25/5/2026 Monday Beijing

25/5/2026 Monday Beijing

Visited:

Herbal Medicine Centre

Cycle ride

Traditional House visits and lunch

Shopping in small shops

Visit to Summer Palace

Bullet train- To Xian

After breakfast, make a stop at a traditional Chinese health centre where you'll learn about acupuncture, herbal medicine and other wellness practices integral to Traditional Chinese Medicine. 

You'll then travel by high-speed train (or domestic flight) to Xi'an. 

Metro Park Xi'an Huan Yu Hotel

Accommodation: Metro Park Xi'an Huan Yu Hotel Address: Yuanshuo road and Jianyuan road cross, Weiyang District, Xi'an Shaanxi , China

This was actually planned on 23/5/26

This evening, don't miss the exciting optional Hutong pedicab tour and local dinner.

Tour Beijing's 700-year-old Hutong (narrow lanes) area by old-fashioned pedicab. You will then visit a local family living in a courtyard style home to experience the local customs, including a delicious home-cooked dinner. You'll also visit Shichahai, a historic area consisting of three lakes that surround places of historic interest and scenic beauty.

23/5/2026 Beijing-Tiananmen Square and Emperor Palace

२३/५/२०२६ (शनिवार)

आज आम्ही भेट दिलेली ठिकाणे

१.तियानानमेन कॉंप्लेक्स

२. एंपरर पॅलेस/फर्बिडन सिटी

-----------------------------------------------------------

🌆 Beijing

बीजिंग

-----------------------------------------

बीजिंग (Beijing – 北京), ज्याला पूर्वी Peking असेही म्हटले जात असे, ही चीनची राजधानी आणि देशाचे राजकीय, सांस्कृतिक, वैज्ञानिक व आंतरराष्ट्रीय संपर्काचे प्रमुख केंद्र आहे. तीन हजार वर्षांहून अधिक इतिहास असलेले हे शहर आधुनिक महानगर आणि प्राचीन संस्कृतीचा अनोखा संगम आहे.

१. भौगोलिक:

स्थान : बीजिंग चीनच्या उत्तरेकडील भागात, North China Plain च्या उत्तरेकडील टोकाला आहे. त्याच्या पूर्वेला Tianjin आणि इतर तीनही दिशांना Hebei Province आहे. शहराच्या पश्चिम, उत्तर व ईशान्य भागात डोंगर आहेत, तर आग्नेय भाग सपाट मैदानी प्रदेश आहे.

क्षेत्रफळ :  बीजिंगचे  क्षेत्रफळ सुमारे 16,410 चौ.कि.मी. आहे. बीजिंगच्या प्रशासकीय क्षेत्राचा आकार केवळ शहरापुरता मर्यादित नसून त्यात डोंगराळ आणि ग्रामीण प्रदेशांचाही समावेश होतो. त्यामुळे 'बीजिंग शहर' आणि 'Beijing Municipality' यामध्ये फरक आहे.

हवामान :

बीजिंगमध्ये समशीतोष्ण, खंडीय मान्सून हवामान आहे.

🌸 वसंत ऋतू: मार्च–मे — आल्हाददायक, परंतु कधी कधी धुळीचे वारे.

☀️ उन्हाळा: जून–ऑगस्ट — उष्ण, दमट आणि पावसाळी.

🍂 शरद ऋतू: सप्टेंबर–ऑक्टोबर — स्वच्छ, कोरडे आणि सर्वात आल्हाददायक.

❄️ हिवाळा: नोव्हेंबर–फेब्रुवारी — अतिशय थंड व कोरडा.

सरासरी वार्षिक तापमान सुमारे 11–14°C असून वर्षातील सुमारे 75% पाऊस उन्हाळ्यात पडतो.

२. इतिहास 

बीजिंगचा इतिहास 3,000 वर्षांहून अधिक जुना आहे. प्राचीन काळात या परिसरात Ji आणि Yan या राज्यांचे महत्त्व होते. पुढे Liao आणि Jin या राजवंशांच्या काळात शहराचे राजकीय महत्त्व वाढले. 

1153 मध्ये Jin Dynasty ने येथे राजधानी स्थापन करून शहराला Zhongdu असे नाव दिले. पुढे मंगोल सम्राट Kublai Khan याने येथे Dadu नावाची राजधानी उभारली. Yuan Dynasty च्या काळात प्रथमच संपूर्ण चीनचे शासन बीजिंगमधून झाले. 

Ming Dynasty मध्ये Yongle Emperor ने राजधानी Nanjing वरून Beijing येथे हलवली. 1406–1420 दरम्यान Forbidden City बांधण्यात आली आणि 1421 मध्ये Beijing ही Ming साम्राज्याची राजधानी झाली. 

त्यानंतर Qing Dynasty नेही Beijingलाच राजधानी ठेवले. 1912 नंतर काही काळ राजधानी Nanjing येथे गेली. 1949 मध्ये People's Republic of China स्थापन झाल्यानंतर Beijing पुन्हा चीनची राजधानी झाली आणि आजपर्यंत तीच आहे. 

एक विशेष गोष्ट म्हणजे Beijingचा Central Axis — Bell and Drum Towers पासून दक्षिणेकडील Yongdingmen पर्यंत जाणारी सुमारे 7.8 किमी लांबीची मध्यरेषा. 

Forbidden City, Jingshan, Tian'anmen आणि Temple of Heaven यांसारखी अनेक महत्त्वाची स्थळे तिच्याशी जोडलेली आहेत. 2024 मध्ये या Central Axisला UNESCO World Heritage दर्जा मिळाला.

३. आजचे बीजिंग

👥 लोकसंख्या:

2025 च्या अखेरीस Beijing Municipality ची कायमस्वरूपी रहिवासी लोकसंख्या सुमारे 2.18 कोटी (21.8 million) होती. त्यापैकी 88.3% लोक शहरी भागात राहतात. 

🏛️ राजकीय महत्त्व:

Beijing हे चीनचे राजकीय केंद्र आहे. Central Government, Communist Party of China ची प्रमुख कार्यालये, National People's Congress तसेच देशातील प्रमुख सरकारी संस्था येथे आहेत.

💰 आर्थिक महत्त्व:

Beijing हे केवळ राजकीय राजधानी नसून चीनमधील अत्यंत महत्त्वाचे आर्थिक, वित्तीय, तंत्रज्ञान आणि संशोधन केंद्र आहे.

2025 मध्ये Beijingचा GDP सुमारे 5.21 trillion yuan होता आणि अर्थव्यवस्थेची वाढ 5.4% झाली. त्यातील तब्बल 86% हिस्सा सेवा क्षेत्राचा होता. Information technology, software, finance आणि digital economy यांना विशेष महत्त्व आहे. 

म्हणूनच Beijingमध्ये एका बाजूला Forbidden City, Hutongs आणि प्राचीन राजवाडे, तर दुसऱ्या बाजूला आधुनिक कार्यालयीन इमारती, तंत्रज्ञान कंपन्या आणि अत्याधुनिक वाहतूक व्यवस्था दिसते.

४. पर्यटन:

🗓️ जाण्यास योग्य काळ

सप्टेंबर–ऑक्टोबर हा सर्वात चांगला काळ मानता येईल. हवामान सामान्यतः कोरडे, स्वच्छ आणि फिरण्यासाठी सुखद असते.

एप्रिल–मे हाही चांगला काळ आहे.

जून–ऑगस्टमध्ये उष्णता आणि पाऊस असतो, तर हिवाळ्यात तापमान खूप खाली जाते.

Chinese National Day (1–7 October) किंवा Spring Festivalच्या सुट्टीत मात्र प्रचंड गर्दी होऊ शकते.

✈️ बीजिंगला कसे जावे?

परदेशातून येताना Beijing Capital International Airport (PEK) हा प्रमुख विमानतळ आहे. Beijing Daxing International Airport (PKX) हा दुसरा मोठा विमानतळ आहे.

शहरात पोहोचल्यानंतर Beijing Subway हा पर्यटकांसाठी अतिशय सोयीचा आणि स्वस्त पर्याय आहे. अधिकृत पर्यटन मार्गदर्शकही शहरात फिरण्यासाठी subway हा सर्वात जलद आणि सोयीचा पर्याय असल्याचे सांगतो.

⭐ प्रेक्षणीय स्थळे

1. 🏯 Forbidden City / Palace Museum

चीनच्या सम्राटांचे विशाल राजवाडे आणि Ming-Qing राजवंशांचे राजकीय केंद्र. Beijingला भेट देताना हे अजिबात चुकवू नये.

2. 🟥 Tian'anmen Square

जगातील सर्वात प्रसिद्ध सार्वजनिक चौकांपैकी एक. त्याच्या उत्तरेला प्रसिद्ध Tian'anmen Gate आहे.

3. 🧱 Great Wall of China

Beijingला येऊन Great Wall न पाहणे म्हणजे जवळजवळ अपूर्णच प्रवास!

Badaling, Mutianyu आणि Juyongguan हे Beijingजवळील प्रसिद्ध भाग आहेत. 

4. 🌳 Summer Palace

विशाल Kunming Lake, बागा, राजवाडे आणि डोंगर यांचे सुंदर मिश्रण. हे UNESCO World Heritage Site आहे. 

Beijing Government Portal

5. 🔵 Temple of Heaven

Ming आणि Qing सम्राट येथे स्वर्गाची पूजा करून चांगल्या पिकांसाठी प्रार्थना करत असत. त्याची वास्तुरचना अतिशय वैशिष्ट्यपूर्ण आहे. 

6. 🏘️ Hutongs

Beijingच्या जुन्या शहरातील अरुंद गल्ल्या आणि पारंपरिक घरे. Nanluoguxiang आणि आसपासचा भाग जुन्या Beijingची झलक देतो.

7. 🏟️ Olympic Park

2008 Olympic Gamesमधील प्रसिद्ध Bird's Nest आणि Water Cube ही आधुनिक Beijingची प्रतीके आहेत.

8. 🌲 Jingshan Park

Forbidden Cityच्या उत्तरेला असलेले हे ठिकाण शहराचे, विशेषतः Forbidden Cityचे, वरून सुंदर दृश्य पाहण्यासाठी उत्तम आहे.

❗ बीजिंगमध्ये चुकवू नये असे

जर वेळ कमी असेल तर Top 6 यादी:

Forbidden City → Tian'anmen Square → Great Wall → Temple of Heaven → Summer Palace → Hutongs

आणि आधुनिक Beijing अनुभवायचे असल्यास Olympic Park जोडावे.

🛍️ खरेदी

Wangfujing Street — Beijingची प्रसिद्ध shopping street. आधुनिक दुकाने, malls, restaurants आणि जुन्या दुकानांचा संगम येथे आहे. 

Silk Street — कपडे, bags, silk, jewellery आणि handicrafts यांसाठी प्रसिद्ध. 

Qianmen आणि Dashilan — जुन्या Beijingच्या वातावरणाचा अनुभव घेत shopping करण्यासाठी चांगले.

खरेदीसाठी:

Silk products

Tea

Chinese handicrafts

Calligraphy/painting

Chopsticks व इतर traditional souvenirs

Chinese-style कपडे

स्थानिक snacks

टीप: बाजारात घासाघीस करावी लागते; पण branded दुकानांमध्ये किंमत साधारण fixed असते.

-----------------------------------------------------------

👁️ 

तियानानमेन कॉंप्लेक्स

Tiananmen Complex

-----------------------------------------------------------(पुस्तकांमध्ये आणि इंटरनेटवर तियानानमेन स्क्वेअर (Tiananmen Square) आणि तियानानमेन गेट (Tiananmen Gate) अशी स्वतंत्र नावे वापरली जातात. या दोन्ही वेगवेगळ्या वास्तू व स्थळे असल्यामुळे त्यांच्यातील गोंधळ टाळण्यासाठी, या लेखात संपूर्ण परिसराचा उल्लेख करण्यासाठी मी ‘तियानानमेन कॉम्प्लेक्स’ ही संज्ञा वापरली आहे. ही लेखाच्या सोयीसाठी केलेली नामयोजना आहे.

तियानानमेन स्क्वेअर हा मोकळा चौक आहे, तर तियानानमेन गेट ही माओ झेडोंग यांचे चित्र असलेली ऐतिहासिक वास्तू आहे. या दोन्ही आणि इतर वास्तू तियानानमेन कॉंप्लेक्स मध्ये आहेत)

📍 काय आहे आणि कुठे आहे?

तियानानमेन स्क्वेअर हे बीजिंगच्या मध्यभागी असलेले जगातील सर्वात मोठ्या city squares पैकी एक आहे. ते Forbidden Cityच्या अगदी दक्षिणेला, East Chang'an Avenueवर आहे. चौकाच्या उत्तरेला प्रसिद्ध Tian'anmen Gate, पूर्वेला National Museum of China, पश्चिमेला Great Hall of the People आणि दक्षिणेला Chairman Mao Memorial Hall आहे.

📐 विस्तार

लांबी — 880 मीटर

रुंदी — 500 मीटर

क्षेत्रफळ — सुमारे 4,40,000 चौ.मी. (44 हेक्टर)

एकाच वेळी सुमारे 10 लाख लोकांच्या मोठ्या समारंभासाठी येथे जागा होऊ शकते. 

म्हणजेच साधारण 62 फुटबॉल मैदानांइतके क्षेत्रफळ!

📜 थोडक्यात इतिहास

तियानानमेन हे मूळतः Ming आणि Qing राजवंशांच्या काळातील Imperial Cityचे मुख्य प्रवेशद्वार होते. आधुनिक काळात या परिसराचे रूपांतर विशाल सार्वजनिक चौकात झाले. 1 ऑक्टोबर 1949 रोजी माओ झेडोंग यांनी याच Tian'anmen Gate वरून People's Republic of Chinaची स्थापना झाल्याची घोषणा केली. त्यामुळे हा चौक आधुनिक चीनच्या इतिहासातील अत्यंत महत्त्वाचे राजकीय प्रतीक बनला.

तियानानमेन स्क्वेअर हा केवळ एक विशाल चौक नाही; तो चीनच्या प्राचीन साम्राज्यापासून आधुनिक साम्यवादी राष्ट्रापर्यंतच्या प्रवासाचे एक महत्त्वाचे राजकीय आणि ऐतिहासिक प्रतीक आहे.

👀 येथे काय पाहावे?

1. Tian'anmen Gate आणि त्यावरील Mao Zedong यांचे विशाल चित्र

चौकाच्या उत्तरेला असलेली ही भव्य वास्तू म्हणजे तियानानमेन.  तियानानमेनचा अर्थ     “स्वर्गीय शांततेचे द्वार” असा आहे

2. Monument to the People's Heroes

चौकाच्या मध्यभागी उभे असलेले हे स्मारक चीनच्या क्रांतिकारी इतिहासातील वीरांच्या स्मरणार्थ उभारले आहे.

हे जननायकांचे स्मारक तियानानमेन स्क्वेअरच्या मध्यवर्ती भागात उभे असलेले भव्य दगडी स्मारक आहे. त्याच्या पायथ्याशी चीनच्या क्रांतिकारी इतिहासातील घटना दर्शवणारे मोठे कोरीव शिल्पपट आहेत.

नाव: Monument to the People’s Heroes

चिनी नाव: 人民英雄纪念碑

उभारणी: १९५२ मध्ये बांधकाम सुरू झाले; १९५८ मध्ये स्मारक पूर्ण झाले.

महत्त्व: चीनच्या आधुनिक इतिहासातील क्रांतिकारी संघर्षांत मृत्यू पावलेल्या वीरांच्या स्मरणार्थ ते उभारले गेले.

3. National Flag आणि Flag-raising Ceremony 🇨🇳

चौकातील ध्वजस्तंभावर दररोज राष्ट्रीय ध्वज फडकावला जातो आणि सूर्यास्ताच्या वेळी उतरवला जातो. सूर्योदयाच्या वेळी होणारा Flag-raising Ceremony पाहण्यासाठी मोठी गर्दी होते. 

4. Chairman Mao Memorial Hall

चौकाच्या दक्षिण भागात असलेली माओ झेडोंग यांची समाधी.

5. National Museum of China

चौकाच्या पूर्वेला असलेले हे चीनच्या इतिहास व संस्कृतीचा विस्तृत संग्रह असलेले महत्त्वाचे संग्रहालय.

6. Great Hall of the People

पश्चिमेला असलेली चीनच्या राजकीय व्यवस्थेतील महत्त्वाची वास्तू.

७. तियानानमेन चौकातील मध्यवर्ती पुष्पसजावट:

बीजिंगमधील तियानानमेन स्क्वेअरच्या मध्यभागी तुम्हाला दिसलेला फुलांनी सजवलेला मोठा भाग हा चीनच्या राष्ट्रीय समारंभांमध्ये आणि सार्वजनिक उत्सवांमध्ये विशेष महत्त्व असलेला परिसर आहे. तिथे फुलांची सजावट, मोठ्या आकाराच्या कलाकृती आणि ऋतूनुसार बदलणारी आकर्षक मांडणी केली जाते.

या सजावटीचे एक वैशिष्ट्य म्हणजे ती केवळ सौंदर्यनिर्मितीसाठी नसते; तिच्यात चीनची राष्ट्रीय प्रतीके, देशाची प्रगती आणि महत्त्वाच्या ऐतिहासिक घटनांचे संदर्भही असू शकतात.

फुलांच्या टोपलीत विविध फुले आणि फळांच्या प्रतिकृती वापरल्या जातात. त्यातून समृद्धी, आनंद आणि देशाच्या प्रगतीचा संदेश दिला जातो. ही सजावट विशेषतः १ ऑक्टोबरच्या चीनच्या राष्ट्रीय दिनासाठी केली जाते. ही कायमस्वरूपी रचना नाही. दरवर्षी तिचे स्वरूप बदलते. त्यामुळे तुम्ही चीनला भेट दिली त्या वेळी दिसलेली सजावट आणि आजच्या छायाचित्रांतील सजावट वेगळी असू शकते.

Monument to the People’s Heroes

हे जननायकांचे स्मारक तियानानमेन स्क्वेअरच्या मध्यवर्ती भागात उभे असलेले भव्य दगडी स्मारक आहे. त्याच्या पायथ्याशी चीनच्या क्रांतिकारी इतिहासातील घटना दर्शवणारे मोठे कोरीव शिल्पपट आहेत.

उभारणी: १९५२ मध्ये बांधकाम सुरू झाले; १९५८ मध्ये स्मारक पूर्ण झाले.

महत्त्व: चीनच्या आधुनिक इतिहासातील क्रांतिकारी संघर्षांत मृत्यू पावलेल्या वीरांच्या स्मरणार्थ ते उभारले गेले.

🚇 तियानानमेन  स्क्वेअरला कसे जावे?

सर्वात सोपा मार्ग Beijing Subway Line 1.

Tian'anmen East किंवा Tian'anmen West स्टेशनवर उतरून चौकात जाता येते.

⚠️ पर्यटकांसाठी महत्त्वाची सूचना

चौकात प्रवेश विनामूल्य आहे; मात्र सध्या real-name reservation आणि security check आवश्यक आहे. अधिकृत Beijing सरकारच्या माहितीनुसार भेटीची वेळ आधी आरक्षित करावी लागते. 

तियानानमेन स्क्वेअर आणि Forbidden City या दोन स्थळांना एकत्र भेट देणे विशेष योग्य ठरेल. कारण ती एकमेकांना अगदी लागून आहेत.

आमची तियानानमेन स्क्वेअरची भेट:

हॉटेलमध्ये नाश्ता उरकून सकाळी आम्ही तियानानमेन स्क्वेअरला बसने जाण्यास निघालो.

बसमधून 

 आमची गाइड व्हिकीने आम्हाला आधीच सांगितले होते की येथे पर्यटकांची कायम खूप गर्दी असते. खूप वेळ लागू शकतो. स्क्वेअरला गेल्यानंतर तेथे राजकीय स्वरूपाचे प्रश्न विचारू नका, असेही व्हिकीने सांगून ठेवले.

आम्ही येण्याच्या काही दिवस अगोदर अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप येथे येऊन गेले होते. त्यावेळी येथील सारे रस्ते बंद करण्यात आले होते असे आम्हाला सांगितले.

आम्ही तियानानमेन स्क्वेअरला पोहचलो तेव्हा सकाळचे दहा वाजले होते. ऊन चढू लागले होते निरनिराळ्या प्रवासी एजन्सीज आपापल्या पर्यटकांना घेऊन रांगेत उभे होते. आपल्या पर्यटाकांना समजण्यास सोपे जावे म्हणून प्रत्येक गाईडने आपल्या एजन्सीचा फ्लॅग हातात धरला होता. व्हिकीनेही ट्रिप अ डीलचा फ्लॅग धरला होता. 

व्हिकी म्हणाली आज गर्दी कमी आहे. सिक्युरिटी चेक केल्यानंतर पर्यटक आत शिरत होते. मी बायनॉक्युलर घेतली होती. त्यामुळे मला थांबवले. मग चेकिंग करणाऱ्या मुलीने दूर उभ्या असणाऱ्या आणखी एकाला विचारले आणि मला बायनॉक्युलर नेण्याची परवानगी दिली. फक्त बायनॉक्युलर वापरू नका , असे सांगितले.

व्हिकीने आम्हाला तिचे बोलणे ऐकू यावे म्हणून वायरलेस इअरफोन दिले होते. हे हुकसारखे इअरफोन कानावर लटकावून बटन ऑन करायचे. तियानानमेन सारख्या विस्तीर्ण ठिकाणी ही व्यवस्था आवश्यक आहे. कारण येथे गाइडला आपल्या बॅचच्या संपर्कात राहणे कठीण आहे. व्हिकी आम्हाला जी माहिती देत होती ती या इअरफोनमधून ऐकायला येत होती.

आमच्याबरोबर  ऑस्ट्रेलियातूनच आलेले काही    मूकबधिर लोकही होते. त्यांच्यासाठी एक इंटरप्रीटर बाईही होती. तिचा प्रवासखर्च या मूकबधिर पर्यटकांनी केला होता असे कळले. ही इंटरप्रीटर या मूकबधिर पर्यटकांना गाइडचे बोलणे खाणाखुणांच्या भाषेत. समजावून सांगत होती. एखादा  कठीण शब्द गाइड बोलली की त्यासाठी या मूकबधिरांच्या भाषेत कसे सांगतात ते पाहायला गंमत वाटत होती. उदाहरणार्थ responsibility हा शब्द आला तेव्हा या इंटरप्रीटरने बाळाला खांद्यावर घेतात तसा आविर्भाव केला.

व्हिकीबरोबर असणारा पीटर एकेका कपलला उभं करून निरनिराळ्या पोझेस घ्यायला सांगून फोटो काढत होता. नंतर तो हेच फोटो आम्हाला विकणार होता.

तियानानमेन स्क्वेअरमध्ये समोर असणाऱ्या इमारतीवर,  जिला तियानानमेन गेट म्हणतात, यांचे चित्र आहे. स्क्वेअरच्या मध्यभागी सुंदर रंगीबेरंगी फुलांनी बहरलेला चौक आहे. तेथे पर्यटक फोटो काढून घेत होते. तसेच Monument to the people's heroes या स्मारकाजवळही फोटो काढून घेतले. 

ऊन वाढत होते. या विस्तीर्ण स्क्वेअरमध्ये चालणे म्हणजे मोठे आव्हान आहे. किती चालत राहा, रस्ता संपतच नाही आणि चालत राहण्याशिवाय दुसरे काही नाही. येथे डोक्याची टोपी आणि पिण्याच्या पाण्याची बाटली आवश्यक आहे. हीना भाभींना पायाचा त्रास आहे. त्यांना उन्हात एवढे चालवेना. त्यामुळे राकेशभाईंनी पैसे भरून व्हील चेअर घेतली. 

अशा प्रकारे स्क्वेअर क्रॉस करून आम्ही पलिकडील बाजूस आलो. तेथे झाडे आणि बसण्यासाठी चौथरे होते. दमलेले असल्यामुळे आम्ही तेथे बसलो. दुपारी एकची वेळ झाली होती आणि आता सर्वांना भूकही लागली होती. त्यामुळे बरोबर घेतलेले ठेपले काढले. समोरच एक फूड स्टॉल होता. तेथून कुणी चायनीज प्रकारचे आइस्क्रीम व शीतपेये घेतली. प्रवासास निघण्यापूर्वी आम्ही डाऊनलोड केलेले अलिपे ॲप चांगले उपयोगी पडत होते. २०० युवानच्या पुढे ३% सरचार्ज लागतो. हे ॲप चायनीज भाषेमध्ये आहे आणि इंग्लिशचा पर्याय आहे.

थोडा विसावा घेऊन झाल्यानंतर व्हिकी म्हणाली आता आपल्याला  फर्बिडन सिटी म्हणजेच इंपीरिअल पॅलेसमध्ये जायचे आहे. पण आता तेथपर्यंत चालण्याची शक्ती तुमच्यामध्ये नसेल. तेव्हा मी एक पर्याय सुचवते. आपण सिटी बसने इंपीरिअल पॅलेसला जाऊ या. सिटी बसचे दोन तीनच स्टॉप्स आहेत. शिवाय तुम्हाला येथील सिटी बसचाही अनुभव घेता येईल.

मग आम्ही व्हिकीबरोबर  तियानानमेन स्क्वेअरमधून बाहेर पडलो आणि रस्त्यावरील बस स्टॉपला उभे राहिलो. इंडियासारखाच बस स्टॉप होता. बस स्टॉपवर आल्यानंतर आम्ही बसमध्ये चढलो. बसमध्ये मुंबई-पुण्यातील बसप्रमाणेच गर्दी होती. आम्हाला दाटीवाटीमध्ये बसमध्ये उभे राहावे लागले. थोड्या वेळाने आम्ही बसमधून उतरलो आणि इंपीरिअल पॅलेसला आलो.

-----------------------------------------------------------

🏯 

Forbidden City / Imperial Palace

-----------------------------------------------------------

📍 काय आहे आणि कुठे आहे?

Forbidden City म्हणजे चीनच्या सम्राटांचा भव्य राजप्रासाद आणि राजकीय केंद्र. तो तियानानमेन स्क्वेअरच्या अगदी उत्तरेला, बीजिंगच्या मध्यवर्ती भागात आहे.

सुमारे 500 वर्षे, Ming आणि Qing राजवंशांच्या काळात, चीनच्या सम्राटांचे निवासस्थान आणि शासनाचे केंद्र म्हणून त्याचा वापर झाला.

📐 विस्तार

क्षेत्रफळ — सुमारे 72 हेक्टर (720,000 चौ.मी.)

लांबी — सुमारे 961 मीटर

रुंदी — सुमारे 753 मीटर

परिसराभोवती सुमारे 7.9 मीटर उंच भिंत

भिंतीच्या बाहेर सुमारे 52 मीटर रुंद खंदक

जवळपास 980 इमारती आणि सुमारे 8,700 खोल्या असल्याचे अधिकृत नोंदींमध्ये नमूद केले जाते.

त्यामुळे हे जगातील सर्वात मोठ्या प्राचीन राजप्रासाद संकुलांपैकी एक आहे.

📜 थोडक्यात इतिहास

Forbidden Cityचे बांधकाम Ming सम्राट Yongle यांच्या कारकीर्दीत 1406 मध्ये सुरू झाले आणि 1420 मध्ये पूर्ण झाले.

1421 पासून Beijing ही Ming साम्राज्याची राजधानी झाली आणि Forbidden City हे सम्राटांचे मुख्य राजनिवास व प्रशासनाचे केंद्र बनले.

यानंतर Qing राजवंशाच्या काळातही त्याचा हाच उपयोग होत राहिला. 

मिंग राजवंशातील १४ आणि चिंग राजवंशातील १० अशा एकूण २४ सम्राटांनी येथे वास्तव्य केले.

1912 मध्ये चीनमधील साम्राज्यशाहीचा अंत झाल्यानंतर शेवटचे सम्राट Puyi यांनी राजसिंहासन सोडले. 1925 मध्ये Forbidden Cityचे रूपांतर Palace Museum मध्ये करण्यात आले.

1987 मध्ये UNESCO World Heritage Site म्हणून त्याचा समावेश करण्यात आला.

इंपीरिअल पॅलेस कैक वेळा लुटण्यात आला आणि त्याची जाळपोळ करण्यात आली. परंतु त्याची पुन्हा पुन्हा पुनर्बांधणी करण्यात आली. आज दिसते ते बांधकाम सुमारे इ.स. १७०० आणि त्यापुढील आहे.

सम्राज्ञी सिसी: चिनी इतिहासातील क्रेझी लेडी व सत्ताधीश

• ​जन्म: २९ नोव्हेंबर १८३५ (बीजिंग, चीन)
• ​मृत्यू: १५ नोव्हेंबर १९०८ (वय ७२ वर्षे)
• ​राज्यकारभाराचा काळ: १८६१ ते १९०८ (सुमारे ४७ वर्षे)
• ​राजवंश: किंग राजवंश (Qing Dynasty)

​अल्प चरित्र व सत्तेकडे प्रवास

​एक सामान्य मानचू कुटुंबात जन्मलेल्या सिसी यांनी १८५२ मध्ये सम्राज्ञी बनण्याच्या प्रवासाला सुरुवात केली. तेथील क्षियानफेंग (Xianfeng) सम्राटाची एक उप-उपपत्नी (Concubine) म्हणून त्या 'फॉरबिडन सिटी' (Forbidden City) मध्ये दाखल झाल्या. सम्राटाला एकमेव मुलगा (टॉंगझी) जन्माला घालून त्यांनी राजवाड्यात स्वतःचे स्थान बळकट केले. १८६१ मध्ये सम्राटाच्या मृत्यूनंतर त्यांनी अत्यंत चलाखीने आणि राजकीय डावपेचांनी (Coup) सत्तेच्या चाव्या स्वतःच्या हाती घेतल्या. त्यानंतर पुढील चार दशकांहून अधिक काळ त्यांनी पडद्यामागून चीनवर प्रत्यक्ष-अप्रत्यक्षपणे एकहाती राजवट चालवली.

फॉरबिडन सिटी (Forbidden City) मधील योगदान व छाप

​सिसी यांच्या आयुष्याचा बहुतांश काळ बीजिंगमधील 'फॉरबिडन सिटी'मध्येच व्यतीत झाला. राजवाड्याच्या इतिहासात त्यांची छाप पुढील गोष्टींमुळे राह्यली:

• ​अंतर्गत वास्तुकला व नूतनीकरण: फॉरबिडन सिटीमधील अनेक पॅलेस, विशेषतः 'पॅलेस ऑफ गॅदरिंग एलिगन्स' (Palace of Gathering Elegance), सिसी यांच्या सांगण्यावरून पुन्हा सजवण्यात आणि आलिशान बनवण्यात आले.
• ​आलिशान जीवनशैलीचा केंद्रबिंदू: फॉरबिडन सिटीमध्ये त्यांच्यासाठी दररोज शेकडो प्रकारची पक्वान्ने तयार केली जात असत. त्यांच्या पोशाखांपासून ते दागिन्यांपर्यंतच्या अतोनात खर्चाचे फॉरबिडन सिटी साक्षीदार होते.
• ​राजकीय सत्ताकेंद्र: पडद्यामागून निर्णय घेण्याची पद्धत (Ruling from behind the curtain) त्यांनी याच राजवाड्यातून राबवली. राजाच्या सिंहासनामागे पडदा लावून त्या बसत आणि मागील बाजूने देशाचे निर्णय घेत असत.
• चीनच्या इतिहासातील स्थान व मूल्यमापन

• ​चिनी इतिहासामध्ये सम्राज्ञी सिसी यांचे स्थान अत्यंत वादग्रस्त आणि गुंतागुंतीचे मानले जाते:

  १. हुकूमशाह व चैनी सम्राज्ञी: बऱ्याच इतिहासकारांच्या मते, त्या अत्यंत क्रूर, सत्तांध आणि ऐशोआरामात जगणाऱ्या सम्राज्ञी होत्या. चीनवर परकीय आक्रमणे होत असताना आणि जनता गरिबीत असताना त्यांनी नौदलाचा (Navy) पैसा स्वतःच्या चैनीसाठी व समर पॅलेस (Summer Palace) बांधण्यासाठी खर्च केला, ज्यामुळे चीनचे मोठे नुकसान झाले.

  २. सुधारणावादी व मुत्सद्दी: दुसऱ्या बाजूने पाहिल्यास, त्यांनी चीनमध्ये आधुनिक शिक्षण, टेलिग्राफ, रेल्वे, आणि पाश्चात्य तंत्रज्ञानाची ओळख करून देण्यास काही प्रमाणात पाठिंबा दिला. महिलांवरील 'पाय बांधण्याच्या' (Foot binding) जाचक प्रथेवर बंदी घालण्यातही त्यांची भूमिका होती. (Foot binding या प्रथेप्रमाणे  मुलगी लहान असताना तिच्या पायांची बोटे क्रूरपणे दुमडून तोडली जात)

  ​एक शक्तिशाली स्त्री म्हणून चीनच्या २५०० वर्षांच्या राजेशाही इतिहासात एवढा दीर्घकाळ सत्ता गाजवणारी सिसी ही एकमेव सम्राज्ञी ठरली. त्यांच्या याच अतरंगी, धाडसी आणि अनपेक्षित निर्णयामुळे पर्यटनाच्या विश्वात त्यांना 'क्रेझी लेडी ऑफ चायना' म्हणून ओळखले जाते.

• सम्राज्ञी सिसीला     क्रेझी लेडी म्हणण्याचे कारण:  

नौदलाचा निधी उधळून समर पॅलेस बांधणे: चीनवर परकीय आक्रमणांचा धोका असताना आणि देशाला पैशांची तीव्र गरज असताना, सिसी यांनी देशाच्या नौदलासाठी (Navy) जमा केलेला सर्व निधी बळकावला. हा प्रचंड पैसा बीजिंगमधील प्रसिद्ध 'समर पॅलेस' (Summer Palace) आणि तेथील संगमरवरी बोट (Marble Boat) बांधण्यासाठी खर्च केला.

अतिशय अलिशान जीवनशैली: त्यांच्या जेवणात रोज शेकडो प्रकारची पक्वान्ने  बनवली जात, पण त्या फक्त एकदा चव घेऊन सर्व अन्न फेकून देत असत. त्यांच्या देखभालीसाठी आणि दिमाखासाठी शेकडो नोकर आणि यंत्रणा कार्यरत होती.

तांत्रिक बदलांबद्दलचे गैरसमज: चीनमध्ये जेव्हा पहिल्यांदा रेल्वे रुळावर आणली जात होती, तेव्हा त्यांनी सुरुवातीला विरोध केला होता; कारण त्यांचा असा समज होता की रेल्वेचा प्रचंड आवाज आणि वाफेमुळे राजघराण्यातील पूर्वजांचे आत्मे दुखावले जातील. मात्र, नंतर जेव्हा त्यांना राजेशाही गाडीतून फिरण्याची सवय झाली, तेव्हा त्यांनी रेल्वेचा स्वीकार केला.

सत्तेसाठी टोकाची क्रूरता: राजकीय वर्चस्व टिकवून ठेवण्यासाठी त्यांनी अनेक राजपुत्र आणि मंत्र्यांना राजकारणातून पद्धतशीरपणे बाहेर केले किंवा संपवले. असे मानले जाते की, त्यांच्या मृत्यूपूर्वी काही काळ त्यांनी गुआंग्शु सम्राटाला (Guangxu Emperor) विष देऊन मारले होते.

​चिनी राजेशाहीच्या इतिहासात, विशेषतः 'मिंग' (Ming) आणि 'किंग' (Qing) राजवंशाच्या काळात, तृतीयपंथी किंवा नपुंसक (Eunuchs) हे फॉरबिडन सिटीचा एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि अविभाज्य भाग होते. राजवाड्याच्या आलिशान आणि खडतर जगात राजाच्या खालोखाल खरी ताकद कोणाकडे असेल, तर ती या तृतीयपंथीयांकडे होती.

क्रेझी लेडी'चा विचित्र सौंदर्यप्रयोग: स्त्री-दुधाचे सेवन

सम्राज्ञी सिसी यांच्या सौंदर्याच्या आग्रहापोटी फॉरबिडन सिटीने अनेक अमानुष प्रथा पाहिल्या. वाढते वय लपवण्यासाठी आणि त्वचा तरुण ठेवण्यासाठी सिसी दररोज मानवी दुधाचे (अंगावरचे दूध) सेवन करत असत. यासाठी फॉरबिडन सिटीमध्ये नुकत्याच आई झालेल्या शेकडो तरुण स्त्रियांना ठेवण्यात आले होते. या स्त्रियांच्या स्वतःच्या बाळांना बाजूला सारून सिसी यांच्यासाठी ताजे दूध गोळा केले जाई. इतिहासात या प्रथेला सिसी यांच्या सनकी आणि हुकूमशाही प्रवृत्तीचे एक मोठे उदाहरण मानले जाते.

फर्बिडन सिटीचे पडद्यामागील खरे सूत्रधार:चिनी इतिहासातील तृतीयपंथी (Eunuchs)

१. फर्बिडन सिटीमध्ये प्रवेश आणि नियुक्ती

• ​पार्श्वभूमी: राजवाड्यात हजारो उप-उपपत्नी (Concubines) राहत असत. राजाशिवाय अन्य कोणत्याही पुरुषाला राजवाड्याच्या अंतर्भागात प्रवेशास सक्त मनाई होती. राजवाड्याच्या सुरक्षेची आणि राजाच्या वंशवडीची खात्री करण्यासाठी लहान वयातच मुलांचे अंगछेद (Castration) करून त्यांना राजवाड्यात नोकर म्हणून नियुक्त केले जाई.
• ​संख्या: फॉरबिडन सिटीच्या सुवर्णकाळात अशा तृतीयपंथी नोकरांची संख्या हजारोच्या घरात असे.
• २. राजवाड्यातील कार्ये आणि जबाबदाऱ्या
• ​सुरुवातीला ते अत्यंत साधी कामे करत असत, जसे की:
• ​राजा, सम्राज्ञी आणि राजकन्यांच्या रोजच्याGarments (कपडे) व खाण्यापिण्याची व्यवस्था पाहणे.
• ​राजवाड्याची साफसफाई करणे आणि अंतर्गत सुरक्षा सांभाळणे.
• ​राजा आणि त्याच्या राण्यांच्या गोपनीय आयुष्यावर लक्ष ठेवणे.

​३. सत्तेचा दुरुपयोग आणि राजकीय प्रभाव

​वेळोवेळी अनेक तृतीयपंथीयांनी आपल्या हुशारीने आणि राजाच्या जवळीकीचा गैरफायदा घेऊन प्रचंड राजकीय ताकद निर्माण केली:

• ​पडद्यामागची ताकद: राजा आणि बाहेरील जग यांच्यातील दुवा म्हणून हे तृतीयपंथी काम करत असत. यामुळे मंत्र्यांना राजापर्यंत पोहोचण्यासाठी किंवा कोणतेही महत्त्वाचे राजकीय निर्णय घेण्यासाठी या तृतीयपंथीयांना खूश करावे लागे.
• ​भ्रष्टाचार व कट: इतिहासात अनेकदा असे नोंदवले गेले आहे की, काही शक्तिशाली तृतीयपंथीयांनी (उदा. मिंग राजवंशाच्या काळातील) राजकारणात थेट हस्तक्षेप करून मोठी संपत्ती जमवली आणि राजकारणात उलथापालथ घडवून आणली. सम्राज्ञी सिसी यांच्या काळातही काही तृतीयपंथी त्यांचे अत्यंत विश्वासू सल्लागार आणि कारभारी म्हणून वावरले.

​४. सामाजिक ओळख आणि विडंबन

​राजवाड्यात अपार संपत्ती आणि सत्ता मिळवली तरीही, समाजाच्या दृष्टीने त्यांना दुय्यम स्थान होते. राजेशाही संपल्यानंतर त्यांना फॉरबिडन सिटीमधून बाहेर काढावे लागले, त्यानंतर अनेकांना अत्यंत गरिबीत आणि उपेक्षेत आयुष्य जगावे लागले.

​सारांश

​चिनी राजेशाही इतिहासात हे तृतीयपंथी जरी 'गुलाम किंवा नोकर' म्हणून दाखल झाले होते, तरी त्यांनी आपल्या मुत्सद्देगिरीच्या बळावर फॉरबिडन सिटीच्या भिंतीआडून संपूर्ण चीनच्या राजकारणाला प्रभावित केले होते.

👀 फर्बिडन सिटीमध्ये काय पहावे?

1. Meridian Gate (午门)

दक्षिणेकडील मुख्य प्रवेशद्वार. तियानानमेनकडून प्रवेश करताना हे प्रथम मोठे प्रवेशद्वार दिसते.

2. Hall of Supreme Harmony

Forbidden Cityमधील सर्वात भव्य वास्तूंपैकी एक. सम्राटाचे राज्याभिषेक, वाढदिवस आणि महत्त्वाचे राजकीय समारंभ येथे होत.

3. Hall of Central Harmony आणि Hall of Preserving Harmony

ही तीन प्रमुख इमारती मिळून Outer Courtचा मुख्य भाग बनतात.

4. Inner Court

येथे सम्राट आणि राजघराण्याचे दैनंदिन जीवन चालत असे. Palace of Heavenly Purity, Hall of Union आणि Palace of Earthly Tranquillity या प्रमुख वास्तू येथे आहेत.

5. Imperial Garden 🌳

राजघराण्याच्या विश्रांतीसाठी असलेली सुंदर बाग.

6. Palace Museumचे संग्रह

राजघराण्याशी संबंधित चित्रे, मातीची भांडी, jade, दागिने, शस्त्रे, राजेशाही वस्तू आणि इतर हजारो कलावस्तू येथे पाहायला मिळतात.

🚇 कसे जावे?

Forbidden Cityचा मुख्य प्रवेश Meridian Gate (Wumen) येथून आहे. तियानानमेन स्क्वेअरमधून उत्तरेकडे चालतही तेथे जाता येते.

Beijing Subway Line 1 वापरून Tian'anmen East किंवा Tian'anmen West स्टेशनपर्यंत जाता येते; तेथून तियानानमेनमार्गे Forbidden Cityकडे जाता येते.

आमची इंपीरिअल पॅलेसची भेट:

तियानानमेन स्क्वेअर मध्ये चालून आमची काय अवस्था झाली ते सांगितले. पण आता पाहतो तर इंपीरिअल पॅलेसचा परिसर त्याहूनही मोठा. त्या रणरणत्या उन्हात चालत राहणे म्हणजे एक कसोटीच होती. आमचे मित्र शेखर केतकर यांनी आधीच कल्पना दिली होती की, चायनाला गेल्यावर तुम्हाला खूप चालावे लागेल. त्याचे प्रत्यंतर येत होते.  व्हिकी आम्हाला तेथील प्रत्येक विभागाची माहिती देत होती. त्यांतील ठळक मुद्दे असे होते:-

१. सम्राटाचा जनाना खूप मोठा असे. परंतु सम्राटाकडून शयनासाठी निवड होण्याचे भाग्य फार थोड्यांच्या नशीबी असे.

२. या मोठ्या कॉंप्लेक्समध्ये पावित्र्य राखण्यासाठी मलमूत्र विसर्जनाची सोय नसे.

Itinerary as per Trip a deal :

23/5/2026

Day 2- Tiananmen Square & Forbidden City (or Temple of Heaven)

-----------------------------------------------------------

Tiananmen Square & Forbidden City (or Temple of Heaven)

After breakfast, visit Tiananmen Square, one of the largest public squares in the world. This is followed by the Imperial Palace in the Forbidden City which was originally constructed by Emperor Yong Le, the third Emperor of the Ming Dynasty. The palace was built between 1406 and 1420, however has been burnt down, rebuilt, sacked and renovated countless times. Most of the architecture you'll see today dates from the 1700s and onwards.

©Dr Hemant Junnarkar

All rights reserved

ડોશીમા અને વાઘ

ડોશીમા અને‌ વાઘ

એક ગામમાં એક ડોશીમા રહેતી હતી. તેમને એક દીકરી હતી. એક દિવસ ડોશીમાની દીકરી તેમને મળવા આવી. માને જોઈને દીકરીને ખૂબ દુઃખ થયું. તેણે કહ્યું, "માં, તમે તો કેટલી પાતળી થઈ ગઈ છો! થોડા દિવસ મારા ઘરે રહી જાઓ. હું તમને રોજ ઘી-રોટલી ખવડાવીને જાડાં-તગડાં બનાવી દઈશ.

દીકરીની વાત સાંભળીને ડોશીમાએ એક મહિના માટે દીકરીના ઘરે જવાનું નક્કી કર્યું. ડોશીમા એકલાં રહેતાં હતાં, કારણ કે તેમના પતિનું ઘણાં વર્ષો પહેલાં અવસાન થઈ ગયું હતું.

જતાં પહેલાં તેમણે પોતાના ઘરની બધી વ્યવસ્થા સરસ રીતે કરી. દીકરીનું ઘર ઘણું દૂર હતું, તેથી ઘરની દેખરેખ રાખવા માટે તેમણે પડોશીને કહી રાખ્યું.

પછી ડોશીમાએ રસ્તામાં ખાવા માટે એક ગઠડીમાં બે રોટલી અને થોડું સૂકું શાક રાખ્યું. તરસ લાગે તો પીવા માટે પાણીનું એક નાનું વાસણ પણ સાથે લીધું. બધું તૈયાર થઈ ગયું એટલે ભગવાનનું નામ લઈને ડોશીમા દીકરીના ઘરે જવા નીકળી પડ્યાં.

ડોશીમાએ વહેલી સવારે ચાલવાનું શરૂ કર્યું હતું. દીકરીનું ઘર ઘણું દૂર હતું. ચાલતાં ચાલતાં બપોર થઈ ગઈ. સૂર્ય માથા ઉપર આવી ગયો હતો અને ખૂબ તાપ પડતો હતો.

લાંબું ચાલવાથી ડોશીમા ખૂબ થાકી ગઈ હતી. તેમને ભૂખ પણ લાગી હતી. એટલાંમાં તેમને રસ્તાની બાજુમાં એક મોટું ઝાડ દેખાયું. ડોશીમા ઝાડની ઠંડી છાયામાં બેસી ગઈ. તેમણે ગઠડીમાંથી રોટલી અને સૂકું શાક કાઢીને જમ્યું અને પછી પાણી પીધું.

ઝાડની ઠંડી છાયામાં થોડો આરામ કરતાં કરતાં તેમને હળવી ઊંઘ આવી ગઈ. થોડો આરામ કર્યા પછી ડોશીમા ફરી ઊભી થઈ અને દીકરીના ઘરે જવા માટે ચાલવા લાગી.

થોડું આગળ ચાલ્યા પછી ડોશીમા એક ઘનદાટ જંગલમાં પહોંચ્યાં. જંગલમાં ઊંચાં-ઊંચાં ઝાડ, પક્ષીઓનો કલરવ અને ચારે બાજુ શાંતિ છવાયેલી હતી. ડોશીમાને થોડો ભય તો લાગ્યો, પણ તેમણે હિંમત ન હારી. ભગવાનનું નામ લેતાં તેઓ ધીમે ધીમે આગળ વધવા લાગ્યાં.

એવામાં અચાનક એક મોટા ઝાડની પાછળથી એક ભયંકર વાઘ કૂદી પડ્યો અને ડોશીમાનો રસ્તો રોકીને ઊભો રહ્યો. તેની આંખો અંગારા જેવી લાલ હતી અને મોટા તીક્ષ્ણ દાંત જોઈને કોઈપણ ડરી જાય.

વાઘે ગર્જના કરતાં કહ્યું, "એ બુઢ્ઢી! હવે હું તને ખાઈ જવાનો છું. મરવા માટે તૈયાર થઈ જા!"

વાઘની વાત સાંભળીને પણ તેઓ જરા પણ ગભરાયા નહીં. ઊલટું તેઓ ખડખડાટ હસવા લાગ્યાં.

ડોશીમાને હસતાં જોઈ વાઘને ખૂબ ગુસ્સો આવ્યો. તેણે ગર્જના કરતાં કહ્યું, "એ બુઢ્ઢી! તું શા માટે હસી રહી છે? શું મારી વાત તને મજાક લાગે છે? હું સાચે જ તને ખાઈ જવાનો છું!"

ડોશીમા ફરી હસ્યાં અને શાંતિથી બોલ્યાં, "અરે દીકરા, જરા મારા શરીર તરફ તો જો! તેમાં શું બચ્યું છે? ફક્ત હાડકાં અને સૂકી ચામડી. મને ખાઈને તારા પેટનું તો કંઈ ભલું થવાનું નથી. ઊલટું હાડકાં ચાવતાં ચાવતાં જો કોઈ હાડકું તારા ગળામાં અટકી જાય, તો તારી કેવી હાલત થાય! એ વિચાર કરીને જ મને હાસ્ય આવે છે."

થોડી વાર રોકાઈને ડોશીમા ફરી બોલ્યાં, "તારે મને ખાવી જ હોય તો જરૂર ખાઈ જા. પરંતુ આ જંગલમાં તમારા જેવા જાનવરો માટે કોઈ ડૉક્ટર તો હશે ને? જો તારા ગળામાં હાડકું ફસાઈ જાય, તો તારી સારવાર કોણ કરશે?"

ડોશીમાની વાત સાંભળીને વાઘનો ગુસ્સો થોડો શાંત થયો. હવે તે નરમ અવાજમાં બોલ્યો, "તો તમારું કહેવું છે કે હું તને અત્યારે જવા દઉં?"

ડોશીમા હસીને બોલ્યાં, "ના બેટા, મેં એવું ક્યાં કહ્યું? હું તો મારી દીકરીના ઘરે જાઉં છું. ત્યાં એક મહિનો રહીશ. મારી દીકરી મને રોજ ઘી-રોટલી ખવડાવશે. હું સારી જાડી-તગડી થઈ જઈશ. પછી જ્યારે પાછી આવીશ, ત્યારે તું મને ખાઈ જજે. ત્યારે તને પણ મને ખાવાની સાચી મજા આવશે. ખરું ને?"

વાઘે થોડું વિચારીને કહ્યું, "વાત તો તારી સાચી લાગે છે. પણ જો તું પાછી જ ન આવે તો?"

ડોશીમાએ વિશ્વાસથી જવાબ આપ્યો, "અરે બેટા, હું જરૂર પાછી આવીશ. મારે આખરે મારા પોતાના ઘરે જ જવાનું છે. હું મારી દીકરીના ઘરે કાયમ માટે તો રહી શકું નહીં."

વાઘે આંખો મોટી કરીને કહ્યું, "સારું, હું તારી વાત માનું છું. પણ યાદ રાખજે! જો તું પાછી નહીં આવે, તો હું તારી દીકરીના ઘરે આવીશ અને તારી સાથે તારી દીકરીને પણ ખાઈ જઈશ."

ડોશીમાએ નિર્ભયતાથી કહ્યું, "મને તારી આ શરત મંજૂર છે."

આખરે વાઘે રસ્તો છોડી દીધો અને ડોશીમાને દીકરીના ઘરે જવા દીધાં.

ડોશીમા ફરી જંગલના રસ્તે ચાલવા લાગ્યાં. થોડું આગળ ગયાં, ત્યાં સામેથી એક ભૂખ્યો વરુ આવ્યો. તેણે પણ ડોશીમાનો રસ્તો રોકી લીધો.

વરુએ દાંત કાઢીને કહ્યું, "એ બુઢ્ઢી! હવે હું તને ખાઈ જવાનો છું."

ડોશીમા જરાય ગભરાયાં નહીં. તેઓ હસીને બોલ્યાં, "બેટા, પહેલાં મારા શરીર તરફ તો જો. તેમાં માંસ ક્યાં છે? ફક્ત હાડકાં અને સૂકી ચામડી જ છે. મને ખાઈને તારા પેટનું શું ભરાશે? હું તો મારી દીકરીના ઘરે જાઉં છું. ત્યાં એક મહિનો રહીને ઘી-રોટલી ખાઈશ, જાડી-તગડી થઈ જઈશ. પછી જ્યારે પાછી આવીશ, ત્યારે તું મને ખુશીથી ખાઈ જજે."

વરુએ પણ એ વાત સાચી માની. તેણે ડોશીમા પાસેથી પાછા આવવાનું વચન લીધું અને કહ્યું, "જો તું પાછી નહીં આવે, તો હું તારી દીકરીના ઘરે આવી જઈશ."

ડોશીમાએ હસીને કહ્યું, "હું જરૂર પાછી આવીશ."

ડોશીમા દીકરીના ઘરે પહોંચ્યાં ત્યારે સાંજ પડી ગઈ હતી. માને જોઈને દીકરી ખૂબ ખુશ થઈ ગઈ. તેણે પ્રેમથી માને ભેટી પડી અને ઘરમાં લઈ ગઈ.

દીકરીએ રોજ તેમને ઘી-રોટલી, દૂધ અને પૌષ્ટિક ભોજન ખવડાવ્યું. પ્રેમ અને આરામથી ડોશીમાની તબિયત દિવસે દિવસે સુધરવા લાગી. 

એક મહિનો ક્યારે પૂરો થઈ ગયો તેની કોઈને ખબર જ પડી નહીં. હવે ડોશીમા પહેલાં કરતાં ઘણી જાડી-તગડી અને તંદુરસ્ત દેખાતી હતી.

એક દિવસ ડોશીમાએ દીકરીને કહ્યું, "બેટા, હવે મારે મારા ઘરે પાછું જવું જોઈએ."

આ વાત સાંભળીને દીકરીએ તેમની મુસાફરીની તૈયારી કરી. નીકળતાં પહેલાં ડોશીમાએ રસ્તામાં વાઘ અને વરુ સાથે થયેલી મુલાકાત અને તેમને આપેલા વચનની આખી વાત દીકરીને કહી.

બધી વાત સાંભળીને દીકરી થોડું વિચારી. પછી હસીને બોલી, "મા, તું જરાય ચિંતા ન કર. તને સલામત રીતે ઘરે પહોંચાડવાની જવાબદારી મારી છે."

એમ કહીને દીકરી ઘરની અંદર ગઈ અને એક મોટો લાકડાનું કોળું લઈને આવી. એ કોળામાં એક નાનો દરવાજો હતો અને હવા આવ-જા કરી શકે એવી નાની બારી પણ હતી.

દીકરીએ કહ્યું, "મા, આ કોઈ સામાન્ય કોળું નથી. આ તો જાદુઈ કોળું છે. તું તેની અંદર બેસી જા. પછી ફક્ત એટલું જ બોલજે—

'ચાલ મારા  કોળા ટુણુક ટુણુક,

તને બતાવું નવો મુલુક!'

આ મંત્ર બોલતાની સાથે જ કોળું જાતે જ દોડવા લાગશે અને તને સુરક્ષિત રીતે તારા ઘરે પહોંચાડી દેશે."

ડોશીમાએ દીકરીને પ્રેમથી આશીર્વાદ આપ્યા અને તેની પાસેથી વિદાય લીધી. પછી તેઓ જાદુઈ કોળાની અંદર બેસી ગયાં. અંદરથી દરવાજો બંધ કર્યો અને ધીમા અવાજે બોલ્યાં—

"ચાલ મારા કોળા ટુણુક ટુણુક,

તને બતાવું નવો મુલુક!"

બસ, પછી તો જાણે ચમત્કાર જ થઈ ગયો! કોળું દડાની જેમ કૂદવા લાગ્યો અને ટુણુક... ટુણુક... ટુણુક... કરતાં જોરથી આગળ દોડવા માંડ્યું.

ડોશીમાને તો ખૂબ મજા આવવા લાગી. તેઓ કોળાની નાની બારીમાંથી બહાર જોવા લાગ્યાં. રસ્તામાં ઊંચાં ઝાડ, રંગબેરંગી ફૂલો, ચહકતા પક્ષીઓ અને હરિયાળાં ખેતરો ઝડપથી પાછળ છૂટી રહ્યાં હતાં. કોળું તો પવન કરતાં પણ વધુ ઝડપે દોડતું હતું, અને ડોશીમા આનંદથી મુસાફરીનો આનંદ માણી રહ્યાં હતાં.

પણ હવે જરા વિચારો, રસ્તામાં સૌથી પહેલાં ડોશીમાની રાહ કોણ જોતું હશે?

જરા દિમાગ ચલાવો... ઓળખ્યા?

હા, બરાબર! સૌથી પહેલાં તો વરુ જ મળવાનો હતો, કારણ કે દીકરીના ઘરેથી પાછાં ફરતાં પહેલાં વરુનું જ ઠેકાણું આવતું હતું.

વરુ પણ કંઈ ઓછો હોશિયાર નહોતો. તે ઘણા સમયથી રસ્તા પર નજર રાખીને બેઠો હતો. દૂરથી તેને એક મોટું કોળું ટુણુક... ટુણુક... કરતાં આવતું દેખાયું. તેને તરત જ શંકા ગઈ કે આ કોળામાં જરૂર ડોશીમા જ હશે.

વરુ રસ્તાની વચ્ચે ઊભો રહી ગયો અને જોરથી બૂમ પાડી, "એ મક્કાર બુઢ્ઢી! શરત તોડીને ભાગી જાય છે શું? પણ આ વરુ તને આમ ભાગવા નહીં દે. ચાલ, તરત બહાર નીકળ!"

પણ ડોશીમા તો જરાય ગભરાયાં નહીં. તેઓ કોળાની અંદરથી ધીમા અવાજે બોલ્યાં—

"ચાલ મારા કોળા ટુણુક ટુણુક,
તને બતાવું નવો મુલુક!"

બસ, પછી શું! જાદુઈ કોળું પહેલાં કરતાં પણ વધુ જોરથી દોડ્યું. તેણે વરુને જોરદાર ધક્કો માર્યો. વરુ ગબડીને જમીન પર પડ્યો.

કોળું ટુણુક... ટુણુક... ટુણુક... કરતો પવનવેગે આગળ નીકળી ગયું.

વરુ મુશ્કેલીથી ઊભો થયો અને કોળાની પાછળ દોડવા લાગ્યો. દોડતાં દોડતાં તે બૂમો પાડતો હતો, "અરે! મક્કાર બુઢ્ઢી ભાગી જાય છે! કોઈ તો તેને પકડો! કોઈ તો તેને રોકો!"

ડોશીમા જાદુઈ કોળામાં બેસીને ટુણુક... ટુણુક... કરતાં આગળ વધતાં રહ્યાં. થોડા સમય પછી તેઓ વાઘના ઠેકાણે પહોંચ્યાં. વાઘ તો પહેલેથી જ ડોશીમાની રાહ જોતો બેઠો હતો.

એટલામાં પાછળથી ધાપા ટાકતો વરુ પણ દોડતો દોડતો ત્યાં આવી પહોંચ્યો. તેણે હાંફતાં હાંફતાં વાઘને કહ્યું, "વાઘભાઈ! જલદી કરો! એ મક્કાર બુઢ્ઢી આ કોળામાં બેસીને ભાગી રહી છે. જલદી તેને પકડી લો!"

વાઘે દૂરથી કોળાને આવતા જોયો અને એક જ છલાંગમાં કોળું રોકી લીધું. પછી જોરથી ગર્જના કરીને બોલ્યો, "એ બુઢ્ઢી! તરત બહાર નીકળ. મને બહુ જોરની ભૂખ લાગી છે."

પણ ડોશીમા તો અંદર જ બેઠાં રહ્યાં. તેઓ બહાર આવ્યાં જ નહીં. તેમણે કોળાની નાની બારીમાંથી ધીમેથી હાથ બહાર કાઢ્યો અને વાઘના નાકમાં આંગળી ફેરવી.

વાઘને બહુ ગલીપચી થઈ. તેને જોરદાર છીંક આવી અને પછી હસવું શરૂ થઈ ગયું.

આ તકનો લાભ લઈને ડોશીમાએ તરત જ મંત્ર બોલ્યો—

"ચાલ મારા કોળા ટુણુક ટુણુક,

તને બતાવું નવો મુલુક!"

જાદુઈ કોળું ફરી ટુણુક... ટુણુક... ટુણુક... કરતો વીજળીની ઝડપે દોડવા લાગ્યો. વાઘ અને વરુ જોતાં જ રહી ગયા, અને ડોશીમા પળવારમાં તેમની નજરથી ઓઝલ થઈ ગયાં.

ડોશીમા જાદુઈ ભોપળામાં બેસીને ટુણુક... ટુણુક... કરતાં આગળ વધતાં રહ્યાં. પરંતુ વાઘ અને વરુએ તેમનો પીછો છોડ્યો નહીં. બંને બનતી તેટલી ઝડપે ભોપળાની પાછળ દોડતાં રહ્યાં.

આખરે એક વળાંક પર બંનેએ જોરદાર છલાંગ મારી અને કોળું પકડી લીધું. કોળું આગળ વધી શક્યો નહીં. વાઘે ડાબી બાજુથી અને વરુએ જમણી બાજુથી ભોપળાને મજબૂત રીતે પકડી રાખ્યો.

વાઘે ભોપળાનો દરવાજો ખોલીને ગર્જના કરી, "ડોશીમા, હવે ચુપચાપ બહાર નીકળ. હવે તારી કોઈ ચાલાકી નહીં ચાલે. આજે અમે તને ખાઈ જ જઈશું."

ડોશીમા ધીમે ધીમે બહાર આવ્યાં. તેઓ જરાય ગભરાયાં નહીં. શાંતિથી બોલ્યાં, "ભલે, જો તમારે મને ખાવી હોય તો ખાઈ જાવ. પણ પહેલાં નક્કી તો કરો કે મને પહેલાં કોણ ખાશે."

વાઘ તરત બોલ્યો, "પહેલો હક મારો છે. ડોશીમા મને પહેલાં મળ્યાં હતાં."

વરુ તરત જ બોલી ઊઠ્યો, "એ, બહુ શાણપણ ન કર! જો મેં ભોપળામાં ડોશીમાને ન જોઈ હોત, તો તે તો ભાગી જ ગઈ હોત. એટલે પહેલાં હું જ ખાઈશ."

બંને વચ્ચે જોરદાર ઝઘડો શરૂ થઈ ગયો. એકબીજા પર ગર્જના કરવા લાગ્યા.

આ તક જોઈને ડોશીમાએ ધીમેથી વાઘના ઢુંગણમાં જોરથી ચીમટો ભર્યો.

વાઘ ઊછળી પડ્યો અને બોલ્યો, "અરે! મારા ઢુંગણને કંઈક કરડી રહ્યું છે!"

પછી ડોશીમાએ વરુના ઢુંગણમાં પણ ચીમટો ભર્યો.

વરુ પણ કૂદી ઊઠ્યો અને ચીસ પાડી, "અરે! મારા ઢુંગણને પણ કંઈક કરડી રહ્યું છે!"

હવે બંને પોતપોતાના ઢુંગણ ખંજવાળવામાં અને એકબીજા પર બૂમાબૂમ કરવામાં મશગૂલ થઈ ગયા.

આ તકનો લાભ લઈને ડોશીમા તરત જ ફરી ભોપળાની અંદર બેસી ગયાં. દરવાજો બંધ કર્યો અને હસતાં હસતાં બોલ્યાં—

"ચાલ મારા ભોપળા ટુણુક ટુણુક,

તને બતાવું નવો મુલુક!"

બસ, જાદુઈ ભોપળો ફરી ટુણુક... ટુણુક... ટુણુક... કરતો પવનવેગે દોડવા લાગ્યો. વાઘ અને વરુ ફરી એક વાર જોતાં જ રહી ગયા.

ડોશીમા જાદુઈ ભોપળામાં બેસીને ટુણુક... ટુણુક... કરતાં આગળ વધતાં રહ્યાં. વાઘ અને વરુ પણ તેમની પાછળ બને તેટલી ઝડપે દોડતાં રહ્યાં.

થોડા સમય પછી જંગલની હદ આવી ગઈ. ત્યાં પહોંચતાં જ વાઘ અને વરુ અટકી ગયાં. તેઓ જંગલની બહાર જઈ શકતાં નહોતાં. બંનેએ દૂરથી જ ડોશીમાને ધમકી આપી.

વાઘ ગર્જના કરીને બોલ્યો, "આ વખતે તો તું બચી ગઈ. પણ યાદ રાખજે! બીજી વાર આ જંગલમાં નજરે પડી, તો તને ટુકડા-ટુકડા કરીને ખાઈ જઈશું."

ડોશીમાએ ભોપળાની નાની બારીમાંથી હાથ બહાર કાઢ્યો, હસીને હાથ હલાવ્યો અને બોલ્યાં, "બાય... બાય... મિત્રો! Better luck next time!"

વાઘે આશ્ચર્યથી વરુ તરફ જોયું અને બોલ્યો, "અરે! આ ડોશીમા તો અંગ્રેજીમાં પણ આપણને ચીડવે છે!"

વરુ હસીને બોલ્યો, "હા, પણ હવે આપણે કંઈ કરી શકીએ તેમ નથી. ગામમાં જઈશું તો શિકારીઓ આપણને પકડી લેશે."

વાઘે માથું હલાવ્યું અને કહ્યું, "તારી વાત સાચી છે."

છેવટે વાઘ અને વરુ નિરાશ થઈને જંગલમાં પાછાં ફરી ગયાં. બીજી તરફ ડોશીમા હસતાં હસતાં પોતાના જાદુઈ ભોપળામાં બેસીને સલામત રીતે પોતાના ઘરે પહોંચી ગયાં.

I love Shakespeare

अनुक्रमणिका

• The Merchant of Venice

The Merchant of Venice

पोर्शियाचा क्लू

Tell me where is fancy bred,

Or in the heart, or in the head?

How begot, how nourished?

Reply, reply.

It is engender'd in the eyes,

With gazing fed; and fancy dies
In the cradle where it lies.
Let us all ring fancy's knell
I'll begin it,—Ding, dong, bell.

शेक्सपिअरच्या The Merchant of Venice मधील ही कविता आहे. पोर्शियाच्या वडिलांनी तिच्यासाठी वर निवडण्यासाठी मृत्युपत्रात अशी योजना केली की एक सोन्याची, एक चांदीची आणि एक शिशाची पेटी ठेवली आहे आणि एका पेटीत पोर्शियाचे चित्र ठेवले आहे. जो कुणी पोर्शियाचे चित्र असलेली  पेटी निवडेल त्याच्याशी पोर्शियाने लग्न करावे. पोर्शियाला अर्थात ही योजना पसंत नसते.

बसानिओ नावाचा एक खुशालचेंडू तरुण आपले सर्व पैसे उधळून पोर्शियाची संपत्ती मिळवण्यासाठी ॲंटोनिओ नावाच्या मित्राकडून कर्जाऊ पैसे घेऊन आपला उसना भपका दाखवीत पेटीची निवड करण्यास येतो.

पोर्शियाला बसॅनिओशी लग्न करायचे आहे आणि ती ते उघडपणे बोलून दाखवते. पण वडिलांच्या निर्णयाला बांधील असल्याने तिचा नाइलाज होतो. पण बसॅनिओ पेटीची निवड करण्यास जातो, तेव्हा ती वरील गाणे म्हणते. बऱ्याच समीक्षकांचे असे म्हणणे आहे की ती या गाण्यातून बसॅनिओला शिश्याच्या पेटीत चित्र असल्याचा क्लू देते, तो असा-

१.bred, head, nourished (उच्चार नरिशेड), fed हे शब्द lead शी rhyme होतात

२. 'डोळ्यांना जे दिसते त्यावर जाऊ नको', असे ती सांगते. हाच धागा बसॅनिओ पकडतो आणि सोन्या चांदीला महत्त्व नाही असा विचार. करून शिश्याच्या पेटीची निवड करतो. प्रत्यक्षात हे सारे fixing आहे. पण शेक्सपिअरला असे काही अभिप्रेत नसावे असे काहींना वाटते.

'मुलांसाठी शेक्सपिअर' या माझ्या पुस्तक संचाच्या दुसऱ्या आवृत्तीसाठी  मी ही कविता अशा प्रकारे बनवली आहे-

सांगेन तुम्हा  आज गड्यांनो

कल्पना कुठे जन्म घेतसे

नच मस्तकात, नच हृदयात,

डोळ्यांत उगम तिचा होतसे

पुन्हा पुन्हा वस्तूस पाहता

बहरत जाते, फुलते प्रतिक्षण 

परी अखेरिस मृत्यूघंटा

तिची वाजते-

      घण घण घण घण

घेतसे, होतसे हे शब्द शिसे सुचवतात. डोळ्यांना दिसणारे खरे नसून त्यापलिकडे पाहिले पाहिजे हा क्लू दिला आहे. शेक्स्पिअरची कविता कमीत कमी बदलण्याचा प्रयत्न केला आहे.

The Comedy of errors

'द कॉमेडी ऑफ एरर्स' या नाटकाविषयी थोडे

अतर्क्य घटना घडण्याचे जे वातावरण या नाटकात आहे, त्यासाठी शेक्स्पिअरने त्या वेळच्या आशिया मायनरमधील एफिसस या नगराची निवड केली आहे. एफिसस पूर्वी ग्रीक साम्राज्याचा तर नंतर रोमन साम्राज्याचा भाग होते. सध्या एफिसस तुर्किये या देशात समाविष्ट म्हणून एक ऐतिहासिक महत्त्वाचे नगर म्हणून प्रसिद्ध आहे.

या नाटकात मार्क्स आणि डकॅट्स या दोन चलनांचा प्रामुख्याने उल्लेख येतो. ही दोन्ही चलने वेगवेगळी असून युरोपियन चलने आहेत. 

हे नाटक शेक्सपिअरने त्यांच्या कारकीर्दीच्या सुरुवातीला लिहिलेल्या नाटकांपैकी असून त्याचा काळ १५९२-१५९४ हा असावा. हे नाटक तेव्हा लोकप्रिय  झाले असावे. १९६८ मधील किशोर कुमार यांची प्रमुख भूमिका असलेला 'दो दुनी चार' तर १९८२ मधील 'अंगूर' हा संजीव कुमार, देवेन वर्मा यांच्या प्रमुख भूमिका असलेला 'अंगूर' , हे चित्रपट या नाटकावर आधारित होते.

The Tempest

'द टेंपेस्ट'मधील एअरिअलचे गीत

मधमाशीच्या साथीने मी , 

फुलांतील मध गोळा करतो | 

चाफ्याच्या पाकळ्यांमध्ये , 

सुखात मी विश्रांती घेतो || 

घूत्कार करी घुबड जेव्हा, 

सुखात झोपी जातो मी | 

वसंत जाता वटवाघळास, 

विमान माझे करतो मी |

राहीन आता आनंदात, 

बांधुन मी घर माझे सुंदर |

झुलतो जेथे फांदीखाली, 

कोमल, मोहक, नाजुक मोहर | 

© Dr Hemant Junnarkar

All rights reserved

Ni Hao Beijing , Ni Hao Shanghai

Ni Hao Beijing, Ni Hao Shanghai

-----------------------------------------

Travelogue of a Journey through Beijing and Shanghai

(22 May 2026 – 2 June 2026)

-----------------------------------------------------------

"What? You're going to China? Do you have an extra kidney? They'll remove one and keep it!"

That was the typical reaction whenever I mentioned that I was planning to visit China.       

Nevertheless, a group of sixteen of us decided to travel to China through TripADeal for A$1,586 per person, including flights, hotels, breakfast, and internal travel. Frankly, even we found it hard to believe that such a tour was available at that price.

Our friend Ajay, who had travelled extensively overseas but had never visited China, invited us to his home for a get-together featuring pav bhaji and shared some useful advice. He recommended downloading the Alipay app, arranging international roaming data, and, most importantly, practising once again the use of traditional Indian-style squat toilets! After living in Sydney for years, we had lost that habit. Our condition was such that once we squatted down, getting back up seemed like a challenge. So that part sounded particularly difficult.

We were going to be travelling from place to place for twelve days with little opportunity to do laundry. Therefore, we packed enough clothes for the entire trip. Some of the vegetarian members of our group, worried that they might be forced to eat lizards, scorpions, or other exotic delicacies in China, packed plenty of food from home as well.

After all these preparations, we departed Sydney on 22 May 2026. Flying with China Eastern Airlines, we landed at Shanghai Pudong International Airport and then took a connecting flight to Beijing, arriving there late at night. At the airport, we were welcomed by our Beijing guide, Vicky.

As our bus carried us to the hotel, she taught us two important Chinese expressions:

Ni Hao — “How are you?” / “Hello”

Xie Xie — “Thank you”

The following day, we visited Tiananmen Square, one of the most significant locations in Chinese history. It was here that the People's Republic of China was proclaimed, and it was also here that tanks were used against students demanding democratic rights.

Vicky had already advised us:

"Once you are in this square, do not ask political questions."

Walking across this vast open space, which covers about 440 hectares, felt exhausting enough to make one's legs ache.

(Tianmen square)

From there, we proceeded to the Forbidden City, the magnificent residence of the Chinese emperors. Since ordinary people were once forbidden to enter, it became known as the Forbidden City. This luxurious palace complex contains nearly ten thousand rooms. To preserve the sanctity of the palace, no toilets were provided within its inner precincts. The emperor maintained a harem of three thousand women, though only a fortunate few were ever chosen to receive his attention.

The next day, we set out to visit one of the wonders of the world—a place I had dreamed of seeing all my life: the Great Wall of China.

(A view of China wall from the top of the mountain)

Stretching from the shores of the Yellow Sea to the fringes of the Gobi Desert, this immense fortification was built across mountainous terrain to protect China from Mongolian invaders, a 5,600-kilometre-long wall built to protect the country from invaders. We were taken to the Great Wall at Juyong Pass. The weather that day was overcast and misty, though it was not raining. Our guide, Vicky, had already warned us that descending the Wall is often more difficult than climbing it, so we should think carefully before deciding how far to go.

After climbing the steep stone steps and negotiating the winding pathways, we were rewarded with a breathtaking view of the Wall snaking across lofty mountain ranges, wrapped in a blanket of mist. It made one want to shout aloud, “I have seen it! I have seen the Great Wall of China!” It is impossible to imagine how such a massive structure could have been built at such heights in such ancient times.

After completing our sightseeing in Beijing, we travelled to Xi’an by a bullet train running at a speed of 300 kilometres per hour. Xi’an is famous for its Terracotta Warriors. These clay soldiers were created to protect the Chinese emperor Qin Shi Huang in the afterlife. An army of 8,000 soldiers, 500 horses, and 100 chariots stands guard, while the emperor himself rests in his mausoleum elsewhere.

A living person fears death, but after death, what death remains to be feared? Is not death itself one of life’s greatest mysteries?

Our guide in Xi’an, Bruce, explained this extraordinary defensive arrangement by assigning honorary ranks and roles to some members of our group.

(Bruce, our guide in Xian)

After bidding farewell to the Terracotta Warriors, we flew to Shanghai the following day.

Shanghai! Once a quiet fishing village, it is now the modern face of China and the superfast engine of the country’s economic progress.

Our guide in Shanghai was Lily. 

(Lily)

At the Jin Mao Tower, the lift reaches the 88th floor in just 45 seconds, offering a magnificent panoramic view of the entire city.

(A view of Shanghai City from Jin Mao tower)

(From Jin Mao tower you can look to the ground and this is how the view looks)

In the evening, we enjoyed a cruise on the Huangpu River. The dazzling skyline of Shanghai, illuminated with countless lights, was truly a feast for the eyes.

(A dazzling view of Shanghai from cruise)

We also attended an acrobatic show. I had previously seen a single motorcyclist riding inside the “Globe of Death,” but here there were eight riders—including a young woman—speeding around inside the sphere at the same time. It was absolutely breathtaking.

No visit to China can be complete without shopping. We visited various shopping centres and purchased pearls, jade, silk, green tea, and many other items from small shops that reminded us of Pune’s famous Tulshibaug market.

(Jessica showing demo of Chinese silk product)

(May explaining the benefits of green tea)

After purchasing a considerable amount of traditional medicine at a Chinese Health Centre in Xi’an, Ajay remarked, “These medicines may detoxify the body someday, but right now they have certainly detoxified my wallet!”

(Loquat, local  juicy fruit)

(We met an auto rickshaw driver who was listening a song 'awara hun' from Raj Kapoor's film Awara)

Bargaining in China is essential—prices often come down to less than half of the printed amount. One challenge, however, is that very few people understand English. We had to rely heavily on Google Translate wherever we went.

Among the other experiences not to be missed were seeing giant pandas at the Beijing Zoo, travelling at 300 kilometres per hour on a wheel-less Maglev train, taking a Grand Canal cruise in the Old City, enjoying a cycle-rickshaw ride through the Hutongs, and savouring traditional Chinese meals in local homes. Everything felt different and memorable.

At the beginning of the tour, Vicky had told us:

“Compare what you were saying about China before coming here with what you will be saying about China when you leave.”

Her words proved absolutely true.

On 2 June, saying “Xie Xie Beijing, Xie Xie Shanghai” (“Thank you, Beijing; thank you, Shanghai”), we returned to Sydney carrying countless wonderful memories in our hearts.

(A book based on this journey will soon be published by Snehal Prakashan, Pune.)