સઙ્કીર્ણ વિચાર

મુંબઇની ચાની મજા:

મુંબઈની ચા વિશે હજી એક વાત કહું.

જો તમે મુંબઈમાં રહ્યા હશો, તો તમે પણ આ અનુભવ કર્યો હશે.

તમે મુંબઈની ઓફિસમાં બેઠા બેઠા ચા ઓર્ડર કરો છો, અને એક છોકરો સ્ટીલના સ્ટેન્ડમાં ગ્લાસો ગોઠવીને ચા લાવે છે.

મને ગ્લાસમાં ચા પીવાનું એટલું ગમે છે કે રજાના દિવસોમાં પણ ક્યારેક બપોરે આરામખુરશીમાં બેસીને હું ગ્લાસમાં ચા પીઉં છું અને મુંબઈના ઓફિસના દિવસોની યાદ તાજી કરું છું.

મોરારજી દેસાઈ:

મોરારજી દેસાઈ એક સાચા ગાંધીવાદી કાર્યકર્તા હતા. હું તો એમ માનું છું કે તેઓ છેલ્લાં ગાંધીવાદી કાર્યકર્તા હતા, કારણ કે તેમના પછી નામ લેવા જેવો બીજો કોઈ ગાંધીવાદી કાર્યકર્તા થયો જ નથી.

મોરારજી દેસાઈ બોમ્બે રાજ્યના મુખ્યમંત્રી રહ્યા હતા. જનતા પક્ષની સરકાર સત્તામાં આવ્યા પછી તેઓ દેશના વડા પ્રધાન બન્યા.

તેમના કઠોર નિર્ણયો કારણે તેમને ક્યારેય વિશેષ લોકપ્રિયતા મળી નહીં, પરંતુ તેમની સાદી જીવનશૈલી અને પ્રામાણિકતા અંગે કોઈને શંકા નથી.

આર્ટિફિશલ જ્વેલરી:

જે કોઈએ આર્ટિફિશિયલ જ્વેલરી અને આર્ટિફિશિયલ દાગીનાઓની શોધ કરી, તેણે પતિજાતિ પર બહુ મોટો ઉપકાર કર્યો છે—એવું મારું પ્રામાણિક મત છે. સાચી જ્વેલરી અને સાચા દાગીના બહુ મોંઘા હોય છે અને તેમને વારંવાર ખરીદવા શક્ય નથી.

મહિલાઓને તો દરેક પ્રસંગે અને દરેક પોશાક સાથે મેળ ખાતી જ્વેલરી અને દાગીનાઓ જોઈએ—આ જરૂરિયાત આર્ટિફિશિયલ જ્વેલરી અને દાગીનાઓ સુંદર રીતે પૂરી કરે છે. તે આકર્ષક દેખાય છે અને બહુ સસ્તી પણ હોય છે.

એટલે જ હું કહું છું કે બધા પતિઓએ આર્ટિફિશિયલ જ્વેલરી અને દાગીનાઓની કલ્પના કરનાર ડિઝાઇનરને શોધીને તેનો સન્માન કરવો જોઈએ.

પાપી માણસને સજા કરવાનો અધિકાર:

એક વખત ઈસુએ એક દૃશ્ય જોયું. કેટલાક લોકો એક મહિલાને પથ્થર મારવા તૈયાર હતા. લોકોએ કહ્યું કે તે પાપી સ્ત્રી છે અને તેને પથ્થર મારીને મારી નાખવાનો નિર્ણય લેવાયો છે.

ઈસુએ કહ્યું,

“તમે નિશ્ચિતપણે આ નિર્ણયની અમલવારી કરો, પરંતુ જે વ્યક્તિએ પોતાના જીવનમાં ક્યારેય પાપ કર્યું ન હોય, તેને જ પાપી માણસને સજા કરવાનો અધિકાર છે — એવો શાસ્ત્રનો ઉપદેશ છે.”

આ સાંભળીને દરેક માણસ વિચારમાં પડી ગયો. કોઈને યાદ આવ્યું કે તેણે બાળપણમાં પોતાના પિતાને જુઠું બોલ્યું હતું, કોઈને યાદ આવ્યું કે તેણે એક વખત ચોરી કરી હતી. આ રીતે વિચારતા વિચારતા એક પછી એક માણસ ત્યાંથી જતા રહ્યા અને અંતે ત્યાં કોઈ જ ન રહ્યું.

ત્યારે ઈસુએ તે મહિલાને ઉપદેશના ચાર શબ્દો કહીને વિદાય આપી. ઈસુના અશ્રુભર્યા નેત્રોનો આભાર માનીને તે મહિલા ત્યાંથી નીકળી ગઈ.

પુણેમાં અઢારમી સદીમાં પેશવાઈની રાજવટ બહુ પ્રસિદ્ધ હતી. તે સમયે નાનાસાહેબ પેશવા હતા. પેશવાના દરબારમાં નાના ફડણવીસ નામના હોશિયાર મુત્સદ્દી હતા.

નાના ફડણવીસની ચતુરાઈ:

એક દિવસ પેશવાના દરબારમાં એક પંડિત આવ્યો. તે ચાર-પાંચ ભાષાઓ અસ્ખલિત રીતે બોલતો હતો. તેણે દરબારને પડકાર આપ્યો કે જો તમારા દરબારમાં ખરેખર હોશિયાર લોકો હોય, તો મારી માતૃભાષા ઓળખી બતાવો.

પેશવાએ આ કામ નાના ફડણવીસને સોંપ્યું. નાના ફડણવીસે પંડિતને કહ્યું, “તમે બહુ દૂરથી આવ્યા છો, એટલે થાકી ગયા હશો. આજે અહીં આરામ કરો અને કાલે ફરી દરબારમાં આવો.”

નાના ફડણવીસે તેની રહેવાની યોગ્ય વ્યવસ્થા કરી. પંડિતે ભોજન લીધું અને બપોરે ઊંઘી ગયો. એ સમયે નાના ફડણવીસ ચુપચાપ પંડિતના ઓરડામાં આવ્યા અને તેના મોઢા પર થોડું ઠંડું પાણી છાંટ્યું. પંડિત અચાનક જાગી ગયો અને બોલ્યો, “શું છે?”

આ સાંભળીને નાના ફડણવીસ શાંતિથી ત્યાંથી નીકળી ગયા.

બીજા દિવસે દરબારમાં નાના ફડણવીસે જાહેર કર્યું કે પંડિતની માતૃભાષા ગુજરાતી છે. પંડિત આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયો અને પૂછ્યું કે તમે આ કેવી રીતે ઓળખ્યું?

નાના ફડણવીસે કહ્યું, “ગઈ કાલે બપોરે જ્યારે તમે ઊંઘમાં હતા, ત્યારે મેં તમારા પર પાણી છાંટ્યું. તમે અચાનક જાગીને ‘શું છે?’ એવું કહ્યું. માણસ કેટલીય ભાષાઓમાં નિષ્ણાત હોય, છતાં ઊંઘમાંથી ચમકી ઊઠે ત્યારે તે પોતાની માતૃભાષામાં જ બોલે છે.”

પંડિતે નાના ફડણવીસની ચતુરાઈની ખૂબ પ્રશંસા કરી. પેશવાએ પણ તેમને શાબાશી આપી અને કહ્યું, “તમે આપણા દરબારની લાજ રાખી.”