नी हाऊ बैजिंग - विस्तीर्ण तियानमेन स्क्वेअर आणि भव्य एम्परर पॅलेस

बैजिंग:

भौगोलिक परिचय:

बैजिंग हे चीनच्या राजधानीचे शहर आहे.

Beijing हा उत्तर चीनमधील North China Plain च्या उत्तरेकडील टोकावर वसलेले एक विशाल महानगर आहे. सुमारे 16,800 चौ.किमी क्षेत्रफळ असलेल्या या शहराच्या पूर्वेला Tianjin तर इतर तिन्ही बाजूंनी Hebei प्रांत आहे. सपाट मैदाने आणि पर्वतरांगांचा संगम असलेल्या या प्रदेशात बैजिंग हे चीनचे राजकीय, सांस्कृतिक आणि शैक्षणिक केंद्र म्हणून ओळखले जाते. येथे अत्यंत दाट लोकसंख्या आणि सतत गजबजलेले शहरी जीवन दिसते. 

शहराचे हवामान महाद्वीपीय मान्सून प्रकारचे असून हिवाळा थंड आणि कोरडा तर उन्हाळा गरम आणि दमट असतो. स्वच्छ आकाश आणि सुखद तापमानामुळे एप्रिल-मे आणि सप्टेंबर-ऑक्टोबर हा काळ Beijing ला भेट देण्यासाठी सर्वात  योग्य मानला जातो.

इतिहास:

बैजिंगचा इतिहास सुमारे तीन हजार वर्षांपूर्वीच्या प्राचीन वसाहतींपासून सुरू होतो आणि अनेक राजवंशांच्या उदय–पतनाचा साक्षीदार राहिला आहे. युआन राजवंशाने १३व्या शतकात येथे राजधानी स्थापन केली आणि त्यानंतर मिंग व छिंग या दोन्ही साम्राज्यांनी बैजिंगला चीनचे राजकीय व सांस्कृतिक केंद्र बनवले. याच काळात Forbidden City, Temple of Heaven आणि शहराभोवतीच्या विशाल भिंती यांसारखी भव्य वास्तू उभारल्या गेल्या. 

१९१२ मध्ये साम्राज्यशाही संपल्यानंतरही बैजिंगने आपले ऐतिहासिक महत्त्व कायम ठेवले आणि १९४९ मध्ये पीपल्स रिपब्लिक ऑफ चायना स्थापन झाल्यानंतर ते पुन्हा राष्ट्रीय राजधानी बनले. प्राचीन परंपरा आणि आधुनिकतेचा अनोखा संगम जपणारे बैजिंग आजही चीनच्या इतिहासाचा जिवंत दस्तऐवज मानले जाते.

आमची सफर:

२२/५/२०२६ (शुक्रवार)

सकाळी ---वाजता चायना ईस्टर्न एअरलाइन्सच्या फ्लाइटने आम्ही शांघाय एअरपोर्टला पोहचलो आणि तेथून --- दुसऱ्या फ्लाइटने आम्ही रात्री बैजिंगच्या --- एअरपोर्टवर पोहचलो. एअरपोर्टवर आम्हाला पिक अप करण्यासाठी ट्रिप अ डीलची गाइड आली होती. तिचे नाव व्हिकी होते. व्हिकीने आम्हाला बसमध्ये बसवून हॉटेलमध्ये नेले. आमचा मुक्काम  C-Kong International येथे होता. वाटेत व्हिकीने आम्हाला आमच्या सफरीबद्दल थोडक्यात माहिती दिली. ट्रिप अ डील द्वारा आतापर्यंत १०,००० प्रवासी ऑस्ट्रेलियाहून  चायनाला आल्याचे सांगितले. 

व्हिकीने आम्हाला चिनी भाषेतील काही व्यवहारातील उपयोगी अशा वाक्प्रयोगांची माहिती दिली.

नी हाऊ- कसे काय?

नी हाऊ माSS (थोडे लांबवून)-अधिक आर्जवी पणे.

स्ये स्ये- धन्यवाद.

पू स्ये- No thanks.

आमची हॉटेलमध्ये राहण्याची सोय लावून दुसऱ्या दिवशी सकाळी लवकर निघावयाचे असल्याचे सांगून व्हिकी निघून गेली.

२३/५/२०२६ शनिवार

सकाळी लवकर उठून आम्ही आवरून घेतले आणि कॉन्टिनेन्टल ब्रेकफास्ट घेतला. आजची आमची भेट चीनच्या प्रसिद्ध तियानमेन स्क्वेअरला होती.

तियानमेन स्क्वेअर:

भौगोलिक परिचय

तियानमेन स्क्वेअर हा बैजिंगच्या मध्यभागी शहराच्या राजकीय आणि सांस्कृतिक केंद्रात असलेला एक विशाल मोकळा चौक किंवा मैदान आहे . हा चौक किंवा मैदान एवढे मोकळे  ठेवण्यामागे मुख्य कारण म्हणजे सम्राटाच्या सत्ता, वैभव आणि राष्ट्रीय एकतेचे प्रतीक म्हणून मोठी सार्वजनिक जागा निर्माण करणे. बैजिंगच्या मुख्य रस्त्यांपैकी एक असलेल्या Chang’an Avenue वर हे स्क्वेअर असल्यामुळे शहरातील सर्व महत्त्वाच्या सरकारी इमारती आणि ऐतिहासिक स्थळांशी याचा थेट संपर्क आहे.

प्राचीन काळात येथे समारंभ, सैनिकी परेड आणि लोकसभा आयोजित केल्या जात, तर आधुनिक चीनमध्येही राष्ट्रीय कार्यक्रमांसाठी हीच जागा वापरली जाते. “तियानआनमेन” हे उत्यातरेकडील गेटचे नाव असून . चौकाच्या चारही बाजूंना महत्त्वाच्या इमारती दिसतात—उत्तरेस तियानआनमेन गेट, त्याचा अर्थ    “स्वर्गीय शांततेचा दरवाजा” असा होतो, आणि याच ऐतिहासिक प्रवेशद्वारावरून चौकाचे नाव पडले   दक्षिणेस Zhengyangmen Gate, पूर्वेस National Museum of China आणि पश्चिमेस Great Hall of the People. मध्यभागी Monument to the People’s Heroes आणि दक्षिणेकडे Mao Zedong Mausoleum आहे. National Museum मध्ये चीनचा इतिहास आणि संस्कृती प्रदर्शित केली जाते, तर Great Hall of the People ही चीनच्या संसदेसारखी इमारत असून येथे राष्ट्रीय अधिवेशने आणि राजकीय बैठक होतात. मात्र चीनचे दैनंदिन प्रशासन या चौकातून चालत नाही; प्रत्यक्ष सत्ता Zhongnanhai नावाच्या स्वतंत्र सरकारी परिसरातून चालवली जाते. त्यामुळे तियानमेन स्क्वेअर हे प्रशासनाचे केंद्र नसून चीनच्या इतिहास, राजकारण आणि राष्ट्रीय ओळखीचे प्रतीक म्हणून उभे असलेले एक भव्य सार्वजनिक मैदान आहे.

इतिहास:

तियानमेन स्क्वेअरचा इतिहास १५व्या शतकातील मिंग राजवंशापासून सुरू होतो, जेव्हा तियानमेन गेट हे Forbidden City च्या दक्षिण प्रवेशद्वारासाठी बांधले गेले. पुढील शतकांमध्ये हे मैदान चीनच्या राजकीय घडामोडींचे केंद्र बनले. १९४९ मध्ये पीपल्स रिपब्लिक ऑफ चायनाच्या स्थापनेची घोषणा याच स्क्वेअरमधून करण्यात आली, ज्यामुळे ते आधुनिक चीनच्या राष्ट्रीय ओळखीचे प्रतीक ठरले. आजही येथे राष्ट्रीय समारंभ, परेड आणि महत्त्वाचे सार्वजनिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात.

भौतिक रचना व प्रमुख वास्तू:

सुमारे ४,४०,००० चौ.मीटर क्षेत्रफळ असलेले तियानमेन स्क्वेअर हे जगातील सर्वात मोठ्या सार्वजनिक चौकांपैकी एक आहे. स्क्वेअरच्या मध्यभागी Monument to the People’s Heroes, दक्षिणेकडे Mausoleum of Mao Zedong, तर पूर्व-पश्चिम बाजूंना अनुक्रमे National Museum of China आणि Great Hall of the People या भव्य इमारती आहेत. विशाल मोकळे मैदान, लाल ध्वजस्तंभ आणि तियानमेन गेटची पारंपरिक चिनी वास्तुकला यामुळे हे ठिकाण बैजिंगच्या ओळखीचा अविभाज्य भाग बनले आहे.

तियानमेन स्क्वेअरची आमची भेट:

ब्रेकफास्ट झाल्यानंतर आम्ही बसने तियानमेन स्क्वेअरला पोहचलो. आता ऊन चांगलेच वाढले होते. व्हिकीने आम्हाला सांगितले की येथे गर्दी खूप असते आणि पूर्ण सिक्युरिटी चेकनंतरच आत सोडण्यात येते. त्यामुळे आता शिरण्यास कितीही वेळ लागू शकतो. परंतु आज फार गर्दी नसल्याचे तिने सांगितले. तियानमेन स्क्वेअरमध्ये आल्यावर राजकीय प्रश्न विचारू नका असे तिने आधीच सांगून ठेवले होते.

सिक्युरिटी चेक झाल्यावर आम्ही आत शिरलो. हा स्क्वेअर खूप मोठा असल्याने चालण्याचा चांगला स्टॅमिना पाहिजे. स्क्वेअरमध्ये चालून सर्वांनी ठिकठिकाणी फोटो काढून घेतले. ट्रिप अ डील चा पीटर नावाचा मनुष्य बरोबर होता. तोसुद्धा आमचे फोटो , व्हिडिओ काढत होता. नंतर हेच फोटो आम्हाला त्याने विकले.

Emperor’s Palace (Forbidden City) – 

भौगोलिक परिचय: Forbidden City, ज्याला Emperor’s Palace असेही म्हटले जाते, हे बैजिंगच्या अगदी मध्यभागी, तियानमेन स्क्वेअरच्या उत्तरेस वसलेले आहे. शहराच्या पारंपरिक उत्तर-दक्षिण अक्षावर बांधलेले हे राजवाडे संकुल बैजिंगच्या जुन्या शहराचे केंद्र मानले जाते. पूर्वेला आणि पश्चिमेला जुन्या शहरभिंतींचे अवशेष, तर उत्तरेस Jingshan Hill आणि दक्षिणेस तियानमेन गेट अशी त्याची भौगोलिक चौकट दिसते. बैजिंगच्या सर्व प्रमुख रस्त्यांचे जाळे या परिसराभोवती पसरलेले असल्यामुळे हे ठिकाण शहराच्या ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक नकाशाचे हृदय मानले जाते. 

इतिहास: Forbidden City चे बांधकाम मिंग राजवंशातील सम्राट Yongle यांच्या आदेशाने 1406 मध्ये सुरू झाले आणि सुमारे 1420 मध्ये पूर्ण झाले. जवळपास 500 वर्षे हे चीनच्या मिंग आणि छिंग या दोन्ही राजवंशांचे राजकीय केंद्र आणि सम्राटांचे निवासस्थान होते. येथे 24 सम्राटांनी राज्य केले आणि चीनच्या प्रशासन, संस्कृती आणि परंपरांचे महत्त्वाचे निर्णय याच भव्य राजवाड्यातून घेतले गेले. 1912 मध्ये साम्राज्यशाही संपल्यानंतरही या संकुलाचे ऐतिहासिक महत्त्व अबाधित राहिले आणि 1925 पासून ते Palace Museum म्हणून सर्वांसाठी खुले करण्यात आले. आज Forbidden City हे UNESCO जागतिक वारसा स्थळ असून चीनच्या सम्राटीय इतिहासाचे सर्वात भव्य प्रतीक मानले जाते.

Emperor’s Palace – भौतिक रचना व प्रमुख वास्तू: सुमारे ७,२०,००० चौ.मीटर क्षेत्रफळ असलेले Forbidden City हे जगातील सर्वात मोठे प्राचीन राजवाडे संकुल आहे. संपूर्ण परिसरात ९८० पेक्षा जास्त इमारती आणि ८,७०० हून अधिक खोल्या आहेत. लाल भिंती, सोनेरी छप्पर, विशाल अंगणे आणि सममितीय रचना हे त्याचे मुख्य वैशिष्ट्य. दक्षिणेकडील Meridian Gate पासून प्रवेश केल्यावर Hall of Supreme Harmony, Hall of Central Harmony आणि Hall of Preserving Harmony ही तीन प्रमुख सभागृहे दिसतात. उत्तरेकडे सम्राटांचे खासगी निवासस्थान असलेला Inner Court आहे. संपूर्ण संकुल दगडी तटबंदी आणि खोल खंदकाने वेढलेले असून पारंपरिक चीनी वास्तुकलेचे सर्वोत्तम उदाहरण मानले जाते.

चिनी वास्तुकलेत दिशांना अत्यंत महत्त्व आहे. दक्षिण दिशा शुभत्व, प्रकाश आणि समृद्धीचे प्रतीक मानली जाते, म्हणून सम्राटाचे राजवाडे नेहमी दक्षिणाभिमुख बांधले जात. उत्तर दिशा थंडी, अंधार आणि आक्रमणाचा धोका दर्शवते, म्हणून उत्तरेस उंच टेकड्या किंवा भिंती बांधल्या जात. पूर्व दिशा सूर्योदय आणि नव्या सुरुवातीचे, तर पश्चिम दिशा शांततेचे प्रतीक मानली जाते. त्यामुळे Forbidden City मधील सर्व प्रमुख इमारती उत्तर-दक्षिण अक्षावर काटेकोरपणे मांडलेल्या दिसतात.

चिनी वास्तुकलेत दिशांना अत्यंत महत्त्व आहे. दक्षिण दिशा शुभत्व, प्रकाश आणि समृद्धीचे प्रतीक मानली जाते, म्हणून सम्राटाचे राजवाडे नेहमी दक्षिणाभिमुख बांधले जात. उत्तर दिशा थंडी, अंधार आणि आक्रमणाचा धोका दर्शवते, म्हणून उत्तरेस उंच टेकड्या किंवा भिंती बांधल्या जात. पूर्व दिशा सूर्योदय आणि नव्या सुरुवातीचे, तर पश्चिम दिशा शांततेचे प्रतीक मानली जाते. त्यामुळे Forbidden City मधील सर्व प्रमुख इमारती उत्तर-दक्षिण अक्षावर काटेकोरपणे मांडलेल्या दिसतात.

चिनी परंपरेत ९ हा आकडा सम्राटाचा आकडा मानला जातो. ९ हा सर्वात मोठा एक-अंकी अंक असून तो पूर्णत्व, शक्ती आणि स्वर्गीय अधिकार दर्शवतो. त्यामुळे Forbidden City च्या बांधकामात ९ या आकड्याचा मोठ्या प्रमाणात वापर केला गेला. दरवाजांवर ९x९ म्हणजे ८१ पितळी खिळे, अनेक वास्तूंमध्ये ९ पायऱ्या किंवा ९ विभाग, आणि राजवाड्यातील खोल्यांची संख्या ९,९९९ अशी प्रतीकात्मक ठेवण्यात आली.

Forbidden City मध्ये हजारो खोल्या असूनही स्थायी शौचालयांची व्यवस्था नव्हती 😡. यामागे दोन कारणे होती: स्वच्छता आणि पवित्रता राखणे, आणि सुरक्षा. राजवाडा सम्राटाचा दैवी निवासस्थान मानला जात असल्याने अशा सुविधा अशुभ मानल्या जात. तसेच गटार किंवा निचरा मार्गातून घुसखोरी होऊ नये म्हणून कायमस्वरूपी शौचालये बांधली जात नसत. त्यामुळे सम्राट, राण्या आणि सेवकांसाठी पोर्टेबल पॉट्स वापरले जात.

Crazy Lady:  Empress Dowager Cixi ही Qing राजवंशातील सर्वात प्रभावशाली पण वादग्रस्त स्त्री होती. जवळपास ४७ वर्षे तिने चीनवर अप्रत्यक्षपणे राज्य केले. तिच्या विलासी जीवनशैलीचे आणि अनिश्चित निर्णयांचे अनेक किस्से प्रसिद्ध आहेत. तिने स्वतःसाठी हजारो पदार्थांचा मेनू तयार करून ठेवला होता, नौदलासाठी असलेला निधी Summer Palace च्या बांधकामाकडे वळवला, आणि सम्राटाच्या नावाने निर्णय घेतले पण सत्ता स्वतःकडे ठेवली. तिच्या या वागण्यामुळे गाईड तिला "Crazy Lady" पण इतिहासकार तिला अत्यंत चतुर आणि राजकीयदृष्ट्या कुशल स्त्री मानतात.

एम्परर पॅलेसची आमची भेट : 

तियानमेन स्क्वेअरमध्ये चालून चालून आमची आधीच खूप दमछाक झाली होती. आता पुढे एम्परर पॅलेसमध्ये चालणे हे आव्हानच होते. आमचे मित्र शेखर केतकर यांनी सांगितले होते की रोज भरपूर चालण्याची प्रॅक्टिस ठेवा. त्याची आठवण आली.    व्हिकीबरोबर    आम्ही चालतच होतो आणि फोटो काढत होतो. व्हिकी आम्हाला क्रेझी लेडीच्या विक्षिप्तपणाचे किस्से सांगत होती. ते ऐकून करमणूक होत होती.

संध्याकाळी आम्ही सी कॉंग इंटरनॅशनल हॉटेलमध्ये परत आलो. रात्री Ganges Indian Restaurant मध्ये डिनरसाठी गेलो. या हॉटेल रेस्बतरॉंबद्दल राकेशभाईंनी माहिती सांगितली की याचा मूळ मालक इंडियन होता. पण तो कोव्हिड मध्ये इंडियाला परत गेला. नंतर हे रेस्तरॉं एका चायनीज मनुष्याने घेतले. तो चायनीज ओनर आम्हाला दिसलासुद्धा. रेस्तरॉंमधील स्टाफ इंडियन होता. त्यांमध्ये अशोक राणा म्हणून मुख्य मेंबर होता. त्याने आमच्या खाण्यापिण्याची चांगली काळजी घेतली.