श्री साईसच्चरित सूची  

मित्रांनो, श्री साईसच्चरित हा साईभक्तांचा आवडता ग्रंथ आहे. साईभक्त या ग्रंथाचे नियमित वाचन करतात. बाबा या ग्रंथातून भक्तांना मार्गदर्शन करतात असा माझा आणि सर्व साईभक्तांचा अनुभव आहे. या ग्रंथाचे कुठलेही पान काढून वाचले तर आपल्या मनात जी शंका असेल तर तिचे उत्तर मिळते असे अनुभव येतो. असा हा अद्वितीय ग्रंथ वाचताना मला एक अडचण नेहमी येते. प. पू. श्री. दाभोळकर हा ग्रंथ जसा सुचला तसा लिहीत गेले, त्यामुळे कुठली कथा कुठे सुरू होते आणि कुठे संपते ते कळत नाही. कधी एखाद्या कथेत उपकथा सुरू होते आणि त्यात मूळ कथा विसरून जायला होते. ही अडचण दूर करण्यासाठी मी एक सूची बनवत गेलो. त्यामुळे मला कुठल्या अध्यायात काय आहे ते नेमके समजते आणि ग्रंथाचे अधिक चांगले आकलन होते. ही सूची मी येथे शेअर करीत आहे. तुम्हाला काही उपयोग झाला तर मला कळवा. धन्यवाद. IIश्रीसाईसच्चरित II अध्याय १ मंगलाचरण  (ओवीसंख्या १४२) या अध्यायात काय आहे 'प्रथमाध्यायी' मंगलाचरण I विघ्नहर्ता विश्वादिकारण II गौरीशंकर कंठमंडन I श्रीगजवदना  नमियेला II अ. ५३, ओ. २४ II जी अभिनव वाग्विलासिनी I चातुर्यकलाकामिनी II ती श्रीशारदा विश्वमोहिनी I  इष्टार्थदायिनी नमियेली II अ. ५३, ओ. २५ II कुलगुरू आप्तेष्ट गुरूजन I सगुणावतार संतसज्जन II शरण्य सद्गुरु कैवल्यनिधान I साईभगवान नमियेले II अ. ५३, ओ. २६ II गोधूमपेषण कथा सांगोन I महामारी पूर्णोपशमन II कैसे केले ते विशद करोन I साईसामर्थ्य वर्णिले II अ ५३, ओ. २७ II    अध्याय ५३(अवतरणिका)        ग्रंथप्रारंभापूर्वी देवता, संत वगैरेंना वंदन       भक्तीचे प्रकार जात्यावर गहू दळून बाबा महामारीचा बंदोबस्त करतात अध्याय २   कथाप्रयोजन (ओवीसंख्या १९८) या अध्यायात काय आहे प्रस्तुत ग्रंथप्रयोजन I हेमाडपंत नामकरण II गुर्वनवश्यकता  विवादखंदन I  दर्शन हेमाडा 'द्वितीयाध्यायीं' II अ. ५३, ओ. २८ II अध्याय ५३(अवतरणिका)       श्रीसाईसच्चरितापूर्वीची बाबांची चरित्रे       श्रीसाईसच्चरित लिहिण्याची श्री. दाभोळकरांची कल्पना व तिला बाबांची अनुमती कथा १     दाभोळकरांचे नाव हेमाडपंत कसे पडले त्याची कथा         उपकथा-दाभोळकर शिर्डीस जाण्यास निघताना चुकीच्या गाडीत बसले असताना अचानक अनोळखी यवन येऊन योग्य गाडीबद्दल मार्गदर्शन करतो   अध्याय ३   ग्रंथप्रयोजनानुज्ञापन    (ओवीसंख्या १८५)   या अध्यायात काय आहे ग्रंथ लेखन अनुज्ञापन I कैसे आले साईमुखांतून II रोहिल्याचे वृत्तकथन I केले संपूर्ण तृतीयाध्यायी II २९ II अध्याय ५३(अवतरणिका)        बाबांचे चरित्र लिहिण्याविषयी श्री. दाभोळकरांचे अधिक चिंतन. दाभोळकरांस निवृत्तीपश्चात नोकरी लागते आणि जाते       रोहिल्याची कथा       समारोप या अध्यायाचे नाव आहे ग्रंथप्रयोजनानुज्ञापन, म्हणजे ग्रंथ लिहिण्याची आज्ञा. श्री. दाभोळकरांनी ग्रंथप्रयोजन मागील अध्यायात सांगितले व बाबांनी त्याच अध्यायात त्यास अनुमतीही दिली. त्यामुळे या अध्यायात तोच विषय पुढे नेला आहे. बाबांचे चरित्र लिहिण्याचा श्री. दाभोळकरांचा विचार पक्का झाला आहे. बाबांची अनुमतीही मिळाली आहे. परंतु अजून मनाचा निश्चय  होत नाही. कारण त्यांना आपल्या क्षमतेविषयी शंका आहे. लोक ज्याप्रकारे अधर्माचरण करीत आहेत ते पाहून बाबांच्या चरित्राची आवश्यकता त्यांना वाटत आहे. दाभोळकरांच्या निवृत्तीनंतर त्यांना पेन्शन पुरत नसल्याने त्यांना नोकरी लावण्याची विनंती अण्णांनी बाबांना केल्याची आठवण श्री. दाभोळकर सांगतात. बाबांनीसुद्धा ‘ नोकरी मिळेल. परंतु याने आता माझ्या सेवेसाठी अधिक वेळ दिला पाहिजे,’ असे सांगितले. नोकरी मिळाली तशी गेली, परंतु गुरुसेवेची प्रेरणा राहिली, असे दाभोळकर सांगून नोकरी देण्याचे गुळाचे बोट दाखवून बाबांनी गुरुसेवेचे कडू औषध आपल्या गळी उतरवले असे दाभोळकर सांगतात. अध्यायात बाबांचे मधुर तत्त्वज्ञान आणि वचने आहेत. त्याचप्रमाणे रोहिल्याची गोष्ट सांगून बाबा भक्तीमध्ये धर्माची विभिन्नता मानत नसत, असे दाखवून दिले आहे.       अध्याय ४   साईसमर्थावतरण     (ओवीसंख्या १७५)     या अध्यायात काय आहे जगच्चालक-कंठाभरण I साधुसंतांचे अवतरण I भूमंडळी किंकारण I केले विवरण विस्तारें II ३० II दत्तावतार अत्रिनंदन I साई साक्षाद्धरिचंदन I शिरडी क्षेत्री प्रथमागमन I वर्णन समग्र ‘चतुर्थी’ II ३१ II   अध्याय ५३       संत कधी अवतार घेतात        शिरडी क्षेत्राचा महिमा         बाबांच्या वास्तव्याने शिरडीमध्ये विठ्ठलभक्तांना विठ्ठलाची तसेच दासगणूंना प्रयागक्षेत्राची अनुभूती            दीक्षितांच्या वाड्यांची कथा, बुट्टींच्या वाड्याची कथा आणि समारोप       बाबांचे शिरडीतील बालवयातील वास्तव्य, गुरुस्थानाची कथा            अध्याय ५   साई-पुन:प्रकटीभवन (साईबाबांचे पुन्हा प्रगट होणे)  (ओवीसंख्या १६६)    या अध्यायात काय आहे शिरडी क्षेत्री गुप्त होऊन I पुनश्च तेथे प्रकटन  I सकलां केले विस्मयापन्न I सघन पाटलासमवेत II ३२ II गंगागीरादि संतसंमेलन I स्वशिरी वाहून दूरचे जीवन I कैसे निर्माण केले उद्यान I निरूपण समस्त ‘पंचमी’II ३३ II   अध्याय ५३       साईबाबा पुन्हा शिरडीस कसे आले         साईबाबांचे नाव ‘साईबाबा’ कसे पडले          शिरडीतील संतांकडून बालवयातील बाबांची प्रशंसा, बाबांनी स्वहस्ते फुलविलेली बाग       भाई नावाच्या स्वामी समर्थांच्या भक्तांस स्वामी समर्थांचा ‘मी शिरडीत आहे’ असा दृष्टांत          डोक्यास फडके आणि अंगात कफनी असा पोशाख साईबाबा का करू लागले           साईबाबांचा शिरडीतील दिनक्रम            पणत्यांत पाणी घालून साईबाबांचा दीपोत्सव             साईबाबा जव्हारअल्लीचे शिष्यत्व पत्करतात              देवीदासाकडून जव्हारअल्लीचा भ्रमनिरास आणि अध्यायाचा समारोप १९१२- मशिदीचा जीर्णोद्धार    अध्याय ७     विविधकथानिरूपण   (ओवीसंख्या १३१)   या अध्यायात काय आहे बाबांचा समाधिखंडयोग I धोती पोती इत्यादी प्रयोग I बाबा हिंदु कीं यवन ढोंग I संतांतरंग अगाध II ३५ II बाबांचा पेहराव वर्तन दवा I चिलीम जाती धुनी दिवा I त्यांचा आजार त्यांची सेवा I अगम्य देखावा अवघाचि II३६II भागोजी शिंद्याची महाव्याधी I खापर्डेसुत ग्रंथिज्वरौषधी I नाना पंढरीदर्शनबुद्धि I कथिती सुधी ‘सप्तकी’ II ३७ II   अध्याय ५३ या अध्यायातील कथांचे नेमके वर्गीकरण कसे करावे याचा निश्चय न झाल्याने बहुधा श्री. दाभोळकरांनी या अध्यायाचे नाव 'विविधकथानिरूपण' असे ठेवले असावे. परंतु या अध्यायात प्रामुख्याने लोकांच्या दु:खांचे बाबांनी कसे निवारण केले त्याचे वर्णन आल्यामुळे श्री. दाभोळकरांनीच या अध्यायात वापरलेले 'परदु:खनिवृत्तिता' हे नाव शोभले असते.            अध्यायारंभ आणि बाबांचे परोपकारी जीवन            लोहाराच्या पोरीस वाचवण्यासाठी बाबा धुनीत हात घालतात आणि भागोजी शिंद्याने बाबांची केलेली सेवा           दादासाहेब खापर्ड्यांच्या मुलाच्या ग्रंथिज्वराचे साकडे स्वीकारल्याने बाबांच्या कमरेस गाठी येतात        नानासाहेब चांदोरकरांच्या पंढरपूरला झालेल्या बदलीचे बाबांना ज्ञान आणि अध्यायाचा समारोप अध्याय १०     साईसमर्थमहिमानं (ओवीसंख्या १५९)   या अध्यायात काय आहे   लांब अवघी हात चार  I रुंद तशीच वीतभर I आढ्यास टांगिलेल्या फळीवर I शयन योगेश्वर बाबांचे II४४II केव्हा शिरडीत पद पडले Iकिती वर्षें वास्तव्य झाले I देहावसान कधी घडले I केले निरूपण हृदयंगम II ४५ II अंतरी शांत निरीच्छस्थिती I बाहेर दावीत पिशाचवृत्ती  I लोकसंग्रह नित्य चित्ती I अढळ प्रवृत्ती गुरुरायांची II४६II वेदशास्त्र-धर्म लक्षण I परमार्थ आणि व्यवहार शिक्षण I भक्ताभक्त-चित्त परीक्षण I हतवटी विलक्षण सद्गुरूंची II४७II बाबांचे आसन  बाबांचे ज्ञान I बाबांचे ध्यान  बाबांचे स्थान I त्यांचे सामर्थ्य आणि महिमान I कथन संपूर्ण दशमाध्यायी II४८II अध्याय ५३(अवतरणिका) या अध्यायाचे वैशिष्ट्य म्हणजे यात बाबांची एकही गोष्ट नाही. परंतु यात बाबांच्या चमत्कृतियुक्त वर्तनाविषयी बऱ्याच गोष्टी सांगितल्या आहेत. त्यामुळे त्याचे 'साईसमर्थमहिमान' हे नाव सार्थ आहे.

अध्याय ११     साईसमर्थमहिमावर्णनं (ओवीसंख्या १५७)

या अध्यायात काय आहे

सच्चिदानंदस्वरूपस्थिती I दिगंत बाबांची प्रख्याती I डॉक्टर पंडितांची प्रेमभक्ति I सिदिकवृत्ती वर्णियेली II४९II कैसे केले अभ्राकर्षण  I कैसी अनिली सत्ता विलक्षण I अनलापासूनि संरक्षण  I सुरस वर्णन एकादशी II५०II

अध्याय ५३(अवतरणिका)

• अध्यायारंभ -गुरु देहधारी असावा का, याविषयी श्री. दाभोळकरांचे मत (1-48)
• तात्यासाहेब नूलकरांचे  स्नेही डॉ. पंडित निरागसपणे बाबांच्या कपाळास गंध लावतात (49-76)
• मक्का-मदिनेची यात्रा  करून आलेल्या  सिदीक फाळके याची कथा (71-113)
• बाबांच्या आज्ञेवरून वादळी  पाऊस थांबला (114-139)
• बाबांनी सटक्याचे फटके मारून मशीदीस लागलेली आग विझविली (140-149)
• अध्यायाची फलश्रुती (150-157)

होऊनि श्रद्धा-भक्तियुक्त I करील जो या अध्यायाचे नित्य  I

पारायण होऊनि स्वस्थचित्त  I आपदानिर्मुक्त होईल  II

अध्याय १२      श्रीसंतघोलप-रामदर्शनं  (ओवीसंख्या १८९) या अध्यायात काय आहे काका धुमाळ, निमोणकर  I एक मामलेदार एक डॉक्टर  I प्रसंग भिन्न भिन्न प्रकार  I वर्णिले मधुर वाणीने II ५१ II नाशिक अग्निहोत्री मुळे संशयी I संत घोलप रामानुयायी I त्यांची साईदर्शननवलाई I ‘द्वादशाध्यायी’ निरूपिली II ५२ II                                                                                                                      अध्याय ५३(अवतरणिका)       अध्यायारंभ       बाबांच्या इच्छेशिवाय कोणी शिरडीत जाऊ शकत नसे किंवा राहू शकत नसे       बाबांच्या ठिकाणी मुळेशास्त्रींना त्यांच्या समाधिस्थ गुरु घोलपनाथांचे दर्शन       श्रीरामाचे भक्त असणाऱ्या एका डॉक्टरांना बाबांच्या ठिकाणी श्रीरामाचे दर्शन अध्याय १३      भीमाजी क्षय निवारणं   (ओवीसंख्या १९४) या अध्यायात काय आहे बाळा-शिंपी हिमज्वरनाशन I केले कृष्णश्वाना दध्योदन देऊन I बापूसाहेब-महामारी-शमन I केले चारून अक्रोड पिस्ते II ५३ II आळंदी स्वामी कर्णयोगी I आशीर्वचनेचि केले निरोगी I जुलाब पीडा काका भोगी I नाशिली भुईमुगी दाण्यांनी II५४ II हर्द्याचे भक्त दत्तोपंत  I पोटशूळव्याधिग्रस्त  I आशीर्वादेंचि केले मुक्त  I समस्त जनांदेखत II५५II एका भीमाजी पाटलाला I कफक्षयाचा व्याधी जडला I उदी लावूनि रोग दवडिला I वृत्तांत वर्णिला 'त्रयोदशी' II५६II                                                             अध्याय ५३(अवतरणिका)       अध्यायारंभ       भीमाजी पाटलाचा क्षय बाबांनी बरा केला आणि इतर कथा       अध्यायाचा समारोप अध्याय १४       रतनजी साई समागम    (ओवीसंख्या २१९)

 अध्यायात काय आहे

नांदेडचे शेट रतनजी पारसी I विख्यात व्यापारी खिन्न मानसी I पुत्रसंतान देऊन त्यांसी I हर्षाकाशी बैसविले II ५७ II मौलीसाहेब गुप्त संत I नांदेड शहरी हमाली करीत I साईसंकेतवचे ज्ञात होत I कथा अद्भुत ‘चतुर्दशी’ II ५८ II

                                                            अध्याय ५३(अवतरणिका)

      अध्यायारंभ

      शेठ रतनजी मुलगा होण्यासाठी साईबाबांच्या भेटीस येतात. साईबाबा त्यांना सांगतात की तुझ्याकडून मला तीन रुपये चौदा आणे मिळाले, बाकीची दक्षिणा मला दे. रतनजींनी पूर्वी मौलीबाबांना जेवावयास घातले होते. त्याचा सर्व खर्च तीन रुपये चौदा आणे भरतो.

      अध्यायाचा समारोप

अध्याय १५       चोळकरशर्कराख्यानं     (ओवीसंख्या ११६)

या अध्यायात काय आहे

नारदीय कीर्तनपद्धती I कथिती बाबा दासगणूप्रती II चोळकरांचे फेडूनि  घेती  I व्रत चहा सितां त्यां पाजुनी II५९II औरंगाबादेहुनि पल्ली आली I मशिदीतील पल्लीस भेटली  I चुकचुकण्यावरूनि वार्ता कथिली  I कथा निरूपिली ‘पंचदशी’ II६०II 

                                                            अध्याय ५३(अवतरणिका)

      अध्यायारंभ

      कीर्तनास साधेपणाने जाण्याविषयी बाबांचे दासगणूंना मार्गदर्शन

      नवस पूर्ण न करता आल्याने श्री. चोळकर बिनसाखरेचा चहा पितात

      पालीच्या चुकचुकण्याचा अर्थ बाबा सांगतात

      अध्यायाचा समारोप आणि फलश्रुति

 

अध्याय १८        मदनुग्रह     (ओवीसंख्या १६३)

 

या अध्यायात काय आहे

साठयांची गुरुचरित्रकथा I राधाबाईंची उपदेशवार्ता II हेमाडांची अनुग्रहता I कथनकुशलता 'अष्टाध्यायी' II ६६ II  

  

      अध्यायारंभ

      श्री. साठे गुरुचरित्राचा सप्ताह करीत असताना बाबा त्यांना स्वप्नात येऊन गुरुचरित्र समजावून सांगतात

      श्री. साठे यांना बाबांचा अनुग्रह झाल्याने श्री. दाभोळकरांस शंका आणि बाबांकडून श्री. दाभोलकरांचे श्री. माधवराव देशपांडे ऊर्फ शामाकडून प्रबोधन

उपकथा-बाबांनी आपल्या भक्तांचे कल्याण साधण्यासाठी त्यांच्याकडून निरनिराळ्या  धर्मग्रंथांचे वाचन करवून घेतले

शामाने श्री. दाभोलकरांना सांगितलेली कथा - राधाबाई देशमुख नावाच्या वृद्ध महिला बाबांकडून गुरुमंत्र मिळावा म्हणून हट्ट धरून बसतात (पूर्वार्ध) आणि अध्यायाचा समारोप

अध्याय १९         मदनुग्रह     (ओवीसंख्या २५६)

या अध्यायात काय आहे

अनुग्रहकथेचा विस्तार I साईश्रीबोधानुसार II

केला असे फार फार I विचार 'एकोनविंशती'  II ६७ II

                                                            अध्याय ५३(अवतरणिका)

      अध्यायारंभ

      शामाने श्री. दाभोलकरांना सांगितलेली कथा - राधाबाई देशमुख नावाच्या वृद्ध महिला बाबांकडून गुरुमंत्र मिळावा म्हणून हट्ट धरून बसतात, बाबा तिचे समाधान करतात (उत्तरार्ध)

      बाबांनी श्री. दाभोलकरांना केलेला उपदेश

      दाभोळकरांना रामनामाचे आवर्तन करण्याची इच्छा होते आणि सकाळीच त्यांना औरंगाबादकरांच्या रामाच्या भजनाने जाग येते

      डुक्कर विष्ठा भक्षण करीत असता बाबा निंदकांना त्यांच्याकडे निर्देश करतात

      बाबा घराच्या छपरास शिडी लावून शिडी वापरण्याचे मोल दोन रुपये देतात, अध्यायाचा समारोप 

 

 

अध्याय २१          अनुग्रहकरणं (ओवीसंख्या १३०)

 

या अध्यायात काय आहे

एक प्रांताधिकारी सुलक्षण I दुसरे पाटणकर विचक्षण II तिसरे एक वकील विलक्षण I अनुग्रहण तिघांचे ‘एकविंशती’ II ७० II

                                                            अध्याय ५३(अवतरणिका)

      अध्यायारंभ - ईश्वरी कृपा झाल्याशिवाय संतसमागमाचा योग येत नाही (१-१७)

      मामलेदार गृहस्थांस कानडी सत्पुरुषांची भेट आणि पुढे बाबांकडून मार्गदर्शन होण्याविषयी भाष्य- हे कानडी सत्पुरुष निश्चळदासांचा 'विचारसागर' ग्रंथ वाचत असतात - रेड्यावरून नाणेघाट चढण्याची गोष्ट (१८-७२)

      ‘सौदागराच्या घोड्याने नऊ लेंड्या टाकण्याची’ गोष्ट सांगून बाबा अनंत पाटणकरांना नवविधा भक्तीविषयी मार्गदर्शन करतात (७३-१०४)

      'साईबाबांच्या का नादी लागता?' या चर्चेत एक वकील सामील होतात आणि पुढे बाबांबरोबर भेट होते तेव्हा बाबा या चर्चेचा अंतर्ज्ञानाने उल्लेख करतात - अध्यायाचा समारोप (१०५-१३०)

 

अध्याय २२          सर्प-वृश्चिक- संकट-निवारणं (ओवीसंख्या २३५)

या अध्यायात काय आहे

मशीद माई भवतारका I तीच द्वारावती द्वारका II बाबा कथिती सकल लोकां I भावार्थ एकाही नकळे II ७१ II मशीद माईचे गुण  वानिती I  मिरीकर, बुट्टींचे अहिदंश टाळिती II अमीर सक्काराचा वात हरिती I वारिती अहिदंश तयांचे II ७२ II हेमाड वृश्चिकदंश-संकट I इतरांवरचे उरगारिष्ट II निवारीत अपमृत्यु दुर्घट I प्रसंग प्रकट 'द्वाविंशती' II ७३ II

                                                            अध्याय ५३(अवतरणिका)

      अध्यायारंभ-साप आणि दोरीचे उदाहरण, बाबांच्या गुडघ्यावर हात ठेवून बसण्याच्या स्थितीचे विश्लेषण (१-२५)

      काकासाहेब मिरीकरांच्या उपरण्यावर बसलेला साप वेळीच लक्षात येतो  (२६ ते ९२)

      बापूसाहेब बुट्टी शौचविधीस गेले असता भयंकर साप तेथे येतो, परंतु बापूसाहेबांस अपाय न होता साप निसटून जातो (९३-१०५)

      अमीर शक्कर एका फकीरास पाणी पाजतो आणि फकिराचा अचानक मृत्यू होतो (१०६-१५३)

      अमीर शक्करचे  सापापासून रक्षण  (१५४-१८१ )

      श्री. दाभोलकरांच्या उपरण्यावर विंचू आढळतो, परंतु दाभोळकरांस इजा होत नाही (१८२-२०८)

      काकांच्या  घरी साप येतो, परंतु कोणास इजा न करता निघून जातो, अध्यायाचा समारोप-साप, विंचू इत्यादी प्राण्यांविषयी बाबांचे मत (२०९-२३५)

अध्याय २ ३          गुरुभक्तलीलादर्शनं (ओवीसंख्या २०५)

या अध्यायात काय आहे

योगाभ्यासियाचे शंका निरसन  I माधवरावांचे अहिदंश निवारण II धुनी, इंधन, अजाहनन I वर्णन केले अतिरम्य II ७४ II  बडेबाबाची बडेजाव I गुर्वाज्ञा निष्ठाअभाव II किती दिले तरी बहू हांव I अतृप्त स्वभाव मूळचा II ७५II  काकासाहेब भक्तश्रेष्ठ I गुर्वाज्ञी परमैकनिष्ठ II सद्गुरुलीलाकथनविशिष्ट I केले उत्कृष्ट 'त्रयोविंशती' II ७६ II  

                                                            अध्याय ५३(अवतरणिका)

      अध्यायारंभ (१-११)

      बाबांना कांदा खाताना पाहून एका योगाभ्यास्यास बाबांच्या योग्यतेबद्दल शंका येते. बाबांकडून त्याचे समाधान (१२-२०)

      शामा ऊर्फ माधवराव देशपांडे यांस सर्पदंश झाला असता बाबा 'ओसरीवर चढू नको' अशी आज्ञा विषास देऊन विषनिवारण करतात (२१-६६)

      शिरडीत महामारीची साथ आली असता गावात बाहेरची कुठली गाडी येण्यास मनाई असताना बाबा बाहेरच्या गाडीवाल्याकडून धुनीसाठी लाकडे घेतात. धुनीचे माहात्म्य. (६७-१०३)

      मरणासन्न झालेल्या बोकडास मारण्याच्या बाबांनी केलेल्या आज्ञेचे पालन करण्याची काकासाहेब दीक्षितांची तयारी. परंतु बोकडाचा मृत्युसमय जवळ आल्याने बोकडाचा आपोआप मृत्यू. अध्यायाचा समारोप. (१०४-२०५)

अध्याय २४          विनोदविलसितं (ओवीसंख्या १४४)

या अध्यायात काय आहे

फुटाण्याचे निमित्त करून I हेमाडपंतां देती शिकवण II सदगुरुस्मरण केलियावीण I विषयसेवन न करावा II ७७ II अण्णा बाबरे व मावशीबाई I कलह दोघांत लाविती साई II त्या विनोदमस्करीची नवाई गाई I कविवर्य चतुर्विंशती II ७८ II

                                                            अध्याय ५३(अवतरणिका)

      अध्यायारंभ - थट्टाविनोदातून  बाबांची शिकवण (१-१४)

      श्री दाभोळकरांच्या कोटाच्या अस्तनीवर पाच-पंचवीस फुटाणे आढळून येतात आणि बाबांकडून त्यांची थट्टामस्करी व उपदेश (१५-७३)

      सुदाम्याची कथा-गुरुपत्नीने सर्वांसाठी चणे दिले असता सुदामा ते एकट्याने खातो आणि पुढे त्यास दारिद्र्य भोगावे लागते (७४-८७)

      अण्णा चिंचणीकर आणि मावशीबाई बाबांची सेवा करीत असता अण्णांचे तोंड मावशीबाईंच्या तोंडाजवळ जाते आणि त्या अण्णांवर त्यांचा 'मुका घेण्याचा’ आरोप करतात. बाबा हसत खेळत दोघांस शांत करतात (८८-१२४)

      मावशीबाई बाबांचे पोट जोरात रगडत असता भक्त त्यांना हळू रगडण्यास विनंती करतात आणि बाबा 'मी कणखर आहे' हे दाखवण्यासाठी सटक्याचे एक टोक खांबास लावून दुसरे टोक पोटात खुपसतात. अध्यायाचा समारोप  (१२५-१४४)

 

अध्याय २ ५          भक्ताभीष्टसंपादनं   (ओवीसंख्या १२६)

 

या अध्यायात काय आहे

भक्त दामूअण्णा कासार I अहमदनगरचे राहणार II करूं इच्छिती फार थोर I व्यापार कापूस तांदुळाचा II ७९ II उद्यमी होईल हानी सत्य I आम्रफलसेवनी  प्राप्त अपत्य I वदती साई ज्ञानादित्य I निरूपण कृत्य पंचविंशती II ८० II

                                                            अध्याय ५३(अवतरणिका)

 

      अध्यायारंभ ((१-१३)

      दामू अण्णा कासार यांस मित्राकडून कापसाच्या व्यापारातील भागीदारीचा प्रस्ताव, परंतु बाबा त्यास नकार देऊन पुढील नुकसानीपासून वाचवितात (१४-८५)

      बाबांनी  दिलेले आंबे खाल्यानंतर दामूअण्णांच्या पत्नीस पुत्रप्राप्ती (८६-१०३)

      अध्यायाचा समारोप (१०४-१२६)

 

 

अध्याय २६          अपस्मारात्महत्त्यानिवारणं तथा निजगुरूपदस्थिरीकरणं    (ओवीसंख्या १५६)

या अध्यायात काय आहे

भक्त एक नामे 'पंत' I अन्य संतानुग्रहीत पाठवून दिली त्या खूण त्वरित II पंत प्रमोदित जाहले II ८१ II हरिश्चंद्र पितळे  भक्त I तदीय तनय अपस्मारग्रस्त II कृपावलोकनेचि  समस्त I रोग अस्त पावला II ८२ II दिले पितळ्यांस रुपये तीन I म्हणती  पूर्वी दिले दोन II बाबा वदती करी पूजन I रुचिर कथन 'षड् विंशति'  II ८३ II

                                                            अध्याय ५३(अवतरणिका)

चिंतन

मनोमन करिता बाबांचे स्मरण I  अंतश्चक्षूंनी घेता बाबांचे दर्शन II

सदैव गाता  बाबांचे गुणगान   I  होईल सार्थक जन्माचे II (स्वविचार)  

 

      अध्यायारंभ; बाबांची आंतरिक पूजा करण्याविषयी श्री दाभोळकरांचे मार्गदर्शन  (१- ३७)

      बाबांशिवाय इतर व्यक्तीस गुरू मानणारे पंत नावाचे गृहस्थ बाबांच्या भेटीस गेले असता मूर्च्छित होऊन पडतात; बाबा त्यांस आपल्या गुरुशीच एकनिष्ठ राहण्याचा संकेत देतात (३८-५६)

      हरिश्चंद्र पितळे  यांच्या मुलाचा अपस्मार बाबा बरा करतात व त्यांस तीन रुपये देऊन आधी दिलेल्या दोन रुपयांमध्ये हे तीन रुपये ठेवून त्यांची पूजा करण्यास सांगतात (५७-११२)

      बाबांचे एक भक्त गोपाळ नारायण आंबेडकर दारिद्र्यामुळे आत्महत्त्येस जात असता एक खानावळवाले त्यांस अक्कलकोट स्वामींची पोथी वाचण्यास देतात; या पोथीतील आत्महत्त्येच्या निष्फळतेवरील अध्याय वाचून आंबेडकर आत्महत्त्येपासून परावृत्त होतात; अध्यायाचा समारोप (११३-१५६)

अध्याय २७          दीक्षानुग्रहदानं      (ओवीसंख्या २०२)

या अध्यायात काय आहे

भागवत पोथी हाती देऊन I आपण घ्यावी प्रसाद म्हणून II देती काका इच्छा धरून I भगवान देत ती  माधवा II ८४ II विष्णुसहस्रनामाची पोथी I एका रामदाशाचे पोथ्यांत होती I त्या न कळत बाबा घेती II तीही देती माधवरावा II ८५ II विष्णुसहस्रनामाची पोथी  देऊन I शामरावावर करिती अनुग्रहण II कैसे करिती साई दयाघन कथानिरूपण ‘सप्तविंशती’  II ८६ II

                                                            अध्याय ५३(अवतरणिका)

चिंतन

बाबांनी भक्तांना निरनिराळ्या पोथ्या, ग्रंथ वगैरे  वाचण्यास प्रवृत्त केले. यांमध्ये बऱ्याचशा पोथ्या, ग्रंथ असे असत की भक्तच बाबांकडे  घेऊन येत. त्यांची अशी श्रद्धा अशी असे की बाबांनी कृपास्पर्श करून हे ग्रंथ दिले तर त्यांचे वाचन निर्विघ्नपणे होईल. हे ग्रंथ कधी बाबा भक्तांस परत न देता शामाला ठेवून घेण्यास सांगत तर कधी दक्षिणेसह भक्तांस वाचण्यास परत देत. श्री दाभोळकरांच्या मते हासुद्धा बाबांच्या भक्तांवरील दीक्षानुग्रहाचाच प्रकार होता आणि भक्तांची कुवत पाहून केलेला होता.

      अध्यायारंभ (१- ३०)

      काका महाजनींनी आणलेला श्री भागवत ग्रंथ बाबा शामाकडे ठेवण्यास देतात. पुढे काका महाजनी दुसरा श्रीभागवत ग्रंथ घेऊन येतात तो बाबा काकांस परत देतात . बऱ्याच भक्तांनी आणलेले ग्रंथ बाबांनी भक्तांना परत न देता शामाकडे ठेवण्यास दिले (३१-६१)

      एका रामदासी बुवाची  विष्णुसहस्रनामाची पोथी बाबा शामा ऊर्फ माधवराव देशपांडे यांस देतात- विष्णुसहस्रनामाची बाबांनी सांगितलेली महती (६२ -१३० )

      बापूसाहेब जोगांना बाबा लोकमान्य टिळकांचे गीतारहस्य वाचण्यास प्रोत्साहन देतात (१३१-१३८)

      दादासाहेब खापर्डे यांच्या पत्नीने आणलेला प्रसाद ग्रहण करून बाबा त्या पूर्वजन्मी एक गाय असल्याचे शामाला सांगतात (१३९-१६८)

अध्याय २९          स्वप्नकथाकथनं         (ओवीसंख्या १९३)

या अध्यायात काय आहे

मद्रदेशीचा भजनी मेळा  I शिरडी क्षेत्री झाला गोळा II बघाया दानौदार्य सोहळा I भोळा शंकर बाबांचा II ८९ II रघुनाथराव तेंडुलकर I तत्तनय परीक्षाप्रकार II  त्यांची पेन्शनचिंता दूर I मनोहर लीला बाबांची II ९० II भक्त डॉक्टर कॅप्टन हाटे I साईचरणी प्रेम मोठे II दिले स्वप्नदर्शन पहाटे I कथानक गोमटे 'एकोनत्रिंशती' II ९१ II

                                                            अध्याय ५३(अवतरणिका)

      अध्यायारंभ. बिदागीच्या आशेने मद्रासी लोकांच्या भजनी मेळ्याची बाबांस भेट. मेळ्यातील एका बाईंस  बाबांच्या ठिकाणी श्रीरामाचे दर्शन तर तिच्या पतीस भीतिदायक स्वप्नात बाबांचा दृष्टांत (१-९२)

      उपकथा- बाबांचे लहान मुलांवरील प्रेम-अमनी नावाच्या लहान मुलीला बाबा रोज दोन रुपये देत

      परीक्षेसाठी ग्रहदशा अनुकूल नसल्याचे ज्योतिष्याने रघुनाथराव तेंडुलकरांच्या मुलास सांगितले असतानाही बाबांच्या सांगण्यावरून तो परीक्षेस बसतो आणि पास होतो (९४-१२९)

      बाबांच्या कृपेने रघुनाथराव तेंडुलकरांस पुरेसे पेन्शन मिळते  (१३०-१४४)

      स्वप्नातील दृष्टांतानुसार कॅप्टन हाटे बाबांसाठी शिधा आणि वालपापडीच्या शेंगा पाठवतात. बाबा सर्व पदार्थांतून वालपापडीच्या शेंगांची निवड करतात (१४५-१६०) 

      बाबांनी स्पर्श केलेला रुपया आपल्याकडे असावा या हेतूने वामन नार्वेकर बाबांकडे रुपया पाठवतात. परंतु हा रुपया परत न करता बाबा ठेवून घेतात . अध्यायाचा समारोप (१८०-१९३)

 

अध्याय ३२           गुरुमहिमावर्णनं               (ओवीसंख्या १७४)

या अध्यायात काय आहे आम्ही चौघे सज्जन संत I देव शोधार्थ रानी हिंडत II मी होताच अभिमानगलित I दर्शन मज देत गुरुराय II ९७ II उपोषण करणार गोखलेबाई I अशीच दुजी कथा साई II सांगत स्वमुखे त्याची नवाई I हेमाड गाई 'द्वात्रिंशती' II ९८II       अध्यायारंभ (१-३६)       बाबांनी सांगितलेली स्वानुभवाची कथा- बाबांसह चार जण रानात गुरूचा शोध करतात, बाबांचे गुरू बाबांना विहिरीत उलटे बांधून जातात.  (३७-१२१)       शिमग्याच्या दिवशी उपवास करण्याच्या इच्छेने बाबांकडे आलेल्या एका बाईंकडून  बाबा पुरणपोळ्यांचे भोजन करवून घेतात (१२२-१४८)       बाबांनी सांगितलेली गोष्ट - बाबा पोटापाण्यासाठी बीड गावी जरीचे काम करतात आणि त्यांचे काम सर्वांत चांगले झाल्यामुळे मालक त्यांना पागोटे-आणि शेला यांनी युक्त असा पोशाख भेट देतो. अध्यायाचा समारोप. (१४९-१७४)      अध्याय ३३           उदीप्रभाव               (ओवीसंख्या २३९) या अध्यायात काय आहे नारायण जानीचे मित्रास | जाहला एकाएकी व्रुश्चिकदंश || एका भक्ताचे कन्यकेस | दिधला त्रास ज्वराने || ९९|| चांदोरकरसुतेस भारी | प्रसूतिवेदना करी घाबरी | जानी स्वत: दु:खित अंतरी | तिळभरी सुचेना कोणाला ||१०० || कुलकर्णीसाहेब भक्तवर | बाळाबुवा भजनकार || उदीप्रभाव बलवत्तर | कळला खरोखर सर्वांना || १०१|| भक्त हरीभाऊ कर्णिक | श्रद्धावंत आणि भाविक | त्यांच्या दक्षिणेची कथा मोहक | बोधप्रद 'त्रयस्त्रिंशती' || १०२|| अध्याय ५३(अवतरणिका)         अध्यायारंभ. उदीचे महत्त्व आणि बाबांचे उदीवरील प्रेम (१-३३)       उदीमुळे नानासाहेब चांदोरकरांच्या मुलीची बाळंतपणाच्या वेदनांतून सुटका. 'आरती साईबाबा' या माधव अडकरांच्या आरतीचे महत्त्व (६३-११९)       बाबांचे निर्वाण झाल्यानंतरही नारायण मोतीराम आजारी असताना  बाबा त्यांना स्वप्नात दृष्टांत देऊन बरे करतात (१२०-१४०)       अप्पासाहेब कुलकर्णी यांची कथा (अप्पासाहेब कुलकर्णी घरी येऊन गेलेल्या फकीरास दहा रुपये दक्षिणा देण्याचे ठरवतात. फकीर सापडल्यानंतर अप्पासाहेब कुलकर्णी यांच्याकडून दहाच रुपये दक्षिणा मागून घेतो)  ( : (१४१-१९६)        हरिभाऊ कर्णिक यांची कथा (हरिभाऊ कर्णिक यांची बाबांस द्यावयाचा राहून गेलेला दक्षिणेचा रुपया नाशिकच्या काळा राम मंदिरातील नरसिंगजी महाराज मागून घेतात.) अध्यायाचा समारोप (१९७-२३९) अध्याय ३५           चिकित्साखंडनं-विभूतिमंडनं   (ओवीसंख्या २३३) या अध्यायात काय आहे महाजनींचे मित्र एक | निर्गुणाचे पूर्ण भजक || ते बनले मूर्तिपूजक | दर्शनैकमात्रेकरूनि || १०७ || धरमसी जेठाभाई ठक्कर | मुंबईचे एक सॉलिसिटर || सबीज द्राक्षे निर्बीज सत्वर | करूनि गुरुवर त्या देती || १०८ || वांद्र्याचे एक कायस्थ | त्यां नींद न ये स्वस्थ || बाळा पाटील नेवासस्थ | उदीप्रचीत 'पंचत्रिंशती' || १०९ || अध्याय ५३(अवतरणिका)       अध्यायारंभ (१-२४)       मूर्तिपूजेच्या विरुद्ध असणाऱ्या काका महाजनींच्या मित्राची गोष्ट (२५-५८) बाबा त्यांना 'का यावे जी' म्हणून विचारतात जसे त्यांना फक्त त्यांचे वडीलच विचारीत असत.       धरमसी जेठाभाईंची गोष्ट (काका महाजनी यांच्या पदरी काम करीत) (६१-१५७)       वांद्र्याच्या एका कायस्थ मनुष्याच्या स्वप्नात मृत वडील येऊन शिव्याशाप देतात. रात्री उदी लावून झोपताच हा त्रास थांबतो (१५८-१७३)       बाबांचे भक्त बाळाजी पाटील नेवासकर यांची कथा (१७४-१९६) बाळाजी पाटील नेवासकरांच्या श्राद्धाच्या दिवशी अंदाजापेक्षा जास्त पाहुणे येतात. परंतु त्यांच्या पत्नी प्रत्येक भांडे कपड्याने झाकून भांड्यात बाबांची उदी घालून सुनेला पाहुण्यांना अन्न वाढण्यास सांगतात. प्रत्यक्षात सर्व पाहुणे जेवून जातात आणि अन्न शिल्लक राहते.       बाळाजी पाटील नेवासकरांच्या घरी भुजंग आला असता ते भुजंगास बाबांचेच रूप मानून दूध अर्पण करतात. भुजंग दूध पिऊन निघून जातो. अध्यायाचा समारोप (१९७-२३३)   अध्याय ३७           चावडीवर्णनं        (ओवीसंख्या २२०) या अध्यायात काय आहे चावडी समारंभ सोहळा I इतरत्र पाहण्या मिळे विरळा II हेमाड वर्णिती पाहूनि डोळां I कथा रसाळा 'सप्तत्रिंशती ' II ११३ II अध्याय ५३(अवतरणिका)       अध्यायारंभ (१-११५)       चावडीवर्णन. अध्यायाचा समारोप (११६-२२०)   अध्याय ४०            उद्यापन कथाकथनं        (ओवीसंख्या १७५) या अध्यायात काय आहे मातु:श्रीचे व्रतोद्यापन | देव घालिती ब्राह्मणभोजन || बाबांस देती निमंत्रण | पत्रलेखन करूनिया || अ.४०, ओ.११७|| यतिवेष धारण करून | तद्दिनी येती विभूती तीन || ब्राह्मणांसमवेत जाती जेवून | न कळे विंदान गुरुरायाचे || अ.४०, ओ.११८|| दृष्टांत देऊनि हेमाडास | बाबा येती भोजनास || छबीरूपी धरूनि वेष | वर्णन सुरस 'चत्वारिंशती' || अ.५३, ओ.११९|| अध्याय ५३(अवतरणिका)       अध्यायारंभ       बाळासाहेब देवांच्या आईच्या व्रताचे उद्यापन       श्री. दाभोळकरांच्या घरी  मूर्तिरूपाने बाबांचे आगमन   अध्याय ४१             साईकृपानुग्रहदानं       (ओवीसंख्या १७३) या अध्यायात काय आहे छबीचीच कथा विस्तारून | सांगती कवी भक्तालागून || सद्गुरूचे अतर्क्य महिमान | निरूपण रमणीय रसाळ || १२०|| धारण करूनि रुद्रावतार | होती लाल खदिरांगार | करिती गाळीचा भडिमार | क्रोधे देवांवर श्रीसाई || १२१|| 'नित्य नेमे श्रीज्ञानेश्वरी | वाच' म्हणती साई श्रीहरी | स्वप्नी कथिती वाचनाची नरी | हेमाड विवरी 'एकचत्वारिंशती' || १२२|| अध्याय ५३(अवतरणिका)         अध्यायारंभ (१-२०)       अली मुहंमद याने सांगितलेली बाबांच्या चित्राची कथा (२१-७३)       श्री देवांस ज्ञानेश्वरी वाचनाबद्दल मार्गदर्शन व अध्यायाचा समारोप (७४-१७३)       २ एप्रिल १९१४- बाबा देवांच्या स्वप्नात येऊन देवांच्या ज्ञानेश्वरी वाचनाविषयी चौकशी करतात      या अध्यायात काय आहे एकदा काकासाहेब दीक्षित | काका व माधवासमवेत || वाचीत असता नाथ भागवत | शंकित मानसी जाहले || अ.४५, ओ.१२६|| माधवराव शंका निरसित | समाधान न पावे दीक्षितचित्त || आनंदराव पाखाडे स्वप्न कथीत | करीत निरसन शंकेचे || अ.४५, ओ.१२७ || आढ्यास टांगल्या फळीवरी | म्हाळसापती कां न निद्रा करी || साई समर्थ शंका निवारी | कथाकुसरी 'पंचचत्वारिंशतीं' || अ.५१, ओ.१२८|| अध्याय ५३(अवतरणिका)       अध्यायारंभ (ओ. १-४२)       स्वप्नातील साईदर्शन आणि धोतराचे दान (ओ. ४३ ते १२५)       बाबा फळीवर का झोपू शकत होते, याचे स्पष्टीकरण. अध्यायाचा समारोप   या अध्यायात काय आहे जागीच बैसूनि अटन सर्वत्र | दावीत जनां चमत्कृतिसत्र || काशी गया गमन विचित्र | अद्भुत चरित्र बाबांचे || १२९ || चांदोरकरसूनु लग्न-पर्वणी | शामास जाण्या कथी संतमणी || शामा देखे बाबा ईक्षणी | गयापट्टणी छबीरूपे || १३० || अजद्वय-पूर्व-जन्मकथन | करिती स्वमुखे साईत्रिनयन | |  रम्य मधुर पवित्र गहन | कथावर्णन 'षट्चत्वारिंशती' || १३१ ||                                                             अध्याय ५३(अवतरणिका)         अध्यायारंभ (१-२४)       गयेमध्ये शामाआधी बाबा पोहचतात       दोन शेळ्यांची कथा   अध्याय ४८          साशंकभक्तानुग्रहकरणं      (ओवीसंख्या १७९)     या अध्यायात काय आहे एक शेवडे भक्तप्रवर I एक अभाविक सपटणेकर II एकाचा  वकीलीपरीक्षाप्रकार I कृपा दुज्यावर 'अष्टचत्वारिंशती' II १३४ II                                                                         अध्याय ५३(अवतरणिका)       अध्यायारंभ (१-५०)       शेवडे यांची कथा (५०-६८)       सपटणेकरांची कथा (६९-१७९) अध्याय ५०             अज्ञाननिरसनं        (ओवीसंख्या २१५)   या अध्यायात काय आहे ‘तद्विध्दि प्रणिपातेन I  याचाच अर्थ विस्तारून II करिती त्याचेच समर्थन I रघुनाथनंदन 'पंचाशती' II १३८ II अध्याय ५३(अवतरणिका)       अध्यायारंभ (१-३५)       भगवद्गीतेतील  'उपदेक्ष्यन्ति ते ज्ञानं' हा श्लोक 'उपदेक्ष्यन्ति तेSज्ञानं' असा वाचला तर काय अर्थ होईल असा प्रश्न नानासाहेब चांदोरकरांना विचारून बाबा 'उपदेक्ष्यन्ति तेSज्ञानं' ला सुद्धा अर्थ आहे हे स्पष्ट करतात. अध्यायाचा समारोप (३६-२१५)    अध्याय ५१           भक्तत्रयवृत्तकथनं  (ओवीसंख्या २५०) "शुक्लपक्षाचिया चढत्या कला । तेणेंपरी भजे जो मजला । धन्य जेणें मनोधर्म आपुला । निःशेष विकला मदर्थ ॥२११॥ दृढ विश्वास धरोनि मनीं । प्रवर्ते जो निजगुरू - भजनीं । तयाचा ईश्वर सर्वस्वें ऋणी । पाही न  कोणी वक्र तया ॥२१२॥ वायां न दवडितां अर्धघडी । जयासी हरिगुरूभजनीं आवडी । तया ते देतील सुख निरवडी । भवपैलथडी उतरतील " - सा. स. अ. ५१वा या अध्यायात काय आहे दीक्षित हरी सीताराम I भक्त धुरंधर बाळाराम II नांदेड वकील पुंडलीक नाम I शिरडी प्रथम पातले कैसे II १३९ II एकेकाची कथा अद्भुत I श्रवणी श्रोते होत विस्मित II भक्त मनोदचि उचंबळत I वृत्त वर्णिती एक पंचाशती II १४० II अध्याय ५३(अवतरणिका)       अध्यायारंभ (१-१८)       हरी सीताराम दीक्षित यांची कथा. (१९-१२०)       वासुदेवानंद सरस्वती यांची कथा (१२१-१८३)       बाळाराम यांची कथा (१८४-२५०)