवृत्तीचे एक मोठे उदाहरण मानले जाते.

फर्बिडन सिटीचे पडद्यामागील खरे सूत्रधार:चिनी इतिहासातील तृतीयपंथी (Eunuchs)

१. फर्बिडन सिटीमध्ये प्रवेश आणि नियुक्ती
  • ​पार्श्वभूमी: राजवाड्यात हजारो उप-उपपत्नी (Concubines) राहत असत. राजाशिवाय अन्य कोणत्याही पुरुषाला राजवाड्याच्या अंतर्भागात प्रवेशास सक्त मनाई होती. राजवाड्याच्या सुरक्षेची आणि राजाच्या वंशवडीची खात्री करण्यासाठी लहान वयातच मुलांचे अंगछेद (Castration) करून त्यांना राजवाड्यात नोकर म्हणून नियुक्त केले जाई.
  • ​संख्या: फॉरबिडन सिटीच्या सुवर्णकाळात अशा तृतीयपंथी नोकरांची संख्या हजारोच्या घरात असे.
  • २. राजवाड्यातील कार्ये आणि जबाबदाऱ्या
  • ​सुरुवातीला ते अत्यंत साधी कामे करत असत, जसे की:
    • ​राजा, सम्राज्ञी आणि राजकन्यांच्या रोजच्याGarments (कपडे) व खाण्यापिण्याची व्यवस्था पाहणे.
    • ​राजवाड्याची साफसफाई करणे आणि अंतर्गत सुरक्षा सांभाळणे.
    • ​राजा आणि त्याच्या राण्यांच्या गोपनीय आयुष्यावर लक्ष ठेवणे.

    ​३. सत्तेचा दुरुपयोग आणि राजकीय प्रभाव

    ​वेळोवेळी अनेक तृतीयपंथीयांनी आपल्या हुशारीने आणि राजाच्या जवळीकीचा गैरफायदा घेऊन प्रचंड राजकीय ताकद निर्माण केली:

    • ​पडद्यामागची ताकद: राजा आणि बाहेरील जग यांच्यातील दुवा म्हणून हे तृतीयपंथी काम करत असत. यामुळे मंत्र्यांना राजापर्यंत पोहोचण्यासाठी किंवा कोणतेही महत्त्वाचे राजकीय निर्णय घेण्यासाठी या तृतीयपंथीयांना खूश करावे लागे.
    • ​भ्रष्टाचार व कट: इतिहासात अनेकदा असे नोंदवले गेले आहे की, काही शक्तिशाली तृतीयपंथीयांनी (उदा. मिंग राजवंशाच्या काळातील) राजकारणात थेट हस्तक्षेप करून मोठी संपत्ती जमवली आणि राजकारणात उलथापालथ घडवून आणली. सम्राज्ञी सिसी यांच्या काळातही काही तृतीयपंथी त्यांचे अत्यंत विश्वासू सल्लागार आणि कारभारी म्हणून वावरले.

    ​४. सामाजिक ओळख आणि विडंबन

    ​राजवाड्यात अपार संपत्ती आणि सत्ता मिळवली तरीही, समाजाच्या दृष्टीने त्यांना दुय्यम स्थान होते. राजेशाही संपल्यानंतर त्यांना फॉरबिडन सिटीमधून बाहेर काढावे लागले, त्यानंतर अनेकांना अत्यंत गरिबीत आणि उपेक्षेत आयुष्य जगावे लागले.

    ​सारांश

    ​चिनी राजेशाही इतिहासात हे तृतीयपंथी जरी 'गुलाम किंवा नोकर' म्हणून दाखल झाले होते, तरी त्यांनी आपल्या मुत्सद्देगिरीच्या बळावर फॉरबिडन सिटीच्या भिंतीआडून संपूर्ण चीनच्या राजकारणाला प्रभावित केले होते.

👀 फर्बिडन सिटीमध्ये काय पहावे?
1. Meridian Gate (午门)
दक्षिणेकडील मुख्य प्रवेशद्वार. तियानानमेनकडून प्रवेश करताना हे प्रथम मोठे प्रवेशद्वार दिसते.
2. Hall of Supreme Harmony
Forbidden Cityमधील सर्वात भव्य वास्तूंपैकी एक. सम्राटाचे राज्याभिषेक, वाढदिवस आणि महत्त्वाचे राजकीय समारंभ येथे होत.
3. Hall of Central Harmony आणि Hall of Preserving Harmony
ही तीन प्रमुख इमारती मिळून Outer Courtचा मुख्य भाग बनतात.
4. Inner Court
येथे सम्राट आणि राजघराण्याचे दैनंदिन जीवन चालत असे. Palace of Heavenly Purity, Hall of Union आणि Palace of Earthly Tranquillity या प्रमुख वास्तू येथे आहेत.
5. Imperial Garden 🌳
राजघराण्याच्या विश्रांतीसाठी असलेली सुंदर बाग.
6. Palace Museumचे संग्रह
राजघराण्याशी संबंधित चित्रे, मातीची भांडी, jade, दागिने, शस्त्रे, राजेशाही वस्तू आणि इतर हजारो कलावस्तू येथे पाहायला मिळतात.

🚇 कसे जावे?
Forbidden Cityचा मुख्य प्रवेश Meridian Gate (Wumen) येथून आहे. तियानानमेन स्क्वेअरमधून उत्तरेकडे चालतही तेथे जाता येते.
Beijing Subway Line 1 वापरून Tian'anmen East किंवा Tian'anmen West स्टेशनपर्यंत जाता येते; तेथून तियानानमेनमार्गे Forbidden Cityकडे जाता येते.

आमची इंपीरिअल पॅलेसची भेट:
तियानानमेन स्क्वेअर मध्ये चालून आमची काय अवस्था झाली ते सांगितले. पण आता पाहतो तर इंपीरिअल पॅलेसचा परिसर त्याहूनही मोठा. त्या रणरणत्या उन्हात चालत राहणे म्हणजे एक कसोटीच होती. आमचे मित्र शेखर केतकर यांनी आधीच कल्पना दिली होती की, चायनाला गेल्यावर तुम्हाला खूप चालावे लागेल. त्याचे प्रत्यंतर येत होते.  व्हिकी आम्हाला तेथील प्रत्येक विभागाची माहिती देत होती. त्यांतील ठळक मुद्दे असे होते:-
१. सम्राटाचा जनाना खूप मोठा असे. परंतु सम्राटाकडून शयनासाठी निवड होण्याचे भाग्य फार थोड्यांच्या नशीबी असे.
२. या मोठ्या कॉंप्लेक्समध्ये पावित्र्य राखण्यासाठी मलमूत्र विसर्जनाची सोय नसे.

Itinerary as per Trip a deal :
23/5/2026
Day 2- Tiananmen Square & Forbidden City (or Temple of Heaven)
-----------------------------------------------------------
Tiananmen Square & Forbidden City (or Temple of Heaven)
After breakfast, visit Tiananmen Square, one of the largest public squares in the world. This is followed by the Imperial Palace in the Forbidden City which was originally constructed by Emperor Yong Le, the third Emperor of the Ming Dynasty. The palace was built between 1406 and 1420, however has been burnt down, rebuilt, sacked and renovated countless times. Most of the architecture you'll see today dates from the 1700s and onwards.
















©Dr Hemant Junnarkar
All rights reserved


श्रीसाईसच्चरित-अध्याय३८-हंडीवर्णनम्

श्रीसाईसच्चरित -अध्याय‌ ३८- हंडीवर्णनम् बाबांची पाकनिष्पत्ती या अध्यायात काय आहे: १. बाबांची पाकनिष्पत्ती २. दत्तदर्शन टाळू नये-बाबांचा नाना...