मराठी भाषांतर

 

God's Grandeur

(We do not claim to have copyright with the poem/s quoted in this section. The copyright remains with the original writer/poet/publisher. The poems quoted here are only purpose of education/entertainment. If the copyright-holder has objection to the poem/s quoted here, we will remove the same from the post)

BY GERARD MANLEY HOPKINS

The world is charged with the grandeur of God.

    It will flame out, like shining from shook foil;

    It gathers to a greatness, like the ooze of oil

Crushed. Why do men then now not reck his rod?

Generations have trod, have trod, have trod;

    And all is seared with trade; bleared, smeared with toil;

    And wears man's smudge and shares man's smell: the soil

Is bare now, nor can foot feel, being shod.

 

And for all this, nature is never spent;

    There lives the dearest freshness deep down things;

And though the last lights off the black West went

    Oh, morning, at the brown brink eastward, springs —

Because the Holy Ghost over the bent

    World broods with warm breast and with ah! bright wings.

 

 ईश्वरी सामर्थ्य

(G.M.Hopkinsच्या God's Grandeur या कवितेचे मराठी रूपांतर)

ईश्वरी सामर्थ्य जग हे व्यापुनीया राहिले

फाकुनी ये तेज जैसे परजल्या खड्गातुनी

दाटुनी ये तैल जैसे रगडल्या बीजांतुनी

का न सत्तेला परी त्या मानवाने मानिले?

वंश सारे मानवाचे तुडविती या भूमिला

भाजती व्यापार करुनी, रापती घामातुनी

दुर्गंधि आणिक घाण सारी पृथ्वि राहे वाहुनी

ओस भूमि स्पर्शुनीया प्रेम येई का बुटांला

होउनी इतुके तरीही सृष्टि नाही संपते

लाख मोलाचा तजेला खोल तीच्या भीतरी

दीप विझता पश्चिमेला नभ जरी काळोखते

रक्तिमा पूर्वेस येई नभि उषा आल्यावरी

चळल्या जगावरि पक्षिणीपरि ईश्वराची दृष्टि आहे

पंख तेजस्वी जियेचे ऊब आणिक अंतरी

-डॉ. हेमंत जुन्नरकर 

© Dr Hemant Junnarkar. All rights reserved

 

 

मराठी भाषांतर

 

God's Grandeur

(We do not claim to have copyright with the poem/s quoted in this section. The copyright remains with the original writer/poet/publisher. The poems quoted here are only purpose of education/entertainment. If the copyright-holder has objection to the poem/s quoted here, we will remove the same from the post)

BY GERARD MANLEY HOPKINS

The world is charged with the grandeur of God.

    It will flame out, like shining from shook foil;

    It gathers to a greatness, like the ooze of oil

Crushed. Why do men then now not reck his rod?

Generations have trod, have trod, have trod;

    And all is seared with trade; bleared, smeared with toil;

    And wears man's smudge and shares man's smell: the soil

Is bare now, nor can foot feel, being shod.

 

And for all this, nature is never spent;

    There lives the dearest freshness deep down things;

And though the last lights off the black West went

    Oh, morning, at the brown brink eastward, springs —

Because the Holy Ghost over the bent

    World broods with warm breast and with ah! bright wings.

 

 ईश्वरी सामर्थ्य

(G.M.Hopkinsच्या God's Grandeur या कवितेचे मराठी रूपांतर)

ईश्वरी सामर्थ्य जग हे व्यापुनीया राहिले

फाकुनी ये तेज जैसे परजल्या खड्गातुनी

दाटुनी ये तैल जैसे रगडल्या बीजांतुनी

का न सत्तेला परी त्या मानवाने मानिले?

वंश सारे मानवाचे तुडविती या भूमिला

भाजती व्यापार करुनी, रापती घामातुनी

दुर्गंधि आणिक घाण सारी पृथ्वि राहे वाहुनी

ओस भूमि स्पर्शुनीया प्रेम येई का बुटांला

होउनी इतुके तरीही सृष्टि नाही संपते

लाख मोलाचा तजेला खोल तीच्या भीतरी

दीप विझता पश्चिमेला नभ जरी काळोखते

रक्तिमा पूर्वेस येई नभि उषा आल्यावरी

चळल्या जगावरि पक्षिणीपरि ईश्वराची दृष्टि आहे

पंख तेजस्वी जियेचे ऊब आणिक अंतरी

-डॉ. हेमंत जुन्नरकर 

© Dr Hemant Junnarkar. All rights reserved

 

 

 English Translations

(टीप: या पोस्टमधील कवितांवर  आमचा कोणताही हक्क नाही. या कवितांचा पूर्णतः हक्क त्यांचे मूळ लेखक/कवी/ प्रकाशक यांचा आहे. ही पोस्ट फक्त मनोरंजन/वाचना  साठी केलेली असून या पोस्ट द्वारे आम्ही कुठल्याही प्रकारे त्यांच्या या लिखाणावर हक्क दाखवत नाही आहोत.)

ज्ञानपीठ पारितोषिक विजेते स्व. कविवर्य कुसुमाग्रज 

दूर मनो-यात

वादळला हा जीवनसागर अवसेची रात

पाण्यावर गडबडा लोळतो रुसलेला वात

भांबावुनि अभ्रांच्या गर्दित गुदमरल्या तारा

सूडाने तडतडा फाडतो उभे शीड वारा

पिंजुनि आयाळ गर्जती लाटा भवताली

प्रचंड भिंगापरि फुटते जळ आदळूनी खाली

प्रवासास गलबते आपली अशा काळराती

वावटळीतिल पिसांप्रमाणे हेलावत जाती

परंतु अंधारात चकाके बघा बंदरात

स्तंभावरचा प्रकाश हिरवा तेजस्वी शांत

किरणांचा उघडून पिसारा देवदूत कोणी

काळोखावर खोदित बसला तेजाची लेणी

उज्ज्वल त्याची पहा प्रभावळ दूर मनो-यात

अन् लावा हृदयात सख्यांनो आशेची वात

-कुसुमाग्रज

In that far-off Tower

(स्व. कवी कुसुमाग्रज यांच्या 'दूर मनो-यात' या कवितेचे रूपांतर)

It is the moonless night out

Stormed is the sea of life

The dejected wind rolls about

On the waters, with strife

Crushed by the clouds

The stars are breathless

The wind, mad with revenge,

Shreds the sail to pieces.

The waves roar all around

With manes dishevelled

The splashes of water

Are like the huge lenses splintered

In the hour of such a bleak night,

Our vessels on travel

Are like spinning feathers

Caught in the mighty whirl

But look at the  cool green glow

Of the light in the tower

Which stands firmly

In the distant harbor

The glow is like an angel 

With the wings of beams

Who carves on the darkness

The sculptures of gleams

In that far-off tower,

Watch his bright mantle.

And friends, light at your hearts,

The wicks of hope gentle.

भाषांतर-डॉ. हेमंत जुन्नरकर

© Dr Hemant Junnarkar, All rights reserved

 सुभाषितानि 

अथ यो गुणसम्पन्नान्

हृदयस्याप्रियानपि  ।

प्रियेण कुरुते  वश्या

श्चिरं यशसि तिष्ठति।। 

भावार्थ : जो अप्रिय व्यक्तींना  सुध्दा आपल्या सद् व्यवहाराने वश करुन घेतो तो चिरकाळपर्यंत यशस्वीच राहतो.

लोकयात्रा भयं लज्जा

दाक्षिण्यं त्यागशीलता |

पन्च यत्र न विद्यन्ते

न कुर्यात्तत्र संगतिम् ||

भावार्थ: ज्या घरात उपजीवीकेचे साधन नाही, लोकांत भय, लज्जा नाही, आणी इतरांना मदत व दान देण्याची प्रव्रूत्ती नाही अशा पाच ठिकानी मनुष्याने कधिही जाऊ नये.

आमच्या घरातील सेलिब्रिटी - स्व. नूतन वहिनी

 आमच्या घरातील सेलिब्रिटी - स्व. नूतन वहिनी 

आम्ही सर्वांनी, म्हणजे -आई, अण्णा, दादा (नितीन), सचिन, (बहीण शामा तेव्हा लग्न होऊन सासरी गेली होती ) नूतनवहिनीस प्रथम पाहिले, दर्शन हॉल, चिंचवड येथे 'नाथ हा माझा' या नाटकाच्या प्रयोगात. या नाटकात नूतन वहिनीने यशवंत दत्त या नटसम्राटाबरोबर सहजतेने काम केले होते. नंतर दादा म्हणाला की आपण नाटकात पाहिलेली मुलगी आमच्या कंपनीत (रॅपिकट कार्बाइडस लिमिटेड ) मध्ये जॉईन झाली आहे. तेव्हा आम्हाला माहीत नव्हते की आमच्या परिवाराशी नूतनवहिनीचा ऋणानुबंध जळणार आहे.

नूतनवहिनी नूतन दांडेकरची नूतन जुन्नरकर होऊन आमच्या परिवाराची सदस्य झाली. प्रत्येक परिवारात काही समस्या असतात. पण नूतनवहिनीचा गुण मला आठवतो की परिवारातील समस्यांची तिने कधी बाहेर वाच्यता केली नाही. नूतनवहिनीचे बाबा फारच विनोदी स्वभावाचे होते. सहज बोलता बोलता ते विनोद करीत. वडील वास्तविक मुलीचे कट्टर अभिमानी असतात. पण ते विनोदात मुलीची पोल खोल करीत. एकदा सर्व जण जेवण करीत होते. नूतन वहिनी जेवण करीतच नव्हती. सारे जण तिला आग्रह करीत होते. बाबा म्हणाले, ' काळजी करू नका. तिने बनवतानाच खाऊन घेतले आहे.'

मला एक गोष्ट आठवते. आमचे आजी-आजोबा चिंचवडमध्ये राहत असत. आजोबा खूप आजारी होते. त्यांची दाढी वाढली होती. न्हाव्याकडे नेणे शक्य नव्हते. त्या वेळी नूतनवहिनीने त्यांची दाढी करून दिली. त्यानंतर आजोबांचा देहांत झाला. त्यांचा चेहरा स्वच्छ दिसत होता.

नंतर माझे लग्न झाले. माझ्या पत्नीचे वर्षाचे आणि नूतनवहिनींचे बहिणी-बहिणीसारखे संबंध होते. दर्शन हॉल मध्ये 'कुणीतरी आहे तिथं' नाटकाचा प्रयोग होता. दादा सतत ऑफीसच्या दौऱ्यावर असे. मी, वर्षा आणि नूतनवहिनीने नाटकाला जावयाचे ठरवले. नूतनवहिनीला पाहून कुणीतरी आम्हाला पहिल्या रांगेतील फ्री पास दिले. नूतनवहिनीने सांगितले की सारे मित्र मोहन जोशींना 'मोहन्या' म्हणत असत. तिने आम्हाला मोहन जोशींची ओळख करून दिली. आम्ही समोरासमोर मोहन जोशींशी गप्पा मारल्या. नूतन वहिनीला नाट्यवर्तुळात किती आदर आहे, ते आम्हाला त्या दिवशी कळले.

नंतर मला मुलगा झाला-अद्वैत. अद्वैतची नूतनवहिनी लाडकी काकी होती. तिला तो निरनिराळे पदार्थ बनवण्यास सांगत असे.

पुढे दादा ऑफीसच्या कामामुळे सहकुटुंब अहमदाबादला स्थलांतरित झाला. त्यामुळे आम्हालाही अहमदाबादला जाण्याचा योग्य आला. नूतनवहिनीचे शेजाऱयांशी तसेच प्रेमाचे संबंध होते. तिने गुजराती भाषा शिकून घेतली होती. त्यांचे शेजारी हर्षदाबेन यांच्या सासूबाई काठियावाडहून येत. त्यांच्याशी काठियावाडी गुजरातीमध्ये त्यांच्या घरचे बोलू शकत नसत. पण नूतनवहिनी बोलू शकत असे.

नंतर मी सहकुटुंब ऑस्ट्रेलियाला स्थलांतरित झालो. मी ऑफीसच्या कामासाठी सिंगापूरला असताना नूतनवहिनीचा देहांत झाल्याची आश्चर्यजनक आणि दु:ख द बातमी आली (३/७/२००६). बाबांचा गेल्या वर्षीच देहांत झाला होता (२००५). वर्षा ताबडतोब सिडनीहून दादाकडे राहण्यास गेली. दादा, जाई यांनी या प्रसंगास धीराने तोंड दिले. पुढीलच वर्षात आईंचा सुद्धा देहांत झाला (२००७). परलोकात भेटण्याचा त्यांचा संकेत असावा. दांडेकर घरातील आता कुणीच हयात नाही, पण त्यांचे प्रेम शिल्लक आहे.

माझी मावस वहिनी माधुरी एकदा म्हणाली की तिला स्वप्नात नूतन वहिनी तिच्या घरात दिसली होती. ती गाणे गुणगुणत एका खोलीतून दुसऱ्या खोलीत फिरत होती. माधुरी म्हणाली की याचा अर्थ,'परलोकात ती आनंदात आहे.' परलोकाबद्दल आपल्याला माहिती नाही. परंतु औंधच्या घरातील भिंतीवरील नूतन वहिनीचा फोटो पाहिला की वाटते की ती अजूनही हसून स्वागत करते आहे. जाईने तिच्यातील वाचन, स्वयंपाक, सामान्य ज्ञान या सर्व गोष्ट उचलल्या आहेत. जावई पारितोष, नातू तक्ष यांना पाहून तिला खूप आनंद झाला असता. ती आम्हा सर्वांना आता भेटू शकत नसेल. परंतु तिची कृपा दृष्टी निश्चितच आहे.

२९/४/२०२५ ला स्मृतिदिनानिमित्त लिहिलेली कविता 

प्रतिक्रिया:

फार पूर्वी गोरेगाव मध्ये आमच्याच बाजूला, पूर्वेला, सेंट थॉमस शाळेच्या पटांगणात महाराष्ट्र मंडळाची नाटके होती. त्यात राजसंन्यास हे सुद्धा नाटक होते आणि त्यात नूतनने काम केले होते. त्यावेळेस तिच्याबरोबर यशवंत दत्त आणि अश्विनी भावे, हे सुद्धा होते. गोरेगावच्या स्टेशन जवळ आम्हाला हे तिघेही भेटले आणि नूतनने आमची त्यांच्याशी ओळख करून दिली. 

नाटकाचा प्रयोगही छान झाला. आमची पण वट वाढली होती. थँक्स नूतन.🙏😊

-मोहन तांबडे (नूतनचा मावसभाऊ)

@⁨Niteen Junnarkar⁩ give my best wishes to Hemat Junnerkar uncle for his blog writing. 🌺🍫🌹

st wishes to Hemat Junnerkar uncle for his blog writing. 🌺🍫🌹

कीर्ती (नूतनची भाची)

आमच्या घरातील सेलिब्रिटी - स्व. नूतन वहिनी

 आमच्या घरातील सेलिब्रिटी - स्व. नूतन वहिनी 

आम्ही सर्वांनी, म्हणजे -आई, अण्णा, दादा (नितीन), सचिन, (बहीण शामा तेव्हा लग्न होऊन सासरी गेली होती ) नूतनवहिनीस प्रथम पाहिले, दर्शन हॉल, चिंचवड येथे 'नाथ हा माझा' या नाटकाच्या प्रयोगात. या नाटकात नूतन वहिनीने यशवंत दत्त या नटसम्राटाबरोबर सहजतेने काम केले होते. नंतर दादा म्हणाला की आपण नाटकात पाहिलेली मुलगी आमच्या कंपनीत (रॅपिकट कार्बाइडस लिमिटेड ) मध्ये जॉईन झाली आहे. तेव्हा आम्हाला माहीत नव्हते की आमच्या परिवाराशी नूतनवहिनीचा ऋणानुबंध जळणार आहे.

नूतनवहिनी नूतन दांडेकरची नूतन जुन्नरकर होऊन आमच्या परिवाराची सदस्य झाली. प्रत्येक परिवारात काही समस्या असतात. पण नूतनवहिनीचा गुण मला आठवतो की परिवारातील समस्यांची तिने कधी बाहेर वाच्यता केली नाही. नूतनवहिनीचे बाबा फारच विनोदी स्वभावाचे होते. सहज बोलता बोलता ते विनोद करीत. वडील वास्तविक मुलीचे कट्टर अभिमानी असतात. पण ते विनोदात मुलीची पोल खोल करीत. एकदा सर्व जण जेवण करीत होते. नूतन वहिनी जेवण करीतच नव्हती. सारे जण तिला आग्रह करीत होते. बाबा म्हणाले, ' काळजी करू नका. तिने बनवतानाच खाऊन घेतले आहे.'

मला एक गोष्ट आठवते. आमचे आजी-आजोबा चिंचवडमध्ये राहत असत. आजोबा खूप आजारी होते. त्यांची दाढी वाढली होती. न्हाव्याकडे नेणे शक्य नव्हते. त्या वेळी नूतनवहिनीने त्यांची दाढी करून दिली. त्यानंतर आजोबांचा देहांत झाला. त्यांचा चेहरा स्वच्छ दिसत होता.

नंतर माझे लग्न झाले. माझ्या पत्नीचे वर्षाचे आणि नूतनवहिनींचे बहिणी-बहिणीसारखे संबंध होते. दर्शन हॉल मध्ये 'कुणीतरी आहे तिथं' नाटकाचा प्रयोग होता. दादा सतत ऑफीसच्या दौऱ्यावर असे. मी, वर्षा आणि नूतनवहिनीने नाटकाला जावयाचे ठरवले. नूतनवहिनीला पाहून कुणीतरी आम्हाला पहिल्या रांगेतील फ्री पास दिले. नूतनवहिनीने सांगितले की सारे मित्र मोहन जोशींना 'मोहन्या' म्हणत असत. तिने आम्हाला मोहन जोशींची ओळख करून दिली. आम्ही समोरासमोर मोहन जोशींशी गप्पा मारल्या. नूतन वहिनीला नाट्यवर्तुळात किती आदर आहे, ते आम्हाला त्या दिवशी कळले.

नंतर मला मुलगा झाला-अद्वैत. अद्वैतची नूतनवहिनी लाडकी काकी होती. तिला तो निरनिराळे पदार्थ बनवण्यास सांगत असे.

पुढे दादा ऑफीसच्या कामामुळे सहकुटुंब अहमदाबादला स्थलांतरित झाला. त्यामुळे आम्हालाही अहमदाबादला जाण्याचा योग्य आला. नूतनवहिनीचे शेजाऱयांशी तसेच प्रेमाचे संबंध होते. तिने गुजराती भाषा शिकून घेतली होती. त्यांचे शेजारी हर्षदाबेन यांच्या सासूबाई काठियावाडहून येत. त्यांच्याशी काठियावाडी गुजरातीमध्ये त्यांच्या घरचे बोलू शकत नसत. पण नूतनवहिनी बोलू शकत असे.

नंतर मी सहकुटुंब ऑस्ट्रेलियाला स्थलांतरित झालो. मी ऑफीसच्या कामासाठी सिंगापूरला असताना नूतनवहिनीचा देहांत झाल्याची आश्चर्यजनक आणि दु:ख द बातमी आली (३/७/२००६). बाबांचा गेल्या वर्षीच देहांत झाला होता (२००५). वर्षा ताबडतोब सिडनीहून दादाकडे राहण्यास गेली. दादा, जाई यांनी या प्रसंगास धीराने तोंड दिले. पुढीलच वर्षात आईंचा सुद्धा देहांत झाला (२००७). परलोकात भेटण्याचा त्यांचा संकेत असावा. दांडेकर घरातील आता कुणीच हयात नाही, पण त्यांचे प्रेम शिल्लक आहे.

माझी मावस वहिनी माधुरी एकदा म्हणाली की तिला स्वप्नात नूतन वहिनी तिच्या घरात दिसली होती. ती गाणे गुणगुणत एका खोलीतून दुसऱ्या खोलीत फिरत होती. माधुरी म्हणाली की याचा अर्थ,'परलोकात ती आनंदात आहे.' परलोकाबद्दल आपल्याला माहिती नाही. परंतु औंधच्या घरातील भिंतीवरील नूतन वहिनीचा फोटो पाहिला की वाटते की ती अजूनही हसून स्वागत करते आहे. जाईने तिच्यातील वाचन, स्वयंपाक, सामान्य ज्ञान या सर्व गोष्ट उचलल्या आहेत. जावई पारितोष, नातू तक्ष यांना पाहून तिला खूप आनंद झाला असता. ती आम्हा सर्वांना आता भेटू शकत नसेल. परंतु तिची कृपा दृष्टी निश्चितच आहे.

प्रतिक्रिया:

फार पूर्वी गोरेगाव मध्ये आमच्याच बाजूला, पूर्वेला, सेंट थॉमस शाळेच्या पटांगणात महाराष्ट्र मंडळाची नाटके होती. त्यात राजसंन्यास हे सुद्धा नाटक होते आणि त्यात नूतनने काम केले होते. त्यावेळेस तिच्याबरोबर यशवंत दत्त आणि अश्विनी भावे, हे सुद्धा होते. गोरेगावच्या स्टेशन जवळ आम्हाला हे तिघेही भेटले आणि नूतनने आमची त्यांच्याशी ओळख करून दिली. 

नाटकाचा प्रयोगही छान झाला. आमची पण वट वाढली होती. थँक्स नूतन.🙏😊

-मोहन तांबडे (नूतनचा मावसभाऊ)

@⁨Niteen Junnarkar⁩ give my best wishes to Hemat Junnerkar uncle for his blog writing. 🌺🍫🌹

st wishes to Hemat Junnerkar uncle for his blog writing. 🌺🍫🌹

कीर्ती (नूतनची भाची)

रात्र काळी घागर काळी - रसग्रहण

-डॉ. हेमंत जुन्नरकर

© Dr Hemant Junnarkar, All rights reserved

रात्र काळी घागर काळी 

यमुनाजळे ही काळी वो माय

बुंथ काळी बिलवर काळी

गळा मोती एकावळी काळी वो माय

मी काळी काचोळी काळी

कांस कांसिली ते काळी वो माय

एकली पाण्याला नव जाय साजणी

सवे पाठवा मूर्ति सावळी वो माय

विष्णुदास नाम्याची स्वामिनी काळी

कृष्णमूर्ति बहु  काळी वो माय

'रात्र काळी घागर काळी' हे विष्णुदास नामा यांचे वरील  गीत मी लहानपणापासून ऐकत आलो आहे. त्या वेळी पहाटे रेडिओवर मंगल प्रभात हा कार्यक्रम असे. या कार्यक्रमात हे गीत हमखास लागत असे आणि अंथरुणात पडल्या पडल्या हे गीत मी  ऐकत असे. 

आता हे गीत ऐकताना या गाण्याचे निरनिराळे पदर जाणवतात. या गीताच्या शेवटी विष्णुदास नाम्यांचे नाव येते. हे विष्णुदास नामा कुणी वेगळे आहेत की सर्वांस माहीत असलेले संत नामदेव, याबद्दल चर्चा होते. मला या विषयावर चर्चा करावयाची नाही. कारण माझा हेतू फक्त या गीताचे रसग्रहण आहे. 

हे गाणे एक उच्च दर्जाचे भक्तिगीत असून त्याची  दत्ताराम गाडे यांनी त्यास अतिशय साधी चाल दिली असून गोविंद पोवळे, प्रभाकर नागवेकर यांनी संयुक्तपणे रांगड्या आवाजात गीत गाइले  आहे.

आता  गीताकडे वळू या. या  गीतात वापरलेल्या सर्व प्रतिमा काळ्या रंगातील आहेत, जशा - रात्र, घागर, यमुनाजळ, बुंथी (=आवरण, पडदा, आच्छादन), बिलवर (=एक प्रकारची काचेची बांगडी), गळा मोती एकावळी (=एकपदरी हार), काचोळी (=मागे बंद असलेली चोळी), कांस कासिली (=नेमलेले लुगडे, पातळ).

काळा रंग हा आपल्याला भीतिदायक वाटतो. परंतु साऱ्या विश्वाला व्यापून उरलेल्या अंधाराचा रंग काळाच आहे. विशिष्ट अंतरावर फिरणारे ताऱ्यांचे प्रकाशपुंज सोडले तर विश्वात सर्वत्र     निराकार अंधारच भरून  राहिला आहे‌.

याच अंधाराचा काळा रंग भगवान श्रीकृष्णांनी घेतला आहे. त्याच्या भूतलावरील प्रगटकाळी मध्यरात्र, कारागृह, पूर आलेला यमुनेचा प्रवाह असे सर्वत्र काळ्या रंगाचे साम्राज्य आहे. या  काळ्या रंगाचे चिंतन हे निराकार भगवान श्रीकृष्णांचे चिंतन.

गाण्यातील पुढील कल्पना म्हणजे गोपीचे एकलेपण.यमुनेवरून घागर भरून आणणे हे जीवात्म्यावरील भौतिक जबाबदारीचे प्रतीक. ही गोपी म्हणजे जीवात्मा. आपण सारे या जगात एकटेच येतो आणि  एकटेच जातो. या प्रवासात जमणारे गणगोत केवळ क्षणिक असतात, चिरंतन असतो तो काळा अंधार. पण या काळेपणास भिण्याचे कारण नाही , कारण सर्वव्यापी भगवान श्रीकृष्णांनी हाच काळा रंग धारण केला आहे हे नित्य चिंतनात असू द्या, म्हणजे तुमचा प्रवास,  एकाकी होणार नाही, तुमची भौतिक जबाबदारी सुसह्य होईल.

विष्णुदास नामा       गीताच्या अखेरीस सांगतात  की त्यांची स्वामिनी कृष्णमूर्ती 'बहु काळी' आहे. ही कृष्णमूर्ती   भगवान       श्रीकृष्णांचे     सगुणरूप. ही कृष्णमूर्ती  विष्णुदास नामा यांची स्वामिनी आहे, ती आपणा सर्वांची स्वामिनी आहे.

गीतातील अर्थाचे  वरील पदर मला जाणवणारे असे मी म्हणतो कारण विष्णुदास नामा यांना हे अर्थ अभिप्रेत आहेत , असे  नाही. उच्च आंतरिक पातळीवर   स्फुरलेल्या गीतांतून असेच बहुविध अर्थ जाणवतात. तेच त्या गीतांचे मोठेपण आहे.

 (टीप : या पोस्टमधील माहिती www.athavanitali-gani.com या संकेतस्थळावरून घेतली आहे)